Κυβέρνηση: Τριπλή «φραγή» στα social media για τα παιδιά

Τριπλή «φραγή» στην ανε­ξέ­λεγ­κτη πρό­σβαση νέων κάτω των 15 ετών στα social media σχε­διά­ζει η κυβέρ­νηση. Οι παρεμ­βά­σεις που δρο­μο­λο­γού­νται είναι, συγκε­κρι­μένα: Πρώτον, η παρου­σί­αση της ιστο­σε­λί­δας parco.gov.gr, στην οποία οι γονείς θα βρουν ανα­λυ­τι­κές οδηγίες ώστε να μπορούν να αξιο­ποι­ή­σουν όλους τους ήδη υπάρ­χο­ντες γονι­κούς ελέγ­χους που δια­θέ­τουν οι περισ­σό­τε­ρες φορητές συσκευές. Δεύ­τε­ρον, την άνοιξη θα τεθεί σε λει­τουρ­γία η εφαρ­μογή Kids Wallet, μέσω της οποίας, εκτός των άλλων, θα πιστο­ποιεί­ται η ηλικία των χρηστών, αφού θα συν­δέ­ε­ται με το μητρώο πολιτών. Τρίτον, ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης θα ζητήσει συντο­νι­σμένη ευρω­παϊκή πρω­το­βου­λία, ώστε οι μεγάλες πλατ­φόρ­μες να πιε­στούν και να δρο­μο­λο­γή­σουν την απα­γό­ρευση πρό­σβα­σης σε επι­κίν­δυνο περιε­χό­μενο σε ανη­λί­κους κάτω των 15 ετών.

Διευ­ρυ­μένη σύσκεψη για το μείζον θέμα του εθισμού των νέων κάτω των 15 ετών στα social media πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε χθες στο Μέγαρο Μαξίμου. Πέραν των όσων απο­κά­λυψε η «Κ» προ 10 ημερών, στη σύσκεψη τέθηκαν στο τραπέζι τρεις ακόμα πυλώνες για την αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος, που ήταν: α) η παρου­σί­αση της ιστο­σε­λί­δας parco.gov.gr, β) μία ευρω­παϊκή παρέμ­βαση από τον Κυριάκο Μητσο­τάκη, ο οποίος θέλει να κατα­στή­σει το θέμα πανευ­ρω­παϊκό και γ) η ολο­κλή­ρωση του KidsWallet που προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται για τον Μάρτιο. Τέλος, συζη­τή­θηκε μία επι­στολή που έχει σταλεί ήδη στο Υoutube, ζητώ­ντας περιο­ρι­σμό του ακα­τάλ­λη­λου περιε­χο­μέ­νου. Οπως μάλιστα απο­φα­σί­στηκε στη σύσκεψη και γνω­στο­ποι­ή­θηκε αμέσως μετά, στις 30 Δεκεμ­βρίου θα λάβει χώρα συνέ­ντευξη Τύπου για την ολο­κλη­ρω­μένη παρου­σί­αση του κυβερ­νη­τι­κού πλαι­σίου που στόχο έχει τη μείωση των κιν­δύ­νων από τα social media.

Πρώτον, εκείνη την ημέρα θα γίνει παρου­σί­αση της ιστο­σε­λί­δας parco.gov.gr, όπου οι γονείς θα μπορούν να βρουν εύλη­πτες οδηγίες ώστε να αξιο­ποι­ή­σουν όλους τους ήδη υπάρ­χο­ντες γονι­κούς ελέγ­χους που δια­θέ­τουν προ­ε­γκα­τε­στη­μέ­νους οι περισ­σό­τε­ρες φορητές συσκευές. Με απλά βίντεο θα εξηγούν στους γονείς τι πρέπει να κάνουν για να ενερ­γο­ποι­ή­σουν: α) Χρονικό όριο χρήσης του κινητού, β) απο­κλει­σμό ακα­τάλ­λη­λου περιε­χο­μέ­νου, γ) ανα­φο­ρές για χρήση ακα­τάλ­λη­λων εφαρ­μο­γών, δ) απο­κλει­σμό πρό­σβα­σης σε εφαρ­μο­γές, ε) καθο­ρι­σμό ηλι­κια­κών περιο­ρι­σμών που ωστόσο στις περισ­σό­τε­ρες εφαρ­μο­γές είναι διά­τρη­τοι και στ) εντο­πι­σμό θέσης της συσκευής.

