Κωδικός “28ος μεσημβρινός”, μέχρι το μέσον της Ρόδου

Στις 30 Μαΐου 2014, ο τότε αρχηγός των τουρ­κι­κών ενόπλων δυνά­μεων (ΤΕΔ) Νετσ­ντέτ Oζέλ, μετά το τέλος της αερο­ναυ­τι­κής άσκησης «Beyaz Firtina ’14», έκανε μια μακρο­σκελή δήλωση η οποία, σε δύο σημεία, περιείχε μια φράση που, μέχρι πρό­τι­νος, δεν δημιουρ­γούσε κάποιο ιδιαί­τερο συνειρμό στο ευρύ ελλη­νικό κοινό. Πλαι­σιω­μέ­νος από τον τότε αρχηγό του στρατού ξηράς Χου­λουσί Ακάρ και τον τότε αρχηγό του τουρ­κι­κού ναυ­τι­κού Μπου­λέντ Μπο­στά­νο­γλου, ο κ. Οζέλ ανα­φε­ρό­ταν δύο φορές στη «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan). Εναν χρόνο αργό­τερα, ο κ. Ακάρ τον δια­δε­χό­ταν στη θέση του αρχηγού των ΤΕΔ ενώ ο κ. Μπο­στά­νο­γλου ανα­λάμ­βανε να συγ­γρά­ψει τη ναυτική στρα­τη­γική της Τουρ­κίας.

Σε αυτήν υπάρ­χουν διάφορα ενδια­φέ­ρο­ντα στοι­χεία. Το πλέον ενδια­φέ­ρον, ωστόσο, εντο­πί­ζε­ται σε δύο χάρτες. Ο πρώτος απει­κο­νί­ζει την απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη (ΑΟΖ) της Τουρ­κίας αλλά και της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας (όπως την αντι­λαμ­βά­νε­ται η Αγκυρα) και ο δεύ­τε­ρος τη θαλάσ­σια περιοχή που έχει παρα­χω­ρή­σει το υπουρ­γικό συμ­βού­λιο στην τουρ­κική εται­ρεία πετρε­λαίων (ΤΡΑΟ). Και οι δύο έχουν ένα δυτικό όριο που λει­τουρ­γεί σαν νοητή προει­δο­ποί­ηση προς την Ελλάδα: τον 28ο μεσημ­βρινό, ο οποίος βρί­σκε­ται περίπου στο μέσον της Ρόδου και, προ­φα­νώς, βρί­σκε­ται πολύ δυτι­κό­τερα του Kαστελλόριζου.

Οδικός χάρτης

Εκεί εντο­πί­ζε­ται το δυτικό όριο των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων, με το ανα­το­λικό να φθάνει στον 32ο μεσημ­βρινό, στα ανοικτά της Πάφου. Το νότιο όριο είναι το μέσον της από­στα­σης ανάμεσα στην Τουρκία και την Αίγυπτο. Παρά το γεγονός ότι η έννοια της στενής σύν­δε­σης της Τουρ­κίας με τις τρεις θάλασ­σες που την περι­βάλ­λουν (Αιγαίο, Μεσό­γειος, Μαύρη Θάλασσα) δεν είναι νέα και χρο­νο­λο­γεί­ται στα μέσα του 20ού αιώνα, όταν ο γνωστός, στη γει­το­νική χώρα, Τουρ­κο­κρη­τι­κός συγ­γρα­φέας Τζεβάτ Σακίρ τόνιζε στα έργα του την άρρηκτη σύνδεση των Τούρκων της Ανα­το­λίας με το απέ­ρα­ντο γαλάζιο, μετά το 2015 ξεκι­νάει μια συνο­λική προ­σπά­θεια θωρά­κι­σης του 28ου μεσημ­βρι­νού.

