Project των Ροδίων Παιδεία και ιταλικού σχολείου φωτίζει άγνωστες ως τώρα πτυχές της Ρόδου

• Εριξαν άπλετο φως στην ιστορία αγρο­τι­κών χωριών της Ρόδου και έφεραν στο φως πλούσια στοι­χεία • Οι συν­θή­κες και ο σκοπός της δημιουρ­γίας των αγρο­τι­κών οικι­σμών Campochiaro, San Benedetto, San Marco και Peveragno

Με το σύνθημα «Η Ιστορία μας ενώνει – La storia ci unisce» μαθή­τριες και μαθητές των εκπαι­δευ­τη­ρίων «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» και του ιτα­λι­κού σχο­λείου Liceo Classico e Linguistico Romagnosi από την Πάρμα της Ιταλίας, εκπό­νη­σαν από κοινού ένα project που φωτίζει μια πλευρά της ιστο­ρίας της Ρόδου η οποία δεν είναι ευρύ­τερα γνωστή στις νεό­τε­ρες γενιές και αφορά στον ιστο­ρικό ρόλο των τεσ­σά­ρων αγρο­τι­κών οικι­σμών στην εξυ­πη­ρέ­τηση της αποι­κιο­κρα­τι­κής ιτα­λι­κής πολι­τι­κής.

16 παιδιά Λυκείου από την Πάρμα με τους καθη­γη­τές τους φιλο­ξε­νή­θη­καν στο χρονικό διά­στημα από τις 11 Απρι­λίου μέχρι τις 17 Απρι­λίου στο νησί μας από τα Εκπαι­δευ­τή­ρια «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ». Κατά τη διάρ­κεια της επί­σκε­ψής τους μάλιστα παρα­κο­λού­θη­σαν μαθή­ματα Ελλη­νι­κής Γλώσσας, Αρχαίων Ελλη­νι­κών και Ιστο­ρίας.

Οι μαθητές παρου­σί­α­σαν σε ευρύ κοινό την εργασία που εκπό­νη­σαν με τα παιδιά του «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» στο πλαίσιο της «Ανοι­χτής ημέρας Επι­στή­μης και Τέχνης» που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε την Κυριακή 14 Απρι­λίου στις εγκα­τα­στά­σεις των Εκπαι­δευ­τη­ρίων, όπως προ­έ­κυψε από την επί­σκεψή τους στα ιταλικά χωριά καθώς και άλλα ιστο­ρι­κής σημα­σίας μνημεία του νησιού μας.

Την επι­μέ­λεια του πολύ ενδια­φέ­ρο­ντος project εκ μέρους των Εκπαι­δευ­τη­ρίων «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» είχαν οι φιλό­λο­γοι Μαρία Μεντή και Νίκος Αντω­νού­ρης, ενώ στην ερευ­νη­τική ομάδα συμ­με­τεί­χαν οι μαθητές: Ηλίας Για­κου­μά­ρος, Κατε­ρίνα Ιακω­βίδη, Ιάκωβος Ιακω­βί­δης, Ολγα Καλο­γε­ρο­πού­λου, Σεβη­καίτη Παπα­δο­πού­λου, Κατε­ρίνα Παπα­θε­ο­δω­ράκη, Ανθούλα Πομπού και Μαρι­λίνα Τόλιου.

Εκ μέρους του ιτα­λι­κού σχο­λείου Liceo Classico e Linguistico Romagnosi την επι­μέ­λεια είχαν οι εκπαι­δευ­τι­κοί Lucia Coletta, Marina Savi. Katia Carbonara, ενώ στην ερευ­νη­τική ομάδα συμ­με­τεί­χαν οι μαθητές: Irene Arneodor, Elisa Barbarossa, Maria – Luisanna Bergonzi, Valentina Biagiotti, Michela Bossi, Sofia Brusco, Giuseppe Cimino, Elena Cirilo, Aurora Cogotti, lacopo Depietri, Giulia Gastaldi, Sara Panato, Guido Riccardi, Eleonora Squarcia και Anna Vecchi.