Την άνοιξη, όπως έχει ήδη γίνει γνωστό, θα έρθει και η εφαρ­μογή Kids Wallet που θα είναι κρατική και η οποία, μεταξύ άλλων, θα επι­τρέ­πει την αυτό­ματη πιστο­ποί­ηση της ηλικίας. Η μεγάλη διαφορά του Kids Wallet σε αυτό το σημα­ντικό κομμάτι της πιστο­ποί­η­σης της ηλικίας, είναι ότι θα γίνεται μέσω του μητρώου πολιτών που το καθιστά αξιό­πι­στο και δεν μπορεί να «κοροϊ­δέ­ψει» την πλατ­φόρμα, όπως επι­ση­μαί­νει ο αρμό­διος υπουρ­γός Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης Δημή­τρης Παπα­στερ­γίου.

«Ακόμα και οι καλύ­τε­ροι γονείς δεν μπορούν να προ­στα­τεύ­σουν τα παιδιά τους από τους κιν­δύ­νους του Δια­δι­κτύου»

Ο τελευ­ταίος πυλώνας που τέθηκε στη χθεσινή σύσκεψη είναι πως ο κ. Μητσο­τά­κης προ­τί­θε­ται να θέσει το επόμενο διά­στημα το θέμα στην Ε.Ε., καθώς υπάρχει ένας κομ­βι­κός τομέας, αυτός του περιο­ρι­σμού – ελέγχου του βίαιου υλικού στο οποίο μπορούν να έχουν πρό­σβαση νεαρά σε ηλικία άτομα, όπου όσες εθνικές πρω­το­βου­λίες και να ληφθούν χρειά­ζε­ται ευρύ­τερη προ­σπά­θεια. Οπως έλεγε αρμόδια κυβερ­νη­τική πηγή στην «Κ», μέσω του Kids Wallet «εμείς θα δώσουμε όλα τα δυνατά εργα­λεία ώστε να εξα­κρι­βώ­νε­ται η ηλικία του χρήστη», αλλά «όσα φίλτρα και να μπουν, θα πρέπει να υπάρ­ξουν πρω­το­βου­λίες που αφορούν και τον περιο­ρι­σμό επι­κίν­δυ­νου περιε­χο­μέ­νου», προ­σθέ­τει η ίδια πηγή, καθώς όσο το περιε­χό­μενο «είναι εκεί» τόσο θα βρί­σκο­νται τρόποι και κενά ώστε να φτάνει στις οθόνες των ανη­λί­κων. Αυτό πρα­κτικά σημαί­νει ότι ο κ. Μητσο­τά­κης θα πιέσει σε επίπεδο Βρυ­ξελ­λών να υπάρξει πρω­το­βου­λία ώστε να μπει «κόφτης» σε περιε­χό­μενο για ανη­λί­κους κάτω των 15 ετών, καθώς δεν μπορεί μια χώρα «εθνικά» να πιέσει τις μεγάλες πλατ­φόρ­μες. Εάν αυτή η πίεση ασκηθεί πανευ­ρω­παϊκά, «μπορεί να απο­δώ­σει».