Ο κ. Μπο­στά­νο­γλου (στη­ριγ­μέ­νος, μεταξύ άλλων, σε μελέτες του από­στρα­του ναυάρ­χου Τσιχάτ Γιαϊτσί, αλλά και του Τσεμ Γκιούρ­ντε­νιζ) δημιούρ­γησε, πρα­κτικά, έναν οδικό χάρτη για την ανά­πτυξη του τουρ­κι­κού ναυ­τι­κού. Στα τριά­μισι χρόνια που ακο­λού­θη­σαν, το τουρ­κικό ναυ­πη­γικό πρό­γραμμα ακο­λού­θησε απα­ρέ­γκλιτα το πρό­γραμμα της στρα­τη­γι­κής Μπο­στά­νο­γλου, με απο­τέ­λε­σμα αυτή τη στιγμή το ναυτικό της γεί­το­νος να δια­θέ­τει ποι­κι­λία στόλου που δεν περιο­ρί­ζε­ται σε πολε­μικά, αλλά περι­λαμ­βά­νει πλοία για επι­στη­μο­νι­κές έρευνες, διά­σω­σης, ενώ οσο­νούπω αποκτά και δεύτερο πλωτό γεω­τρύ­πανο.

Μόλις πριν από λίγες εβδο­μά­δες καθελ­κύ­στηκε ένα πλοίο, που πρα­κτικά απο­τε­λεί πλατ­φόρμα «R & D», ανάλογο του οποίου δια­θέ­τουν μόνο πολύ μεγάλες χώρες (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα) και συνήθως θεω­ρεί­ται ακριβή πολυ­τέ­λεια, καθώς χρη­σι­μο­ποιεί­ται για τη δοκιμή και την ανά­πτυξη ραντάρ, οπλικών, ηλε­κτρο­νι­κών και άλλων συστη­μά­των. Μπορεί με τις κατάλ­λη­λες προ­σθή­κες να μετα­τρα­πεί σε αντι­τορ­πι­λικό. Επι­πλέον, η Τουρκία είναι η μόνη δύναμη στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο που δια­θέ­τει ουσια­στι­κές δυνα­τό­τη­τες διά­σω­σης σε περί­πτωση μεί­ζο­νος ατυ­χή­μα­τος σε υπο­βρύ­χιο. Μόλις πριν από λίγες ημέρες ανα­κοι­νώ­θηκε ότι θα είναι έτοιμο εντός προ­θε­σμίας και το ελι­κο­πτε­ρο­φόρο «TCG Anadolu», προ­σθήκη η οποία θα ενι­σχύ­σει έτι περαι­τέρω την τουρ­κική δυνα­τό­τητα παρέμ­βα­σης σε ολό­κληρο το ανα­το­λικό τμήμα της λεκάνης της Μεσο­γείου.

Ο Μπου­λέντ Μπο­στά­νο­γλου είχε περι­γρά­ψει ήδη από το 2015 τη γενική λογική που πρέπει να διέπει το τουρ­κικό ναυτικό. «Ο τρόπος που μια χώρα χρη­σι­μο­ποιεί τις ναυ­τι­κές δυνά­μεις της απο­κα­λύ­πτει, επίσης, τα χαρα­κτη­ρι­στικά της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της», ανέφερε ενδει­κτικά. Ηδη από τότε προ­βλε­πό­ταν με απόλυτη σαφή­νεια ότι ανάμεσα στους βασι­κούς στόχους του τουρ­κι­κού ναυ­τι­κού περι­λαμ­βά­νε­ται «η ματαί­ωση παρά­νο­μων ερευνών/γεω­τρή­σεων στις περιο­χές ευθύνης μας» και «η υπο­στή­ριξη για τις δρα­στη­ριό­τη­τες έρευνας αλλά και εξό­ρυ­ξης που έχουν εγκρι­θεί από την τουρ­κική κυβέρ­νηση».

