Β. Καραστάθης: Στην Ρόδο που έχει δοκιμαστεί από μεγάλους σεισμούς, απαιτείται πρωτίστως έλεγχος των κτηρίων

Η Ιαπωνία βρί­σκε­ται σε εγρή­γορση μετά από μια σειρά σει­σμι­κών δονή­σεων, καθώς προ­ε­τοι­μά­ζε­ται για έναν ενδε­χό­μενο μεγάλο σεισμό ο οποίος μπορεί να συμβεί μία φορά στα 100 χρόνια. Μπορεί να υπάρξει προ­ε­τοι­μα­σία;

Η αλήθεια είναι ότι η Ιαπωνία είναι πρω­το­πό­ρος στην και­νο­τόμο τεχνο­λο­γία ως προς τη μείωση των επι­πτώ­σεων των σεισμών. Είναι η χώρα που ξεκί­νησε πρώτη τις προ­σπά­θειες για τη δημιουρ­γία συστη­μά­των έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης σεισμών και σήμερα δια­θέ­τει το πλέον προηγ­μένο σύστημα εθνικής εμβέ­λειας με εκτε­τα­μένη χρήση και απο­δε­δειγ­μένα υψηλή απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα. Μπορεί στη χώρα μας να έγιναν προ­σφά­τως γνωστές οι δυνα­τό­τη­τες του ιαπω­νι­κού συστή­μα­τος έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης, ιδιαί­τερα μετά τον σεισμό μεγέ­θους Μ7.5 στο Νότο της Ιαπω­νίας την πρω­το­χρο­νιά του 2024, αλλά για τους Ιάπωνες απο­τε­λεί μια καθη­με­ρι­νό­τητα εδώ και σχεδόν δύο δεκα­ε­τίες.

Οι αυτο­μα­τι­σμοί που έχουν ανα­πτύ­ξει για την προ­στα­σία από το σεισμό όπως πχ. να στα­μα­τούν οι σιδη­ρο­δρο­μι­κοί συρμοί δευ­τε­ρό­λε­πτα πριν φθάσει η ισχυρή δόνηση, είναι εντυ­πω­σια­κοί.

Εκεί λει­τουρ­γούν συστή­ματα προει­δο­ποί­η­σης και για την εμφά­νιση τσου­νάμι;

Προει­δο­ποί­ηση υπάρχει και για το κύμα τσου­νάμι, με πολύ μεγα­λύ­τε­ρους χρόνους, αφού το κύμα αυτό είναι πολύ μικρό­τε­ρης ταχύ­τη­τας σε σχέση με το σει­σμικό κύμα. Ελά­χι­στα λεπτά επίσης μετά τον σεισμό στην Ιαπωνία δίνεται ο χάρτης με τις περιο­χές που εκτι­μώ­νται οι μεγα­λύ­τε­ρες κατα­στρο­φές καθο­δη­γώ­ντας τις μονάδες πολι­τι­κής προ­στα­σίας και τα σωστικά συνερ­γεία σε ταχύ­τα­τες και ορθές απο­φά­σεις.

Όλα τα παρα­πάνω βέβαια βασί­ζο­νται σε πυκνό­τατο δίκτυο σει­σμι­κών αισθη­τή­ρων τελευ­ταίας τεχνο­λο­γίας και εγκα­τε­στη­μένο υπο­δειγ­μα­τικά.