Η ψηφιακή ενη­λι­κί­ωση

Στο θέμα αυτό ανα­φέρ­θηκε ο κ. Μητσο­τά­κης και σε χθεσινή του συνέ­ντευξη στην ΕΡΤ. «Είχα μιλήσει και στη Γ.Σ. του ΟΗΕ για το πρό­βλημα αυτό που είναι σοβαρό», είπε, καλώ­ντας τους γονείς να είναι σύμ­μα­χοι σε αυτή την πολι­τική, «γιατί αυτοί παρέ­χουν τα κινητά στα παιδιά». Οσον αφορά την πρω­το­βου­λία που θα ανα­λά­βει σε ευρω­παϊκό επίπεδο, ουσια­στικά την επι­βε­βαί­ωσε λέγο­ντας πως «θέλουμε η Ελλάδα να πρω­το­στα­τή­σει σε ένα νέο πλαίσιο δικαιω­μά­των για τα παιδιά ώστε να τα προ­στα­τέ­ψουμε, χωρίς να προ­βούμε σε απα­γο­ρεύ­σεις, για τις οποίες έχω κάποιες αμφι­βο­λίες για την εφαρ­μογή τους». Απο­κά­λυψε ωστόσο πως «θα πρέπει να ορί­σουμε μια ηλικία ψηφια­κής ενη­λι­κί­ω­σης», η οποία «εκτι­μούμε ότι θα είναι από τα 15 χρόνια». Τις συγκε­κρι­μέ­νες πάντως πρω­το­βου­λίες στην κυβέρ­νηση τις θεωρούν πολύ σημα­ντι­κές, καθώς έχουν θετική απήχηση στην κοινή γνώμη, όπως είχε η πρω­το­βου­λία για απα­γό­ρευση του κινητού στα σχολεία.

Το αυστρα­λιανό πείραμα και τα εμπόδια

Μία πρώτη προ­σπά­θεια να μπει «κόφτης» στο περιε­χό­μενο παρου­σιά­στηκε στη χθεσινή σύσκεψη. Πρό­κει­ται για μια επι­στολή που εστάλη πρό­σφατα από τον υφυ­πουργό Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης κ. Κυρα­νάκη προς το Youtube, με αίτημα να περιο­ρι­στεί το περιε­χό­μενο που δημιουρ­γεί το υπό­βα­θρο για παρα­βα­τι­κές πράξεις. Ο κ. Κυρα­νά­κης απευ­θυ­νό­με­νος στην κ. Σελίσια Ζαμπάλα, επι­κε­φα­λής του YouΤube στην Ευρώπη, ζητεί τη συν­δρομή της πλατ­φόρ­μας στην αντι­με­τώ­πιση τέτοιων θεμάτων. Μεταξύ άλλων ανα­φέ­ρει ότι στην Ελλάδα παρα­τη­ρεί­ται έξαρση της παρα­βα­τι­κής συμπε­ρι­φο­ράς μεταξύ των νέων και των ανη­λί­κων, με ειδι­κούς να επι­ση­μαί­νουν ότι αυτή η τάση σχε­τί­ζε­ται με το περιε­χό­μενο τρα­γου­διών που έχουν έντονη ρητο­ρική μίσους και προ­ω­θούν βίαιες και κατα­χρη­στι­κές συμπε­ρι­φο­ρές, ρομα­ντι­κο­ποιούν τη ζωή του εγκλή­μα­τος και υπο­νο­μεύ­ουν την ανθρώ­πινη αξιο­πρέ­πεια. Με την επι­στολή ζητεί­ται από το YouΤube να εφαρ­μό­σει πιο σχο­λα­στικά τις ήδη δια­θέ­σι­μες πολι­τι­κές του, με σημα­ντι­κό­τερη να στα­μα­τή­σει να δίνει χρήματα, ανάλογα τις θεάσεις, σε βίντεο με τέτοιο περιε­χό­μενο, κάτι που ήδη κάνει σε αγγλό­φωνο περιε­χό­μενο. Η Google, στην οποία ανήκει το Youtube, είναι σε στενή συνερ­γα­σία με το υπουρ­γείο Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης και σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες σε «κοινή γραμμή», ανα­μέ­νο­ντας τα επόμενα βήματα.

