Υπόθεση της Τράπεζας της Ανατολής: Έφεση για την εκκαθάριση 93 χρόνια μετά

• Ο κ. Ελευ­θέ­ριος Ρήνος επα­νέρ­χε­ται με νέα προ­σφυγή κατά της Εθνικής Τρά­πε­ζας, υπο­στη­ρί­ζο­ντας πως δεν ολο­κλη­ρώ­θηκε ποτέ η εκκα­θά­ριση της Τρά­πε­ζας της Ανα­το­λής και ότι η δια­δι­κα­σία δεν γνω­στο­ποι­ή­θηκε στους μετό­χους ούτε τεκ­μη­ριώ­θηκε επίσημα

Η δικα­στική διαμάχη που αφορά στην ιστο­ρική συγ­χώ­νευση της Τρά­πε­ζας της Ανα­το­λής από την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος το 1932 ανα­βιώ­νει με την κατά­θεση έφεσης από τον Ροδίτη ερευ­νητή κ. Ελευ­θέ­ριο Ρήνο, κάτοχο μετοχών της συγ­χω­νευ­θεί­σας τρά­πε­ζας και νόμιμο εκπρό­σωπο των απο­γό­νων μετόχων.

Η υπόθεση περι­στρέ­φε­ται γύρω από το ερώτημα κατά πόσο τηρή­θη­καν οι όροι της αρχικής συμ­φω­νίας συγ­χώ­νευ­σης, ειδικά ως προς την ολο­κλή­ρωση της «ειδικής εκκα­θά­ρι­σης» και την απόδοση του τιμή­μα­τος εξα­γο­ράς στους μετό­χους της Τρά­πε­ζας της Ανα­το­λής. Σύμφωνα με τον κ. Ρήνο, η δια­δι­κα­σία αυτή ουδέ­ποτε τεκ­μη­ριώ­θηκε επαρκώς, ούτε δημο­σιο­ποι­ή­θηκε, ενώ οι δικαιού­χοι δεν έλαβαν καμία ενη­μέ­ρωση.

Η νέα έφεση στρέ­φε­ται κατά της υπ’ αριθμ. 1980/2023 από­φα­σης του Πολυ­με­λούς Πρω­το­δι­κείου Αθηνών, η οποία είχε απορ­ρί­ψει την αγωγή του ως νομικά αβάσιμη. Το περιε­χό­μενο της έφεσης παρα­θέ­τει πλήθος νομικών και ουσια­στι­κών επι­χει­ρη­μά­των που, κατά τον εκκα­λού­ντα, δεν ελή­φθη­σαν υπόψη από την πρω­το­βάθ­μια κρίση.

Ιστο­ρικό και συμ­φω­νία εξα­γο­ράς

Η Τράπεζα της Ανα­το­λής ιδρύ­θηκε στις αρχές του 20ού αιώνα και λει­τούρ­γησε με υπο­κα­τα­στή­ματα στην Ελλάδα και στο εξω­τε­ρικό. Η απορ­ρό­φησή της από την Εθνική Τράπεζα το 1932 έγινε υπό ειδι­κούς όρους, λόγω της τότε οικο­νο­μι­κής αστά­θειας και της πολυ­πλο­κό­τη­τας των περιου­σια­κών της στοι­χείων. Σύμφωνα με το Φύλλο Εφη­με­ρί­δας της Κυβερ­νή­σεως υπ’ αριθμ. 301/1932, η συγ­χώ­νευση προ­έ­βλεπε την ενερ­γο­ποί­ηση δια­δι­κα­σίας «ειδικής εκκα­θά­ρι­σης» για τον προσ­διο­ρι­σμό της καθαρής αξίας της τρά­πε­ζας και την πληρωμή των μετόχων της.

Συγκε­κρι­μένα, η συμ­φω­νία προ­έ­βλεπε τη δημιουρ­γία ενός έντοκου αλλη­λό­χρεου λογα­ρια­σμού επ’ ονόματι του συνόλου των κομι­στών μετοχών της Τρά­πε­ζας της Ανα­το­λής. Ο λογα­ρια­σμός αυτός θα πιστω­νό­ταν με τις εισπρά­ξεις από τη ρευ­στο­ποί­ηση του ενερ­γη­τι­κού και θα χρε­ω­νό­ταν με τις πλη­ρω­μές των υπο­χρε­ώ­σεων και τα έξοδα εκκα­θά­ρι­σης. Η δια­δι­κα­σία αυτή προ­βλε­πό­ταν να είναι δια­φα­νής και να κατα­λή­ξει σε απο­τί­μηση, ώστε να απο­δο­θεί στους μετό­χους το ποσό που τους ανα­λο­γούσε, με ελά­χι­στο εγγυ­η­μένο τίμημα 200 δραχμές ανά μετοχή.

Η θέση της Εθνικής Τρά­πε­ζας

Η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, από την πλευρά της, δια­τυ­πώ­νει τη θέση ότι η εκκα­θά­ριση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε και περα­τώ­θηκε το 1936, με αρνη­τικό τελικό υπό­λοιπο. Αυτό σημαί­νει, κατά την τράπεζα, ότι δεν υπήρχε κέρδος από τη δια­δι­κα­σία για να δια­νε­μη­θεί στους κατό­χους των μετοχών της τρά­πε­ζας της Ανα­το­λής. Στην πρω­το­βάθ­μια δια­δι­κα­σία, η Εθνική προ­σκό­μισε έγγραφα που κατά την κρίση του δικα­στη­ρίου υπο­στή­ρι­ζαν την άποψη αυτή. Ωστόσο, ο κ. Ελευ­θέ­ριος Ρήνος αμφι­σβη­τεί την αυθε­ντι­κό­τητα, την πλη­ρό­τητα και τη νομική επάρ­κεια αυτών των τεκ­μη­ρίων, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι κανένα δεν συνιστά επίσημη, δημο­σιευ­μένη πράξη εκκα­θά­ρι­σης.