Ποιο άλλο μάθημα θα μπο­ρούσε να πάρει η Ελλάδα από την Ιαπωνία;

Ακόμα ένα άλλο μάθημα που μπο­ρούμε να πάρουμε από τους Ιάπωνες είναι σχετικά με τις αντι­σει­σμι­κές κατα­σκευές και την προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς από το σεισμό. Για να κατα­λά­βουμε το μέγεθος της προόδου των Ιαπώνων στην αντι­σει­σμική τεχνο­λο­γία μπο­ρούμε να δώσουμε το ακραίο παρά­δειγμα της εφαρ­μο­γής της τεχνο­λο­γίας σει­σμι­κής απο­μό­νω­σης στην προ­στα­σία του Εθνικού Μου­σείου Δυτικής Τέχνης του Τόκυο, που είναι και Μνημείο Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς. Πρό­κει­ται για μια παλαιά κατα­σκευή σε σχέδιο του Le Corbusier του 1959, η οποία εξο­πλί­στηκε με τη σχετική τεχνο­λο­γία στη θεμε­λί­ωσή του εκ των υστέρων! Για να μη χαλάσει το σχέδιο δεν έγιναν παρεμ­βά­σεις επί του κτηρίου αλλά τοπο­θε­τή­θη­καν συσκευές σει­σμι­κής μόνωσης στα θεμέλια. Η τεχνο­λο­γία αυτή χρη­σι­μο­ποιεί­ται και στους ουρα­νο­ξύ­στες στην Ιαπωνία. Το παλαιό κτήριο του μου­σείου εντέλει συμπε­ρι­φέρ­θηκε άψογα στον μεγάλο σεισμό του 2011.

Η Ελλάδα που δεν είναι από τις λιγό­τερο σει­σμο­γε­νείς χώρες πώς μπορεί να ακο­λου­θή­σει τα χνάρια της Ιαπω­νίας που είναι από τις χώρες οι οποίες έχουν προ­χω­ρή­σει πολύ στον τομέα;

Η Ιαπωνία αυτή τη στιγμή απέχει τεχνο­λο­γικά πολύ από την Ελλάδα. Εμείς, ωστόσο, πρέπει και προ­σπα­θούμε να κινού­μα­στε στις ίδιες κατευ­θύν­σεις με εκεί­νους.

Πρώτη προ­τε­ραιό­τητα για την σει­σμική παρα­κο­λού­θηση της Ελλάδας είναι η πύκνωση και η ανα­βάθ­μιση του σει­σμο­γρα­φι­κού δικτύου της χώρας. Όλες οι τεχνο­λο­γίες που χρη­σι­μο­ποιού­νται στην Ιαπωνία βασί­ζο­νται σε ένα σύγ­χρονο και υπέρ­πυ­κνο δίκτυο σει­σμι­κών αισθη­τή­ρων.

Η χώρα μας δια­θέ­τει δίκτυο αισθη­τή­ρων. Μέχρι ποιο βαθμό όμως βοηθάει;

Στην Ελλάδα έχουμε ένα καλό δίκτυο αισθη­τή­ρων, που μας επι­τρέ­πει να έχουμε αυτό­ματο εντο­πι­σμό σεισμού εντός μόλις ενός λεπτού. Ακόμα και οι ανα­θε­ω­ρη­μέ­νες λύσεις από ανα­λυ­τές πραγ­μα­το­ποιού­νται εντός μόλις πολύ λίγων λεπτών. Παρά ταύτα, τέτοιες υπη­ρε­σίες που παρέ­χο­νται από το ιαπω­νικό σύστημα σε πανελ­λα­δική βάση δεν μπορούν ακόμα να υπο­στη­ρι­χθούν από το παρόν δίκτυο. Τελευ­ταία ελήφθη απόφαση από μέρους της ελλη­νι­κής Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας για ενί­σχυση όλου του εθνικού σει­σμο­γρα­φι­κού δικτύου, για όλους τους φορείς που εμπλέ­κο­νται σε αυτό.

Σημα­ντική επίσης θα είναι και η συμβολή του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου στην πύκνωση του δικτύου μέσα από ερευ­νη­τικά του προ­γράμ­ματα το επόμενο διά­στημα. Παρόλα αυτά, για να φθά­σουμε στο επίπεδο της Ιαπω­νίας υπάρχει ακόμα μεγάλη από­σταση που πρέπει να καλυ­φθεί.