Αυτή ακριβώς τη διά­σταση επι­θυ­μεί να προσ­δώ­σει η Αγκυρα στην αερο­ναυ­τική άσκηση «Mavi Vatan ’19», η οποία θα διε­ξα­χθεί σε Μαύρη Θάλασσα, Αιγαίο και Ανα­το­λική Μεσό­γειο από τις 27 Φεβρουα­ρίου έως και τις 8 Μαρτίου και περι­γρά­φε­ται ως η μεγα­λύ­τερη που έχει ποτέ πραγ­μα­το­ποι­η­θεί από τις ΤΕΔ. Προς το παρόν δεν υφί­στα­ται επίσημο πλη­ρο­φο­ριακό υλικό που να καθο­ρί­ζει τα ποσο­τικά και ποιο­τικά στοι­χεία της άσκησης, ούτε και έχουν δεσμευ­θεί περιο­χές, παρά το γεγονός ότι είθι­σται αυτές να κοι­νο­ποιού­νται περί τις δύο εβδο­μά­δες πριν από τη διε­ξα­γωγή ασκή­σεων. Αν η άσκηση εξε­λι­χθεί κατά τα μετα­δι­δό­μενα από τα ΜΜΕ που βρί­σκο­νται κοντά στο προ­ε­δρικό παλάτι, τότε δεν θα πρέπει να ανα­μέ­νε­ται τίποτα λιγό­τερο από την κινη­το­ποί­ηση του μεγα­λύ­τε­ρου τμή­μα­τος του τουρ­κι­κού στόλου.

Η προβολή ισχύος της Τουρ­κίας στη θάλασσα, πέρα από δήλωση εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής, απο­τε­λεί και ενί­σχυση της θέσης της στον αγώνα για τους υδρο­γο­νάν­θρα­κες. Τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες, το τουρ­κικό πλοίο ερευνών «Μπαρ­μπα­ρός» πλέει μέσα στην κυπριακή ΑΟΖ, λίγα μίλια νότια από το Ακρω­τήρι. Παράλ­ληλα, στις επό­με­νες 24 ώρες ανα­μέ­νε­ται να εισέλ­θει στο Αιγαίο το δεύτερο πλωτό γεω­τρύ­πανο που προ­μη­θεύ­τηκε η Αγκυρα, το «Deep Sea Metro-1», με πορεία προς τη Γιάλοβα στη θάλασσα του Μαρμαρά, όπου θα υποστεί μετα­τρο­πές και, βεβαίως, την απα­ραί­τητη μετο­νο­μα­σία, ώστε εν συνε­χεία να κατευ­θυν­θεί προς την Ανα­το­λική Μεσό­γειο, μαζί με τον «Πορθητή».

Ανη­συ­χεί η Λευ­κω­σία

Το μεγάλο ερώτημα που ταλα­νί­ζει τη Λευ­κω­σία είναι πότε το «Deep Sea Metro-1», το οποίο δια­θέ­τει τη δυνα­τό­τητα να φθάσει σε ακόμα μεγα­λύ­τερα βάθη από τον «Πορθητή», θα κατα­πλεύ­σει και, κυρίως, σε ποιο σημείο θα κάνει γεω­τρή­σεις. Ο πλους του δεύ­τε­ρου γεω­τρύ­πα­νου στην περιοχή ανα­μέ­νε­ται πριν από τον Ιούνιο, ενώ στη Λευ­κω­σία υπάρχει φόβος ότι οι Τούρκοι θα μπο­ρού­σαν να το τοπο­θε­τή­σουν σε κάποιο από τα οικό­πεδα της κυπρια­κής ΑΟΖ που δεν έχουν απο­δο­θεί προς εκμε­τάλ­λευση (1, 4, 5 και 7). Η τουρ­κική κινη­τι­κό­τητα στην περιοχή είναι και εκείνη που έχει οδη­γή­σει σε εξαι­ρε­τικά προ­σε­κτική δια­χεί­ριση των πλη­ρο­φο­ριών που έρχο­νται στο φως της δημο­σιό­τη­τας σχετικά με τα πρώτα ενθαρ­ρυ­ντικά ευρή­ματα της ExxonMobil στον στόχο «Γλαύκος-1» του οικο­πέ­δου 10 της κυπρια­κής ΑΟΖ.