Θέσεις εφε­σι­βάλ­λο­ντος

Ο εφε­σι­βάλ­λων επι­ση­μαί­νει πως ούτε στο Εθνικό Τυπο­γρα­φείο, ούτε στην Εφη­με­ρίδα της Κυβερ­νή­σεως, ούτε στις ανα­κοι­νώ­σεις της Εθνικής Τρά­πε­ζας έχει εντο­πι­στεί πράξη που να απο­δει­κνύει την ολο­κλή­ρωση της εκκα­θά­ρι­σης. Επι­πλέον, οι μέτοχοι και οι κλη­ρο­νό­μοι τους δεν έλαβαν ποτέ ειδο­ποί­ηση ή οικο­νο­μική πλη­ρο­φό­ρηση για την τύχη του λογα­ρια­σμού. Ο κ. Ρήνος στη­ρί­ζε­ται στη ρητή πρό­βλεψη της σύμ­βα­σης περί δημιουρ­γίας έντοκου λογα­ρια­σμού, ο οποίος θα κατέ­γραφε τις συναλ­λα­γές της ειδικής εκκα­θά­ρι­σης, με τελικό στόχο τον υπο­λο­γι­σμό του τιμή­μα­τος εξα­γο­ράς. Κατά τον ίδιο, ο λογα­ρια­σμός αυτός δεν φαί­νε­ται να έκλεισε ποτέ.

Νομικά ζητή­ματα στην έφεση

Η έφεση επι­κα­λεί­ται σφάλ­ματα στην ερμη­νεία του νομικού πλαι­σίου περί αλλη­λό­χρεων λογα­ρια­σμών και αστο­χίες στην αξιο­λό­γηση της φύσης του έντοκου μηχα­νι­σμού που προ­έ­βλεπε η συμ­φω­νία. Ειδι­κό­τερα, υπο­στη­ρί­ζε­ται πως η πρω­το­βάθ­μια απόφαση παρέ­καμψε τη ρητή πρό­βλεψη της σύμ­βα­σης περί αλλη­λό­χρεου λογα­ρια­σμού και θεώρησε τον μηχα­νι­σμό απλό εσω­τε­ρικό εργα­λείο της ΕΤΕ. Η έφεση σημειώ­νει επίσης την ασυ­νέ­πεια μεταξύ της ορι­στι­κής από­φα­σης και της προη­γού­με­νης μη ορι­στι­κής από­φα­σης (1651/2020), η οποία είχε κρίνει κατ’ αρχήν νόμιμη την αγωγή. Τέλος, τονί­ζε­ται ότι η ίδια η ΕΤΕ είχε σε παρελ­θό­ντα χρόνο ανα­γνω­ρί­σει την ύπαρξη του λογα­ρια­σμού σε αλλη­λο­γρα­φία της.

Εμπλοκή αρχών και δημό­σιων φορέων

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι το γεγονός ότι οι αρμό­διες δημό­σιες αρχές, στις οποίες απευ­θύν­θηκε ο κ. Ρήνος ή τρίτοι ενδια­φε­ρό­με­νοι, δήλωσαν εγγρά­φως άγνοια για οποια­δή­ποτε πράξη περαί­ω­σης της εκκα­θά­ρι­σης. Το Υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών, το Υπουρ­γείο Ανά­πτυ­ξης, η Τράπεζα της Ελλάδος και άλλα θεσμικά όργανα δεν δια­θέ­τουν, σύμφωνα με τις δηλώ­σεις τους, κανένα στοι­χείο για την έκβαση της υπό­θε­σης ή την ύπαρξη δημο­σιευ­μέ­νου ισο­λο­γι­σμού εκκα­θά­ρι­σης. Η απουσία κατα­χω­ρή­σεων σε ΦΕΚ ή επί­ση­μων δελτίων ενι­σχύει την επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία του εκκα­λού­ντος περί αδια­φά­νειας της δια­δι­κα­σίας.

Η εκδί­καση της έφεσης ανα­μέ­νε­ται να δώσει απα­ντή­σεις σε εκκρεμή ερω­τή­ματα σχεδόν ενός αιώνα. Εάν γίνει δεκτή, η υπόθεση ενδέ­χε­ται να οδη­γή­σει σε περαι­τέρω διε­ρεύ­νηση του τρόπου με τον οποίο δια­χει­ρί­στηκε η Εθνική Τράπεζα την εκκα­θά­ριση της Τρά­πε­ζας της Ανα­το­λής. Αντί­θετα, σε περί­πτωση απόρ­ρι­ψης, οι διεκ­δι­κή­σεις των απο­γό­νων των μετόχων πιθα­νό­τατα θα εξα­ντλή­σουν τα ένδικα μέσα στο πλαίσιο της ελλη­νι­κής Δικαιο­σύ­νης.