Το πυκνό δίκτυο αισθη­τή­ρων θα συμ­βά­λει τόσο στην ενδε­λεχή παρα­κο­λού­θηση της σει­σμι­κό­τη­τας δίνο­ντας λεπτο­μερή στοι­χεία σχετικά με την εξέλιξη ακο­λου­θιών. Επίσης μπορεί να συμ­βά­λει στην άμεση και ακριβή εκτί­μηση του απο­τε­λέ­σμα­τος μιας ισχυρής δόνησης εντο­πί­ζο­ντας με ακρί­βεια την πλειό­σει­στη περιοχή και τα ανα­με­νό­μενα απο­τε­λέ­σματα της κατα­στρο­φής εντός της πλη­γεί­σας περιο­χής. Αυτό γίνεται μέσα από την κατα­σκευή χαρτών σει­σμι­κής έντασης (shakemaps).

Στην Ελλάδα λει­τουρ­γεί προηγ­μένο σύστημα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης σεισμών και που;

Τους Ιάπωνες, στα συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης τους ακο­λού­θη­σαν οι Αμε­ρι­κα­νοί αλλά και πολλές άλλες χώρες. Θεωρώ αυτο­νό­ητο ότι κάποια στιγμή πρέπει να γίνει μια εθνική προ­σπά­θεια για την οργά­νωση ενός τέτοιου συστή­μα­τος στην Ελλάδα. Αυτή τη στιγμή λει­τουρ­γεί πει­ρα­μα­τικά για αρκετά χρόνια και με εξαι­ρε­τικά απο­τε­λέ­σματα το σύστημα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης σεισμού ARIS στον Ανα­το­λικό Κοριν­θιακό κόλπο. Θα πρέπει αυτή η προ­σπά­θεια να ολο­κλη­ρω­θεί σε επι­χει­ρη­σιακό επίπεδο και να επε­κτα­θεί και σε ευρύ­τε­ρες περιο­χές.

Ένα σύστημα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης σεισμού πρέπει να είναι εντός των προ­τε­ραιο­τή­των για κάποια χώρα με τόσο υψηλή σει­σμι­κό­τητα όπως η Ελλάδα.

Τα συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης μπορούν να συμ­βά­λουν και στην πρό­γνωση ενός σεισμού μικρού ή μεγάλου μεγέ­θους;

Για όσους δε γνω­ρί­ζουν τι είναι τα συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης πρέπει να πούμε ότι τα συστή­ματα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με πρό­γνωση σεισμού. Εδώ ο σεισμός γίνεται και αμέσως αρχίζει μια μάχη με τον χρόνο, ώστε το σύστημα να προ­λά­βει να στείλει προει­δο­ποί­ηση στους ανθρώ­πους και στις υπο­δο­μές πριν την έλευση του κατα­στρε­πτι­κού κύματος του σεισμού. Στην πράξη, εγκα­θι­στούμε πυκνό δίκτυο αισθη­τή­ρων στις περιο­χές μεγάλων ρηγ­μά­των, που θα μπο­ρού­σαν να ενερ­γο­ποι­η­θούν.

Από την άφιξη των γρη­γο­ρό­τε­ρων δια­μή­κων αλλά ασθε­νι­κών κυμάτων στους κοντι­νούς σταθ­μούς εντο­πί­ζε­ται άμεσα, μέσα σε ελά­χι­στα δευ­τε­ρό­λε­πτα, το επί­κε­ντρο και το μέγεθος του σεισμού αλλά και η σφο­δρό­τητα της δόνησης σε κάθε περιοχή ενδια­φέ­ρο­ντος και απο­στέλ­λε­ται ειδο­ποί­ηση.

Ο χρόνος προει­δο­ποί­η­σης αφορά στην άφιξη των δεύ­τε­ρων ισχυρών εγκαρ­σίων κυμάτων αλλά βρα­δύ­τε­ρων και είναι συνήθως στην τάξη των δευ­τε­ρο­λέ­πτων πχ. 10, 15 ή και 20 δευ­τε­ρό­λε­πτα ανάλογα με την από­σταση του σεισμού.