Οι χώρες που θέτουν περιο­ρι­σμούς

Ολο και περισ­σό­τε­ρες χώρες παίρ­νουν μέτρα για να προ­στα­τεύ­σουν τα παιδιά από τους κιν­δύ­νους που κρύβουν τα social media για την ασφά­λεια και την υγεία τους.

Αυστρα­λία

Ο νέος νόμος υπο­χρε­ώ­νει τους γίγα­ντες της τεχνο­λο­γίας όπως τη Meta (ιδιο­κτή­τρια του Instagram και του Facebook) και το TikTok να μην επι­τρέ­πουν σε ανη­λί­κους να δημιουρ­γούν λογα­ρια­σμούς. Τυχόν παρα­βά­σεις θα τιμω­ρού­νται με πρό­στιμο έως και 32 εκατ. δολα­ρίων. Η απα­γό­ρευση θα ξεκι­νή­σει πιλο­τικά τον Ιανουά­ριο και θα ισχύσει κανο­νικά τον επόμενο χρόνο.

Βρε­τα­νία

Η χώρα δεν έχει μέχρι στιγμής κάποιο σχέδιο για περιο­ρι­σμούς τέτοιου είδους. Ωστόσο, ο υπουρ­γός Ψηφια­κής Πολι­τι­κής Πίτερ Κάιλ έχει δηλώσει πως όλες οι πιθα­νό­τη­τες παρα­μέ­νουν στο τραπέζι. Γνω­στο­ποί­ησε ακόμη πως έχει ξεκι­νή­σει έρευνα για να καθο­ρι­στεί επα­κρι­βώς ο τρόπος με τον οποίο τα smartphones γενικώς και τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης ειδι­κό­τερα επη­ρε­ά­ζουν την υγεία των παιδιών.

Νορ­βη­γία

Η κυβέρ­νηση της Νορ­βη­γίας πρό­τεινε τον περα­σμένο μήνα την αύξηση του νόμιμου ηλι­κια­κού ορίου για την αποδοχή των όρων χρήσης στα social media από τα 13 στα 15 έτη. Οι γονείς δια­τη­ρούν το δικαί­ωμα να δημιουρ­γή­σουν με δική τους πρω­το­βου­λία λογα­ρια­σμούς για μικρό­τερα παιδιά. Τα μισά παιδιά ηλικίας 9 ετών στη χώρα χρη­σι­μο­ποιούν κάποιο μέσο κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης.

Γαλλία

Το 2023 η Γαλλία πέρασε έναν νέο νόμο που απαιτεί από τις πλατ­φόρ­μες κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης να λαμ­βά­νουν την άδεια των γονέων προτού επι­τρέ­ψουν σε άτομα κάτω των 15 ετών να δημιουρ­γή­σουν λογα­ρια­σμούς. Ωστόσο, λόγω τεχνι­κών προ­βλη­μά­των ο νόμος δεν έχει ακόμη εφαρ­μο­στεί. Τον Απρίλιο, επι­τροπή που δημιουρ­γή­θηκε από τον πρόεδρο Μακρόν πρό­τεινε πιο αυστη­ρούς κανο­νι­σμούς όπως την καθο­λική απα­γό­ρευση των κινητών για παιδιά κάτω των 11 ετών και των κινητών με πρό­σβαση στο Ιντερ­νετ για τους ανη­λί­κους κάτω των 13.

Γερ­μα­νία

Επι­σή­μως οι ανή­λι­κοι μεταξύ 13 και 16 ετών δικαιού­νται να έχουν λογα­ρια­σμό στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης μόνο με τη συγκα­τά­θεση των γονέων τους. Μέχρι στιγμής δεν υπάρ­χουν σχέδια για επέ­κταση της σχε­τι­κής νομο­θε­σίας.

Βέλγιο

Το 2018 το Βέλγιο έθεσε σε ισχύ ένα νόμο βάσει του οποίου ανή­λι­κοι κάτω των 13 ετών δεν μπορούν να δημιουρ­γούν λογα­ρια­σμούς στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης χωρίς γονεϊκή άδεια.

