Οι καταναλωτές προμηθεύτηκαν κάρτες αλλά οι επιχειρήσεις δεν πήραν POS

Aνέτοιμος είναι ο εμπο­ρι­κός κόσμος της χώρας για τη διάδοση του «πλα­στι­κού χρή­μα­τος» με την υπο­χρε­ω­τική χρήση χρε­ω­στι­κών και πιστω­τι­κών καρτών για καθη­με­ρι­νές συναλ­λα­γές. Το σχέδιο της κυβέρ­νη­σης για χτίσιμο του αφο­ρο­λό­γη­του ορίου για τα εισο­δή­ματα του 2016 με βάση τις συναλ­λα­γές με κάρτες προ­σκρούει στο χαμηλό ποσοστό διείσ­δυ­σης των μηχα­νη­μά­των POS σε μια μεγάλη κατη­γο­ρία εμπο­ρι­κών κατα­στη­μά­των και κυρίως στην ανυ­παρ­ξία σχεδόν αντί­στοι­χων τερ­μα­τι­κών σε επαγ­γελ­μα­τι­κές κατη­γο­ρίες όπως υδραυ­λι­κοί, ηλε­κτρο­λό­γοι, γιατροί, δικη­γό­ροι, στους οποίους συγκε­ντρώ­νε­ται και μεγάλος όγκος της φορο­δια­φυ­γής στη χώρα μας. Σύμφωνα με πρό­σφατη μελέτη του ΙΟΒΕ, η διάδοση της χρήσης των χρε­ω­στι­κών και πιστω­τι­κών καρτών μπορεί να απο­φέ­ρει στο κράτος έσοδα από 700 εκατ. έως και 1,6 δισ. ευρώ –με βάση το αισιό­δοξο σενάριο– από το πρώτο έτος και η ανε­τοι­μό­τητα που δια­πι­στώ­νε­ται μετα­το­πί­ζει το βάρος στους συνε­πείς φορο­λο­γου­μέ­νους.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία που δημο­σιεύει η «Κ», τα τερ­μα­τικά που υπάρ­χουν στην αγορά ανέρ­χο­νται σε 220.000 και παρά την άνοδο της ζήτησης που προ­κά­λεσε η επιβολή των capital controls, μόλις και μετά βίας καλύ­πτουν τη μισή αγορά των εμπο­ρι­κών κατα­στη­μά­των. Οι υπο­λο­γι­σμοί του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών ανε­βά­ζουν τον απαι­τού­μενο αριθμό τερ­μα­τι­κών προ­κει­μέ­νου να υπάρξει ικα­νο­ποι­η­τική γεω­γρα­φική κάλυψη σε βασικές κατη­γο­ρίες μικρών εμπο­ρι­κών επι­χει­ρή­σεων και επαγ­γελ­μα­τιών στις 450.000 – 500.000, στόχος που δείχνει απα­γο­ρευ­τι­κός για το 2016.

Σε ό,τι αφορά τους κατα­να­λω­τές, σχεδόν καθο­λική είναι πλέον μετά τα capital controls η ύπαρξη χρε­ω­στι­κών καρτών που σύμφωνα με τα στοι­χεία του 2015 έφτασαν το 1,7 εκα­τομ­μύ­ριο, καλύ­πτο­ντας το σύνολο σχεδόν του πλη­θυ­σμού της χώρας. Στον αντί­ποδα είναι η εξέλιξη των πιστω­τι­κών καρτών, που υπό το βάρος των υψηλών επι­σφα­λειών που συγκέ­ντρωσε ο κλάδος κατά τη διάρ­κεια της κρίσης, αλλά και εξαι­τίας του περιο­ρι­σμού των αριθμών των τρα­πε­ζών στη χώρα, συρ­ρι­κνώ­θη­καν περαι­τέρω το 2015 και υπο­χώ­ρη­σαν στα 2,5 εκα­τομ­μύ­ρια, από 3,1 εκα­τομ­μύ­ρια το 2014 και 6 εκα­τομ­μύ­ρια το 2009.