Σε αρκετά μεγάλες απο­στά­σεις μπορεί ο χρόνος προει­δο­ποί­η­σης να φτάσει και στην τάξη του λεπτού. Τα συστή­ματα έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης απο­σκο­πούν σε αυτο­μα­το­ποι­η­μένα μέτρα κυρίως, όπως η επι­βρά­δυνση των τρένων πριν την άφιξη του σει­σμι­κού κύματος ή το κλεί­σιμο βαλ­βί­δων σε δίκτυο αερίου, προ­ε­τοι­μα­σία μέτρων σε υπο­δο­μές και βιο­μη­χα­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

Στην Ιαπωνία, τις ΗΠΑ, αλλά και σε άλλες χώρες εφαρ­μό­ζε­ται και για την προει­δο­ποί­ηση του γενικού πλη­θυ­σμού, ώστε να λάβει θέσεις ασφά­λειας κατά το σεισμό.

Ποιο άλλο βήμα θα μπο­ρούσε να γίνει από την Ελλάδα σε ό,τι αφορά στην αντοχή των υπο­δο­μών της;

Το άλλο θέμα που είναι κορυ­φαίας προ­τε­ραιό­τη­τας για την Ελλάδα αφορά κυρίως στους μηχα­νι­κούς μας. Θεωρώ ότι οι παρα­δο­σια­κοί οικι­σμοί που έχουν επι­βιώ­σει στο πέρασμα του χρόνου, αλλά δεν έχουν δοκι­μα­στεί την τελευ­ταία ιστο­ρική περίοδο από ισχυ­ρούς σει­σμούς θέλουν την προσοχή μας.

Υπάρ­χουν ωραιό­τα­τοι παρα­δο­σια­κοί οικι­σμοί στη Πελο­πόν­νησο, στη Θεσ­σα­λία, στην Ήπειρο και σε άλλες περιο­χές, που έχουν ιδιαί­τερα παλαιά κτί­σματα, τα οποία είναι ωστόσο λει­τουρ­γικά και για τα οποία δε γνω­ρί­ζουμε πώς θα αντι­δρά­σουν σε κάποιο ισχυρό σεισμό. Το ίδιο συμ­βαί­νει και για τα μνημεία.

Τα μνημεία της χώρας, που είναι συνυ­φα­σμένα με την ιστορία, την ομορφιά και την ταυ­τό­τητα του έθνους, πρέπει να μπουν σε προ­τε­ραιό­τητα ελέγχων και μέτρων προ­στα­σίας.

Θα πρέπει να γίνουν έλεγχοι από τους μηχα­νι­κούς και μάλιστα με ένα πολύ σύγ­χρονο εξει­δι­κευ­μένο κανο­νι­σμό για τα πετρό­χτι­στα αυτά οική­ματα και τα μνημεία.

Ειδικά το θέμα της πρό­βλε­ψης των σεισμών στην Ελλάδα είναι από αυτά που έχουν απα­σχο­λή­σει πολύ τους πολίτες και τους επι­στή­μο­νες. Πόσο έχει προ­χω­ρή­σει η χώρα;

Η έρευνα στη βρα­χυ­πρό­θε­σμη πρό­γνωση σεισμού είναι κάτι που απα­σχο­λεί διεθνώς την επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα των γεω­φυ­σι­κών.