Ολλαν­δία

Αν και η Ολλαν­δία δεν δια­θέ­τει κάποιο νόμο που να ορίζει το ηλι­κιακό όριο για τη χρήση των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, η κυβέρ­νηση απα­γό­ρευσε τον Ιανουά­ριο του 2024 τα κινητά στις σχο­λι­κές αίθου­σες, με σκοπό την καλύ­τερη συγκέ­ντρωση των μαθητών.

Ιταλία

Τα παιδιά κάτω των 14 ετών χρειά­ζο­νται γονεϊκή άδεια για να δημιουρ­γή­σουν λογα­ρια­σμούς στα social media. Πάνω από αυτή την ηλικία δεν υπάρχει κάποιος περιο­ρι­σμός.

Εφηβοι που περνούν περισ­σό­τε­ρες από τρεις ώρες την ημέρα στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης αντι­με­τω­πί­ζουν διπλά­σιο ρίσκο ανά­πτυ­ξης συμ­πτω­μά­των κατά­θλι­ψης και άγχους συγκρι­τικά με άλλους εφήβους. Το παρα­πάνω εύρημα δημο­σιεύ­θηκε σε επι­στη­μο­νική έρευνα του 2019, την οποία επι­κα­λέ­στηκε πέρυσι ο δρ Βιβέκ Μέρθι, στην οδηγία που αφο­ρούσε τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης και την ψυχική υγεία των νέων. Αλλά δεν είναι το μόνο ρίσκο που ειδικοί συν­δέ­ουν με την εκτε­τα­μένη χρήση των social media από παιδιά και εφήβους.

«Βλέ­πουμε την έντονη μείωση της ανάγκης που έχουν τα παιδιά για να δημιουρ­γούν, γίνο­νται παθη­τι­κοί κατα­να­λω­τές του περιε­χο­μέ­νου», λέει στην «Κ» ο Κων­στα­ντί­νος Καρ­πού­ζης, ο οποίος διδά­σκει Πολι­τι­σμική Πλη­ρο­φο­ρική στο Πάντειο και είναι μέλος της Εθνικής Επι­τρο­πής Βιοη­θι­κής και Τεχνοη­θι­κής. Παλιό­τερα τα παιδιά κατα­νά­λω­ναν περιε­χό­μενο που ήταν δια­θέ­σιμο σε περιο­δικά, στην τηλε­ό­ραση και στον κινη­μα­το­γράφο. Κι ενώ και τότε επη­ρε­ά­ζο­νταν σημα­ντικά από τα πρότυπα που έβλεπαν σε αυτά τα μέσα, τώρα σημειώ­νο­νται καίριες δια­φο­ρές.

«Πρώτον, δεν υπάρχει κανένας έλεγχος, κανένα φίλτρο σε αυτά που βλέπουν τα παιδιά, βλέπουν ό,τι θέλει ο αλγό­ριθ­μος να δουν», ανα­φέ­ρει. Δεύ­τε­ρον, η ποσό­τητα του περιε­χο­μέ­νου είναι πολύ μεγα­λύ­τερη. «Υπάρχει βομ­βαρ­δι­σμός περιε­χο­μέ­νου που κι αυτό έχει απο­τύ­πωμα στον εγκέ­φαλό μας, το οποίο δημιουρ­γεί τον εθισμό στα social media», συμπλη­ρώ­νει. Τρίτον, παιδιά και έφηβοι ανα­ζη­τούν στα κοι­νω­νικά δίκτυα την ανα­γνώ­ριση άλλων μέσω likes και λοιπών αντι­δρά­σεων στις δημο­σιεύ­σεις τους. «Κάνουν κάτι και παίρ­νουν άμεση αντα­μοιβή και αυτό οδηγεί στην έκρηξη ντο­πα­μί­νης στον εγκέ­φαλο», εξηγεί ο κ. Καρ­πού­ζης.