Το project απο­τυ­πώ­νε­ται στο άρθρο που επι­με­λή­θηκε η μαθή­τρια της Γ’ Γυμνα­σίου των Εκπαι­δευ­τη­ρίων «Ροδίων Παιδεία», Ανθούλα-Μιχαέλα Πομπού:

Η Ιστορία των Αγρο­τι­κών Χωριών της Ρόδου

Η συνερ­γα­σία του Ομίλου Ερευ­νη­τι­κής Ιστο­ρίας των Εκπαι­δευ­τη­ρίων «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» με το ιταλικό σχολείο Liceo Classico e Linguistico Romagnosi από την Πάρμα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος Erasmus+ και είχε ως στόχο την ανά­δειξη της αξίας της δια­πο­λι­τι­σμι­κής ανταλ­λα­γής. Τα δύο σχολεία μελέ­τη­σαν από κοινού τα χαρα­κτη­ρι­στικά της περιό­δου της Ιτα­λο­κρα­τίας στη Ρόδο και συγκε­κρι­μένα τις συν­θή­κες και τους σκοπούς της δημιουρ­γίας τεσ­σά­ρων αγρο­τι­κών οικι­σμών, του Campochiaro, του San Benedetto, του San Marco και του Peveragno.

Τα απο­τε­λέ­σματα των ερευνών των δύο σχο­λείων παρου­σιά­στη­καν στο Μαθη­τικό Συνέ­δριο που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στα Εκπαι­δευ­τή­ρια, τη Δευτέρα, 15.4.2024.

Η μελέτη και έρευνα πτυχών της τοπικής ιστο­ρίας μάς έδωσε την πολύ­τιμη ευκαι­ρία να ανα­κα­λύ­ψουμε την άγνωστη ομορφιά περιο­χών του νησιού μας και να εκτι­μή­σουμε τον ιστο­ρικό ρόλο των τεσ­σά­ρων αγρο­τι­κών οικι­σμών στην εξυ­πη­ρέ­τηση της αποι­κιο­κρα­τι­κής ιτα­λι­κής πολι­τι­κής. Η συνερ­γα­σία των δύο σχο­λείων φέρνει στο προ­σκή­νιο την αξία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και του δια­πο­λι­τι­σμι­κού εγγραμ­μα­τι­σμού. Καθώς ανα­κα­λύ­πτουμε και εξε­ρευ­νούμε κομ­μά­τια της τοπικής μας ιστο­ρίας, προ­βλη­μα­τι­ζό­μα­στε γόνιμα για την ανάγκη ανά­δει­ξης αυτών των περιο­χών, με τρόπο που θα καλ­λιερ­γεί­ται στις τωρινές αλλά και στις μελ­λο­ντι­κές γενιές ο σεβα­σμός προς την παρά­δοση και τον πολι­τι­σμό μας.

Η ιταλική ομάδα των 3 εκπαι­δευ­τι­κών και των 15 μαθητών απο­κό­μισε την καλύ­τερη εικόνα για τον τρόπο λει­τουρ­γίας του σχο­λείου μας και τη ζεστή φιλο­ξε­νία μας. Παράλ­ληλα, εξέ­φρασε τις θερ­μό­τα­τες ευχα­ρι­στίες της για τη διά­δραση που χάρηκε με τα παιδιά του Ιστο­ρι­κού μας Ομίλου σε ιστο­ρι­κές και αρχαιο­λο­γι­κές ξενα­γή­σεις. Ευχα­ρι­στούμε από καρδιάς την κ. Δέσποινα Αργύρα για την προ­θυ­μία της να ανα­λά­βει τον ρόλο της ξενά­γη­σης των φιλο­ξε­νού­με­νών μας. Τα θεμέλια μιας απο­δο­τι­κής συνερ­γα­σίας του σχο­λείου μας και του κλα­σι­κού Λυκείου Romagnosi έχουν ήδη τεθεί.