Οι Έλληνες συνερ­γα­ζό­μα­στε με διάφορα ινστι­τούτα από την Ευρώπη και ΗΠΑ και θεωρώ ότι έχουμε συμ­βά­λει αρκετά στο θέμα. Η προ­σέγ­γιση που γίνεται είναι κυρίως με τη μελέτη των πρό­δρο­μων φαι­νο­μέ­νων σεισμού και πώς αυτά θα μπο­ρού­σαν στο μέλλον να οδη­γή­σουν σε ασφαλή πρό­γνωση. Η μελέτη των πρό­δρο­μων φαι­νο­μέ­νων σεισμού, ωστόσο, είναι πολύ­τιμη και για την βαθύ­τερη κατα­νό­ηση των διερ­γα­σιών του σεισμού.

Για την ώρα δεν υπάρχει κάποια ασφαλής μέθοδος πρό­γνω­σης σεισμού, η οποία θα μπο­ρούσε να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί επι­χει­ρη­σιακά. Προ­σπά­θειες γίνο­νται διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα, και ορθώς γίνο­νται, με την προ­ϋ­πό­θεση βέβαια ότι έχουν καθαρά ερευ­νη­τικό χαρα­κτήρα και απευ­θύ­νο­νται στη σει­σμο­λο­γική κοι­νό­τητα. Η Ελλάδα λόγω της υψηλής της σει­σμι­κό­τη­τας είναι ένα φυσικό εργα­στή­ριο μελέτης γεω­δυ­να­μι­κών φαι­νο­μέ­νων και προ­σφέ­ρε­ται για την έρευνα των πρό­δρο­μων φαι­νο­μέ­νων σεισμού.

Υπάρ­χουν στο νησί σει­σμο­γρά­φοι που κατα­γρά­φουν τη σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα και στέλ­νουν σήματα στις αρμό­διες αρχές. Μήπως χρειά­ζε­ται όμως κάτι περισ­σό­τερο και τι μπορεί να είναι αυτό;

Η περιοχή της Ρόδου καλύ­πτε­ται ως προς την παρα­κο­λού­θηση της σει­σμι­κό­τη­τάς της από το εθνικό δίκτυο σει­σμο­γρά­φων. Είναι επίσης στον άμεσο σχε­δια­σμό του Γεω­δυ­να­μι­κού Ινστι­τού­του μια περαι­τέρω ενί­σχυση της παρα­κο­λού­θη­σης της περιο­χής των Δωδε­κα­νή­σων με επι­πλέον όργανα.

Αυτό που απαι­τεί­ται σε μια περιοχή, που έχει δοκι­μα­στεί στο ιστο­ρικό παρελ­θόν της από μεγά­λους σει­σμούς, είναι πρω­τί­στως ο έλεγχος των κτηρίων, ιδιαί­τερα δε, όταν πρό­κει­ται για παλαιά κτί­σματα παρα­δο­σια­κών οικι­σμών. Οι υπο­δο­μές προ­φα­νώς χρειά­ζο­νται έλεγχο και σε περί­πτωση εντο­πι­σμού προ­βλη­μά­των απαι­τεί­ται άμεση επίλυση. Ένας ισχυρός σεισμός σε οποια­δή­ποτε περιοχή δεν θα πρέπει να προ­κα­λεί βλάβη στις κρί­σι­μες υπο­δο­μές που εξάλλου είναι απα­ραί­τη­τες και στην αντι­με­τώ­πιση της κατά­στα­σης μετά τον σεισμό.

Η Ρόδος είναι επίσης μεταξύ των περιο­χών στις οποίες μετά από σεισμό μπορούν να εμφα­νι­στούν κύματα τσου­νάμι. Για το συγκε­κρι­μένο φαι­νό­μενο σε επίπεδο πρό­λη­ψης τι θα μπο­ρούσε να γίνει και από τις τοπικές αρχές;

Είναι προ­φα­νές ότι το ίδιο ισχύει και για την περί­πτωση τσου­νάμι που ας σημειω­θεί, μπορεί να έρθει και από μεγάλες απο­στά­σεις.