Το έλλειμμα σε τερ­μα­τικά μηχα­νή­ματα που υπάρχει στα σημεία πώλησης είναι και η βασική αιτία για τη χαμηλή διείσ­δυση των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών, που δια­φο­ρο­ποιεί­ται ανάλογα με το είδος της εμπο­ρι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και το μέγεθος των κατα­στη­μά­των. Ετσι το ποσοστό διείσ­δυ­σης των καρτών κυμαί­νε­ται από το υψηλό 35% –από 15% πριν από την επιβολή των capital controls– στα σούπερ μάρκετ της χώρας, το σύνολο των οποίων δέχεται συναλ­λα­γές με κάρτες, σε ποσοστό κάτω του 5%, όταν στη μέτρηση υπο­λο­γί­ζο­νται και τα μικρά κατα­στή­ματα τρο­φί­μων.

Απο­καρ­διω­τική είναι η εικόνα στους ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τίες, στους οποίους η αποδοχή καρτών βρί­σκε­ται σε επίπεδα κάτω του 2%, ακόμη και μετά τα capital controls, που κινη­το­ποί­ησε κάποιες κατη­γο­ρίες να προ­μη­θευ­τούν τερ­μα­τικά. Αντί­στοιχη είναι η εικόνα των καφέ, των μπαρ και εν γένει των κέντρων δια­σκέ­δα­σης, που κρατούν τα σκήπτρα για συναλ­λα­γές με μετρητά με εξαι­ρε­τικά χαμηλά ποσοστά διείσ­δυ­σης του «πλα­στι­κού χρή­μα­τος», αφού η συντρι­πτική πλειο­νό­τητά τους δεν έχει καν POS. Με υψη­λό­τερα ποσοστά διείσ­δυ­σης του «πλα­στι­κού χρή­μα­τος», που κυμαί­νο­νται μεταξύ 10% και 30% ανάλογα εάν είναι σημεία σε του­ρι­στι­κές περιο­χές, ακο­λου­θούν τα κατα­στή­ματα εστί­α­σης, ενώ στο 15% δια­μορ­φώ­νε­ται ο βαθμός διείσ­δυ­σης σε κατα­στή­ματα ένδυσης και υπό­δη­σης, ποσοστό που φθάνει όμως και στο 50% όταν οι αγορές γίνο­νται σε μεγάλα πολυ­κα­τα­στή­ματα ή εμπο­ρικά κέντρα.

Ο κατα­κερ­μα­τι­σμός της αγοράς έτσι όπως απο­τυ­πώ­νε­ται στα στοι­χεία για τον αριθμό των μικρών κατα­στη­μά­των, όπως τα κομ­μω­τή­ρια, τα κέντρα αισθη­τι­κής ή τα μικρά κατα­στή­ματα τρο­φί­μων (μανά­βικα, ψαρά­δικα κ.λπ.) που λει­τουρ­γούν, καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την ευρύ­τερη κάλυψη των σημείων πώλησης με τερ­μα­τικά POS και ευνοεί την ανά­πτυξη της φορο­δια­φυ­γής. Εναλ­λα­κτικά, οι τρά­πε­ζες μελε­τούν τη διάδοση των πλη­ρω­μών μέσω κινητού, μια πρα­κτική που είναι ιδιαί­τερα δια­δε­δο­μένη στην Ευρώπη και δίνει τη δυνα­τό­τητα για τη μετα­φορά χρη­μά­των από λογα­ρια­σμό σε λογα­ρια­σμό μέσω κινητού. Η εφαρ­μογή ανα­μέ­νε­ται να είναι έτοιμη μέσα στο πρώτο εξάμηνο του έτους.