Ειδικοί εξηγούν στην «Κ» τις επι­πτώ­σεις της αλό­γι­στης χρήσης και προει­δο­ποιούν: «Υπάρχει βομ­βαρ­δι­σμός περιε­χο­μέ­νου».

Η συντο­νί­στρια του Ελλη­νι­κού Κέντρου Ασφα­λούς Δια­δι­κτύου, Παρα­σκευή Φρα­γκο­πού­λου, δηλώνει στην «Κ» ότι τα παιδιά έχουν ήδη επη­ρε­α­στεί πολύ από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης. «Ουσια­στικά δεν μπορούν να δια­χω­ρί­σουν τον ψηφιακό από τον πραγ­μα­τικό κόσμο – είναι σημα­ντικό να μην υπάρχει υπερ­βο­λική χρήση, χρειά­ζε­ται ενη­μέ­ρωση και εκπαί­δευση σε συν­δυα­σμό με τεχνο­λο­γικά μέτρα», σημειώ­νει. Θα πρέπει να υπάρχει μέτρο γιατί η πραγ­μα­τική ζωή βρί­σκε­ται στον φυσικό κόσμο, και παρότι υπάρ­χουν και θετικά στα social media, όπως ότι τα παιδιά έχουν μια μορφή κοι­νω­νι­κής ζωής και εκεί, ανα­φέ­ρει η κ. Φρα­γκο­πού­λου, δεν πρέπει να είναι καθη­λω­μένα σε ένα κινητό. «Επι­φέ­ρουν και άλλους κιν­δύ­νους», τονίζει, «εκθέ­τουν τα παιδιά τις προ­σω­πι­κές τους φωτο­γρα­φίες, προ­σω­πικά τους δεδο­μένα, επι­κοι­νω­νούν με αγνώ­στους».

«Δια­τα­ραχή ύπνου, διά­σπαση προ­σο­χής, αρνη­τι­κές συναι­σθη­μα­τι­κές επι­πτώ­σεις, όπως αισθή­ματα απο­μό­νω­σης και θλίψης», λέει στην «Κ» για τον αντί­κτυπο της υπερ­βο­λι­κής χρήσης των μέσων κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης από παιδιά και νέους ο Γιώργος Φλώρος, ψυχί­α­τρος με εξει­δί­κευση στον εθισμό στο Δια­δί­κτυο. Αλλά για τον ίδιο, τη χει­ρό­τερη επί­πτωση της χρήσης τη βιώνουν τα νεαρά κορί­τσια. «Εχει να κάνει με την αρνη­τική εικόνα του σώματος», τονίζει, καθώς συγκρί­νουν ανα­πό­φευ­κτα τους εαυτούς τους με χιλιά­δες μη ρεα­λι­στικά, και πολλές φορές ακόμα και ψεύτικα, πρότυπα. «Υστερα είναι και το FOMO (fear of missing out), θέλουν να είναι συνέ­χεια συν­δε­δε­μέ­νοι για να μη χάσουν κάποια εξέλιξη», σημειώ­νει.

Το περι­βάλ­λον που δημιουρ­γεί­ται δεν είναι καθόλου γόνιμο για βαθιά μάθηση και παρα­κο­λού­θηση, λέει. «Δυστυ­χώς τα παιδιά ζουν ένα μεγάλο κοι­νω­νικό πείραμα», συμπλη­ρώ­νει ο κ. Φλώρος, σημειώ­νο­ντας πως η δια­δε­δο­μένη χρήση των social media από νεαρές ηλικίες οδηγεί και στην αλλαγή της ποιό­τη­τας των σχέσεων, που γίνο­νται πιο επι­φα­νεια­κές, αλλά και σε μια γενι­κό­τερη απλο­ποί­ηση. «Δημιουρ­γεί­ται μεγάλη δυσα­νε­ξία σε οτι­δή­ποτε παίρνει χρόνο για να εξη­γη­θεί», λέει στην «Κ», «καθό­μα­στε και βλέ­πουμε την επι­φά­νεια».

Πηγή: kathimerini.gr