Από τον Μάιο του 1912, τα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου πέρασαν στην ιταλική κυριαρ­χία, ως απο­τέ­λε­σμα του δεύ­τε­ρου Ιτα­λο­τουρ­κι­κού πολέμου. Οι Έλληνες υπο­δέ­χτη­καν τους κατα­κτη­τές με δάκρυα χαράς, καθώς οι Ιταλοί τούς υπο­σχέ­θη­καν μια μορφή αυτο­νο­μίας των νησιών. Και ενώ τα πρώτα χρόνια οι Ιταλοί δεν δημιούρ­γη­σαν ιταλικά χωριά στη Ρόδο, στη συνέ­χεια ξεκί­νησε εκτε­τα­μένη προ­σπά­θεια αποι­κι­σμού. Στις δεκα­ε­τίες του ’20 και του ’30, η φιλο­δο­ξία των κατα­κτη­τών κατά­φερε να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί, με απο­τέ­λε­σμα τη δημιουρ­γία τεσ­σά­ρων πει­ρα­μα­τι­κών αγρο­τι­κών αποι­κιών ονόματι Campochiaro, San Benedetto, San Marco και Peveragno. Με αυτά τα τέσσερα αγρο­τικά χωριά, ασχο­λή­θηκε φέτος ο όμιλος Ερευ­νη­τι­κής Ιστο­ρίας των Εκπαι­δευ­τη­ρίων «Ροδίων Παιδεία» σε συνερ­γα­σία με τις μαθή­τριες και τους μαθητές του ιτα­λι­κού σχο­λείου Liceo Classico e Linguistico Romagnosi από την Πάρμα της Ιταλίας, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος Erasmus+.

Το Campochiaro, ιδρύ­θηκε το 1935 μεταξύ των κορυφών Ψίνθος και Φου­ντου­κλί. Το χωριό αυτό σχε­διά­στηκε, για να είναι αυτάρ­κες και ήταν εξο­πλι­σμένο με όλες τις απα­ραί­τη­τες υπο­δο­μές για την καθη­με­ρινή ζωή της δεκα­ε­τίας του 1930. Το Campochiaro ήταν μια μικρο­γρα­φία των δασικών χωριών των Άλπεων, με εντυ­πω­σιακά κτήρια χτι­σμένα στην αρχι­τε­κτο­νική μορφή του ορθο­λο­γι­σμού. Για την ακρί­βεια, ήταν ένα δασικό χωριό στο οποίο ανα­πτύ­χθηκε και εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα ανα­δά­σω­σης, με στόχο την προ­στα­σία του εδάφους που είχε παρα­με­λη­θεί από την οθω­μα­νική διοί­κηση.

Το Campochiaro χτί­στηκε σε μια πολύ στρα­τη­γική τοπο­θε­σία, καθ’ οδόν για τα δύο πολυ­τελή ξενο­δο­χεία που βρί­σκο­νται στο δάσος του Προφήτη Ηλία – το «Έλαφος» και το «Ελαφίνα». Κατά τη διάρ­κεια του Β’ Παγκό­σμιου Πολέμου, έγινε μια σημα­ντική στρα­τιω­τική βάση με περίπου 20.000 στρα­τιώ­τες. Όλες οι δομές και τα κτήρια που περιείχε το χωριό προ­σαρ­μό­στη­καν στις ανάγκες των στρα­τιω­τών και ένα κτήριο χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ως στρα­τιω­τική φυλακή. Όμως, το 1943, οι Ιταλοί παρα­δό­θη­καν στους Γερ­μα­νούς και έτσι ανα­γκά­στη­καν να εγκα­τα­λεί­ψουν τη Ρόδο. Η τελευ­ταία οικο­γέ­νεια έφυγε το 1947, όταν το νησί επα­νε­νώ­θηκε με την πατρίδα.

Στη συνέ­χεια, το χωριό που αρχικά ονο­μά­στηκε Savona, ιδρύ­θηκε το 1938 με κυβερ­νη­τικό διά­ταγμα ως Δήμος «San Benedetto», 25 χιλιό­με­τρα μακριά από το κέντρο της Ρόδου. Στόχος του οικι­σμού ήταν ο έλεγχος της περιο­χής, επι­φέ­ρο­ντας έτσι την οικο­νο­μική εξό­ντωση των ντόπιων κατοί­κων. Τα πρώτα σχέδια για τα κτήρια έγιναν το 1936, με 50 κατα­σκευα­σμέ­νες αγροι­κίες εξο­πλι­σμέ­νες με τις κατάλ­λη­λες υπο­δο­μές. Το 1938, η συνο­λική καλ­λιερ­γή­σιμη έκταση φτάνει τα 900 στρέμ­ματα, εκ των οποίων τα 300 περίπου κατα­λαμ­βά­νουν αμπε­λώ­νες. Τα κτήματα που απαλ­λο­τριώ­θη­καν, ανήκαν στους κατοί­κους των χωριών Αφάντου και Αρχάγ­γε­λος. Σήμερα, ο κεντρι­κός πυρήνας του συγκρο­τή­μα­τος δια­τη­ρεί­ται σε αρκετά καλή κατά­σταση και το San Benedetto λει­τουρ­γεί ως κέντρο φυσικής και ψυχικής απο­κα­τά­στα­σης που ανήκει στον Δήμο.