Κίνητρα

Κατά τη μελέτη του ΙΟΒΕ, τα κίνητρα για τη διάδοση του «πλα­στι­κού χρή­μα­τος» θα μπο­ρού­σαν να είναι η παροχή έκπτω­σης επί της αξίας των συναλ­λα­γών, που θα ξεκινά από 1% για αγορά αγαθών και υπη­ρε­σιών από κλάδους με χαμηλό κίνδυνο φορο­δια­φυ­γής και θα κλι­μα­κώ­νε­ται έως και 10% σε κλάδους υψηλού κιν­δύ­νου για φορο­δια­φυγή. Το κίνητρο μπορεί να συν­δυα­στεί με τη συμ­με­τοχή των κατα­να­λω­τών σε λοταρία ειδικά για τις αγορές αγαθών ή υπη­ρε­σιών από κλάδους που εμφα­νί­ζουν υψηλή φορο­δια­φυγή, μεγι­στο­ποιώ­ντας τα δυνη­τικά οφέλη από τη διεύ­ρυνση των ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών, και μπορεί να επε­κτα­θεί και στις επι­χει­ρή­σεις με τη μείωση του φόρου εισο­δή­μα­τος ή τη συμ­με­τοχή τους επίσης σε λοτα­ρίες. Στα προ­τει­νό­μενα μέτρα περι­λαμ­βά­νο­νται η υπο­χρε­ω­τική αποδοχή ηλε­κτρο­νι­κών μέσων πλη­ρω­μής για συναλ­λα­γές με αξία πάνω από 30 ευρώ σε κλάδους με υψηλό κίνδυνο φορο­δια­φυ­γής, η υπο­χρε­ω­τική αποδοχή ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών με επι­δό­τηση για την εγκα­τά­σταση τερ­μα­τι­κών POS σε επι­χει­ρή­σεις με ετήσιο κύκλο εργα­σιών κάτω των 150.000 ευρώ που δρα­στη­ριο­ποιού­νται σε κλάδους με μέτριο προς υψηλό κίνδυνο φορο­δια­φυ­γής, η διάθεση τερ­μα­τι­κών σε όλα τα κατα­στή­ματα των υπη­ρε­σιών κοινής ωφε­λείας, η υπο­χρε­ω­τική χρήση μετα­φο­ρών πίστω­σης για τις εισπρά­ξεις στα τελω­νεία και η καθο­λική χρήση ηλε­κτρο­νι­κών μέσων πλη­ρω­μής στις ΔΟΥ.

Παρα­οι­κο­νο­μία

Τη δια­σύν­δεση της παρα­οι­κο­νο­μίας με την περιο­ρι­σμένη χρήση ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών επι­βε­βαιώ­νει η μελέτη του τμή­μα­τος οικο­νο­μι­κής ανά­λυ­σης της Εθνικής Τρά­πε­ζας, που απο­κά­λυψε ότι το «μαύρο» χρήμα που ήρθε στην επι­φά­νεια λόγω της επι­βο­λής των capital controls και της αύξησης της χρήσης των χρε­ω­στι­κών και πιστω­τι­κών καρτών, ήταν ο κύριος παρά­γο­ντας που συνέ­βαλε στην ανα­χαί­τιση της ύφεσης το 2015. Οπως μάλιστα δια­πι­στώ­νει, εάν η άνθηση των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών συνε­χι­στεί, είναι ικανή να εξου­δε­τε­ρώ­σει το υφε­σιακό απο­τέ­λε­σμα από την εφαρ­μογή των νέων μέτρων δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής το 2016.

Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις, μια ετήσια αύξηση των ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών της τάξεως του 10% προ­σθέ­τει περίπου 0,2% κατά μέσον όρο στον ετήσιο ρυθμό ανά­πτυ­ξης του ΑΕΠ. Εάν μάλιστα οι ηλε­κτρο­νι­κές πλη­ρω­μές έφθαναν κοντά στον μέσο όρο των χωρών του ευρω­παϊ­κού Νότου, δηλαδή στο 12% από 6,8%, η αύξηση του ΑΕΠ σωρευ­τικά θα έφθανε τα 4,5 δισ. ευρώ έως το 2020 και τα φορο­λο­γικά έσοδα θα αυξά­νο­νταν κατά 1,5 δισ. ευρώ. Οι ηλε­κτρο­νι­κές συναλ­λα­γές αυξή­θη­καν κατά 90%, περίπου, το δεύτερο εξάμηνο του 2015, μεγέ­θυνση που αντι­στοι­χεί σε αύξηση της τελικής δαπάνης άνω του 1 δισ. ευρώ κατά την ίδια περίοδο. Η εκτί­μηση αυτή βασί­ζε­ται μάλιστα στη συντη­ρη­τική υπόθεση ότι περίπου το ένα τέταρτο της αύξησης των ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών αντι­στοι­χεί σε συναλ­λα­γές που πριν από τα capital controls εντάσ­σο­νταν στην παρα­οι­κο­νο­μία και κατά συνέ­πεια η καθαρή θετική επί­δραση υπερ­βαί­νει το 1% του ΑΕΠ του δεύ­τε­ρου εξα­μή­νου του 2015.

Καθη­με­ρινή