Είναι ευνόητο ότι οι κρί­σι­μες υπο­δο­μές θα είναι προ­στα­τευ­μέ­νες από κάθε τέτοιο κίνδυνο. Θα ήταν καλό από τις τοπικές αρχές να εκτι­μη­θεί πόσο ασφα­λείς είναι οι κρί­σι­μες υπο­δο­μές από σεισμό και τσου­νάμι.

Εντός του Γεω­δυ­να­μι­κού Ινστι­τού­του του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών λει­τουρ­γεί το Εθνικό Κέντρο Προει­δο­ποί­η­σης για Τσου­νάμι (ΕΚΠΤ), το οποίο παρέχει υπη­ρε­σίες προει­δο­ποί­η­σης για τσου­νάμι σε 24ωρη βάση για την Ελλάδα και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Η μέχρι τώρα λει­τουρ­γία του απέ­δειξε ότι είναι σε θέση να απο­στέλ­λει προει­δο­ποι­ή­σεις, οι οποίες σε περί­πτωση ανάγκης είναι δυνατόν να φθάσουν μέχρι τον πολίτη μέσω της υπη­ρε­σίας 112. Εντός του κέντρου επι­τε­λεί­ται σημα­ντι­κό­τατη έρευνα αλλά και δράσεις εκπαί­δευ­σης και κατάρ­τι­σης με ασκή­σεις ετοι­μό­τη­τας για τα τσου­νάμι. Αυτό που θα μπο­ρούσε ίσως να γίνει από τις τοπικές αρχές με τη βοήθεια του κέντρου τσου­νάμι θα ήταν κάποια σχέδια έκτα­κτης ανάγκης σχετικά με το πώς θα μπο­ρούσε να γίνει εκκέ­νωση της παρά­κτιας περιο­χής με σύνταξη ειδικών χαρτών. Ίσως θα ήταν χρήσιμο να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί και κάποια άσκηση από τις τοπικές αρχές. Ας αρχί­σουμε από τα απλά πράγ­ματα που μπορούν να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν και κάποια στιγμή ελπίζω να είμαστε σε θέση να συζη­τάμε και λύσεις που εφαρ­μό­ζο­νται σε άλλες προηγ­μέ­νες κοι­νω­νίες.

Τι θα μπο­ρούσε να απα­ντή­σει ένας επι­στή­μο­νας όπως εσείς σε «προ­βλέ­ψεις» σαν αυτή που έγινε πάλι πριν από λίγες ημέρες και δείχνει μεγάλο σεισμό με επί­κε­ντρο κοντά και στα Δωδε­κά­νησα;

Σας υπεν­θυ­μίζω ότι πάλι στο παρελ­θόν ο ίδιος άνθρω­πος είχε υπο­δεί­ξει ελλη­νι­κές περιο­χές και πάλι είχε απα­σχο­λή­σει τα ελλη­νικά ΜΜΕ. Για την ακρί­βεια στις 25 Οκτω­βρίου 2023 είχε προ­βλέ­ψει σεισμό στο ελλη­νικό τόξο, στην Κρήτη. Ποτέ δεν έγινε κάποιος σεισμός. Παρό­μοιες αβά­σι­μες προ­βλέ­ψεις έχει δια­τυ­πώ­σει και για άλλες περιο­χές του πλανήτη, που βεβαίως ποτέ δεν επα­λη­θεύ­τη­καν.

Όταν σύσσωμη η σει­σμο­λο­γική κοι­νό­τητα απο­δει­κνύει το αβάσιμο όλων αυτών των ισχυ­ρι­σμών δεν κατανοώ γιατί το θέμα επα­νέρ­χε­ται επα­νει­λημ­μέ­νως.

Υπάρχει πιστεύω και η ευθύνη του τύπου στο να δια­κρί­νει την αξιο­πι­στία των δηλώ­σεων που μετα­φέ­ρο­νται στο κοινό. Θα πρέπει ο κόσμος να εμπι­στεύ­ε­ται τα θεσμο­θε­τη­μένα αρμόδια όργανα της χώρας για την ενη­μέ­ρωσή του.