Έπειτα, το 1935 ιδρύ­θηκε ο αγρο­τι­κός οργα­νι­σμός «San Marco», με σκοπό την αξιο­ποί­ηση της περιο­χής από Ιταλούς αγρότες της περιο­χής «Romagna», κοντά στο χωριό Κατ­τα­βιά. Στην περιοχή, λει­τουρ­γούσε αγρο­τική φυλακή, με την ονο­μα­σία« Colonia Penale «Agricola», όπου οι κρα­τού­με­νοι εργά­ζο­νταν για τη μετα­τροπή της γης σε καλ­λιερ­γή­σιμα αγρο­κτή­ματα, στα οποία είχαν σκοπό να εγκα­τα­στα­θούν οικο­γέ­νειες αποίκων. Αν και ήταν το μικρό­τερο από τα τέσσερα χωριά, με μικρό αριθμό κατοί­κων, ανέ­γειρε τυπικές αγρο­τι­κές κατοι­κίες με δυνα­τό­τητα φιλο­ξε­νίας 45-50 οικο­γε­νειών. Σήμερα, ο οικι­σμός «San Marco» είναι εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νος, αλλά εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν κατοι­κίες και πραγ­μα­το­ποιού­νται προ­σπά­θειες απο­κα­τά­στα­σης.

Τέλος, το χωριό «Peveragno Rodio», πήρε αυτή την ονο­μα­σία προς τιμήν του διοι­κητή των κατε­χο­μέ­νων ιτα­λι­κών νήσων του Αιγαίου, Mario Lago. Το χωριό Κάτω Καλα­μώ­νας μαζί με το γει­το­νικό χωριό Άνω Καλα­μώ­νας, απο­τε­λού­σαν τον οικισμό «Peveragno» που δημιουρ­γή­θηκε από τους Ιταλούς το 1931, μετά από την αγορά της περιο­χής από την ιταλική εταιρία «Società Agricola Frutticoltura». Στόχος της αγοράς ήταν η δημιουρ­γία ενός αγρο­τι­κού οικι­σμού, με οικο­γέ­νειες από την Ιταλία. Ο οικι­σμός ήταν σύγ­χρο­νος και είχε όλες τις δημό­σιες υπη­ρε­σίες. Όμως, μετά την απε­λευ­θέ­ρωση, το 1948, το χωριό εγκα­τα­λεί­φθηκε, η περιοχή πήρε ξανά το αρχικό της όνομα, Κάτω Καλα­μώ­νας, και τα χωριά μοι­ρά­στη­καν στους Έλληνες καλ­λιερ­γη­τές.

Ο Όμιλος Ερευ­νη­τι­κής Ιστο­ρίας μέσα από την έρευνα και τη μελέτη θεμάτων τοπικής ιστο­ρίας, ανα­κά­λυψε για άλλη μια φορά την κρυμ­μένη ομορφιά του νησιού. Με αφορμή αυτές τις τέσ­σε­ρις αγρο­τι­κές περιο­χές, τα παιδιά είχαν την ευκαι­ρία να συνερ­γα­στούν με το ιταλικό σχολείο Likeo Classico Gian Domenico Romagnosi από την Πάρμα της Ιταλίας, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος Erasmus+. To συμπέ­ρα­σμα των παιδιών από τη μελέτη τους ήταν πως αυτοί οι αγρο­τι­κοί οικι­σμοί απαι­τούν προ­στα­σία και ένα μελε­τη­μένο σχέδιο ανά­δει­ξης, για να ενσω­μα­τω­θούν ορθά στο νησιω­τικό τοπίο και να δια­τη­ρη­θούν στο πλαίσιο των σύγ­χρο­νων δεδο­μέ­νων.