Κινή­σεις καλής θελή­σεως για μείωση της έντασης

Οσα συμ­βαί­νουν στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο έχουν τη δική τους, δια­κριτή δυνα­μική και δεν συν­δέ­ο­νται με τη νέα στροφή στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, όπως αυτή προ­κύ­πτει μετά τη συνά­ντηση του πρω­θυ­πουρ­γού Αλέξη Τσίπρα και του προ­έ­δρου της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν. Οι δύο υπουρ­γοί Εθνικής Αμυνας Ευάγ­γε­λος Απο­στο­λά­κης και Χου­λουσί Ακάρ συμ­φώ­νη­σαν στη συζή­τηση για πιθανή επα­να­φορά ή επα­να­σχε­δια­σμό των Μέτρων Οικο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ) Γιλμάζ – Παπού­λια του 1988.

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, μια πρώτη πιθανή κίνηση καλής θελή­σεως θα είναι η πρό­σκληση του Τούρκου Αρχηγού Στόλου στην Ελλάδα για επίσημη επί­σκεψη. Πρό­κει­ται για μια πρό­σκληση η οποία επρό­κειτο να απευ­θυν­θεί πολύ νωρί­τερα, ωστόσο μετά τη σύλληψη και κράτηση των δύο Ελλήνων στρα­τιω­τι­κών στην Αδρια­νού­πολη, ανε­στάλη. Θα ακο­λου­θή­σουν και άλλες σχε­τι­κές προ­σκλή­σεις, αλλά και ανταλ­λα­γές επι­σκέ­ψεων, δηλαδή και Ελλήνων ανώ­τα­των αξιω­μα­τι­κών και στρα­τιω­τι­κών απο­στο­λών στην Τουρκία.

Η τουρ­κική εκδοχή της μείωσης της έντασης έχει πάντα ορι­σμέ­νες ιδιαί­τε­ρες πλευρές. Μία από αυτές έγινε εμφανής πριν από λίγες ημέρες, όταν ο διοι­κη­τής της Ναυ­τι­κής Βάσης της Μερ­σί­νας στη νότια Τουρκία προ­σκά­λεσε τον κυβερ­νήτη της φρε­γά­τας «Λήμνος» να τον υπο­δε­χθεί, κατά τη διάρ­κεια της παρα­μο­νής του ελλη­νι­κού πλοίου εκεί. Ο κατά­πλους του «Λήμνος» στη ναυτική βάση της Μερ­σί­νας έγινε για λόγους ανε­φο­δια­σμού και δεν θεω­ρεί­ται κάτι το και­νο­φα­νές, καθώς πραγ­μα­το­ποιεί­ται στο συμ­μα­χικό πλαίσιο. Η φρεγάτα «Λήμνος» και το υπο­βρύ­χιο «Ωκεανός» θα συμ­με­τά­σχουν με τουρ­κικά πλοία στη νατοϊκή άσκηση «Sea Guardian» στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Οι παρα­βιά­σεις

Ενα βασικό ερώτημα εστιά­ζε­ται στο αν αυτές οι κινή­σεις καλής θελή­σεως κατα­λή­ξουν σε πρα­κτικά απο­τε­λέ­σματα. Σε επίπεδο κατα­γρα­φής παρα­βιά­σεων, κάτι τέτοιο μάλλον δεν θα πρέπει να ανα­μέ­νε­ται. Η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των τουρ­κι­κών παρα­βιά­σεων κατα­γρά­φε­ται μεταξύ 6 και 10 ναυ­τι­κών μιλίων Εθνικού Ενα­ε­ρίου Χώρου όπου, εξ ορισμού, η Αγκυρα δεν ανα­γνω­ρί­ζει τη δικαιο­δο­σία της Ελλάδας. Ακόμη σημα­ντι­κό­τερη για την εξέλιξη αυτών των ζητη­μά­των θα είναι η συνέ­χιση των συνο­μι­λιών σε διπλω­μα­τικό επίπεδο. Ηδη οι πρώτες επαφές ανάμεσα στον γ.γ. του ΥΠΕΞ Δημήτρη Παρα­σκευό­πουλο και τον Τούρκο μόνιμο υφυ­πουργό Σεντάτ Ονάλ προσ­διο­ρί­ζο­νται για τον Μάρτιο.

πηγή kathimerini.gr