“Οι πρόσφατες πλημμύρες στη Μάνδρα Αττικής και οι κίνδυνοι που παραμονεύουν”

Γρά­φει ο Γιώρ­γος Κρεμ­λής

Την πε­ρα­σμέ­νη εβδο­μά­δα, 15.000 επι­στή­μο­νες από 184 χώρες  υπέ­γρα­ψαν μια ανοι­χτή επι­στο­λή προει­δο­ποιώ­ντας για τις επι­κεί­με­νες κλι­μα­τι­κές αλ­λα­γές που με­τα­φρά­ζο­νται σε ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να. Δυ­στυ­χώς, μόλις μια εβδο­μά­δα αρ­γό­τε­ρα, η Δυ­τι­κή Ατ­τι­κή έγινε θύμα της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής αλλά και της έλ­λει­ψης προ­γραμ­μα­τι­σμού για την αντι­με­τώ­πι­ση των πλημ­μυ­ρών. Mελέτη της Τρά­πε­ζας της Ελ­λά­δος (ΕΜΕΚΑ, 2011) κα­τέ­δει­ξε ότι οι με­τα­βο­λές στη συ­χνό­τη­τα και έντα­ση των ακραί­ων φαι­νο­μέ­νων θα είναι μια από τις κύ­ριες επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής για τον ελ­λα­δι­κό χώρο με επα­κό­λου­θες αρ­νη­τι­κές επι­δρά­σεις στην ευ­πά­θεια των κοι­νω­νιών και οι­κο­συ­στη­μά­των με την έκ­θε­σή τους σε πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κούς κιν­δύ­νους. Πα­ράλ­λη­λα, οι υψη­λής έντα­σης βρο­χο­πτώ­σεις ανα­μέ­νε­ται να γί­νουν πιο συ­χνές στα επό­με­να 70 χρό­νια, με συ­νέ­πεια στις αστι­κές πε­ριο­χές οι ξαφ­νι­κές πλημ­μύ­ρες, λόγω των έντο­νων το­πι­κών βρο­χο­πτώ­σε­ων, να γί­νο­νται όλο και πιο συ­χνές

Σύμ­φω­να με μια με­λέ­τη του Εθνι­κού Με­τσό­βιου Πο­λυ­τε­χνεί­ου, από το 1945 έως σή­με­ρα, έχουν μπα­ζω­θεί στην Ατ­τι­κή το 66,4% των ανοι­χτών ρε­μά­των. Αυτή η κα­τά­στα­ση δη­μιουρ­γεί αρ­νη­τι­κές συ­νέ­πειες αφού δεν υπάρ­χει πια φυ­σι­κή δί­ο­δος των νερών προς τη θά­λασ­σα. Για αυτόν το λόγο χτί­σθη­καν αντι­πλημ­μυ­ρι­κές κα­τα­σκευ­ές, που όμως δεν λει­τουρ­γούν ικα­νο­ποι­η­τι­κά, πι­θα­νώς διότι τα φρε­ά­τια αυτών των κα­τα­σκευών ήταν γε­μά­τα από σκου­πί­δια λόγω ελ­λι­πούς συ­ντή­ρη­σης ή κα­θα­ρι­σμού ή απλώς δεν είχε με­λε­τη­θεί και συ­νε­πώς κα­τα­σκευα­στεί ικα­νός αριθ­μός φρε­α­τί­ων από τους ερ­γο­λά­βους. Η Μάν­δρα πλή­ρω­σε το τί­μη­μα των πυρ­κα­γιών, της αυ­θαί­ρε­της οι­κο­δό­μη­σης, του μπα­ζώ­μα­τος των ρε­μά­των, της έλ­λει­ψης προ­γραμ­μα­τι­σμού και της ανε­παρ­κούς αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σί­ας.

Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή, με το σκε­πτι­κό ότι οι πλη­μύ­ρες μπο­ρεί να προ­κα­λέ­σουν θα­νά­τους, με­τα­κι­νή­σεις πλη­θυ­σμών, ζη­μί­ες στο πε­ρι­βάλ­λον και υλι­κές ζη­μί­ες υιο­θέ­τη­σε την οδη­γία 2007/60/EKτης 23 Οκτώ­βριου 2007 για την αξιο­λό­γη­ση και τη δια­χεί­ρι­ση των κιν­δύ­νων πλημ­μύ­ρας, με στόχο τη μεί­ω­ση των αρ­νη­τι­κών συ­νε­πειών στην αν­θρώ­πι­νη υγεία, το πε­ρι­βάλ­λον, την πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μία και τις οι­κο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που μπο­ρεί να πλη­γούν από πλη­μύ­ρες. Η Οδη­γία επι­βάλ­λει στα κράτη μέλη προ­κα­ταρ­κτι­κή αξιο­λό­γη­ση των κιν­δύ­νων πλημ­μύ­ρας(έπρε­πε να είχε ολο­κλη­ρω­θεί έως τις 22 Δε­κεμ­βρί­ου 2011), σύ­ντα­ξη χαρ­τώ­νε­πι­κιν­δυ­νό­τη­τα­ςπλημ­μύ­ρας και χαρ­τών­κιν­δύ­νων­πλη­μύ­ρας (υπο­χρέ­ω­ση ολο­κλή­ρω­σης μέχρι 22 Δε­κεμ­βρί­ου 2013) , και σχέ­δια δια­χεί­ρι­σης των κιν­δύ­νων πλημ­μύ­ρας για κάθε πε­ριο­χή που έχει αξιο­λο­γη­θεί και χαρ­το­γρα­φη­θεί (υπο­χρέ­ω­ση ολο­κλή­ρω­σης και δη­μο­σί­ευ­σης έως τις 22 Δε­κεμ­βρί­ου 2015). Πέραν της υπο­χρέ­ω­σης δη­μο­σιο­ποί­η­σης, αυτά τα σχέ­δια θα έπρε­πε να απο­τε­λέ­σουν αντι­κεί­με­νο δια­βού­λευ­σης με τους κα­τοί­κους και την αυ­το­διοί­κη­ση κάθε ”απει­λού­με­νης πε­ριο­χής”.  Οι αρ­μό­διες ελ­λη­νι­κές αρχές δεν συμ­μορ­φώ­θη­καν με τα προ­α­να­φε­ρό­με­να χρο­νο­δια­γράμ­μα­τα. Μόλις πρό­σφα­τα ολο­κλή­ρω­σαν την απο­στο­λή των χαρ­τών επι­κιν­δυ­νό­τη­τας και κιν­δύ­νων πλημ­μύ­ρας στην Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή– που αξιο­λο­γού­νται – ενώ τα σχέ­δια δια­χεί­ρι­σης – που είναι και τα πιο ση­μα­ντι­κά – κα­θυ­στε­ρούν επί μα­κρόν, αδι­καιο­λό­γη­τα.

Σύμ­φω­να με την Οδη­γία – που είναι πράξη δε­σμευ­τι­κή – τα σχέ­δια δια­χεί­ρι­σης έπρε­πε να είχαν δη­μο­σιευ­θεί τον Δε­κεμ­βρί­ου του 2015, με τε­λευ­ταία υπο­χρε­ω­τι­κή ημε­ρο­μη­νία κοι­νο­ποί­η­σής τους στην Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή τον Μάρ­τιο του 2016.

Λόγω της ση­μα­ντι­κής κα­θυ­στέ­ρη­σης, η Επι­τρο­πή κί­νη­σε δια­δι­κα­σία πα­ρα­βί­α­σης κατά της Ελ­λά­δος και της απεύ­θυ­νε προει­δο­ποι­η­τι­κή επι­στο­λή τον Απρί­λιο του 2017. Η Ελ­λη­νι­κή Κυ­βέρ­νη­ση ανα­κοι­νώ­σε ότι τα σχέ­δια ανα­μέ­νε­ται να εγκρι­θούν τον Φε­βρουά­ριο του 2018. Από τα 15 σχέ­δια που ετοι­μά­ζο­νται, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε δια­βού­λευ­ση με το κοινό μόνο για ένα σχέ­διο (Έβρος). Στην Ατ­τι­κή, ανά­με­σα στις πε­ριο­χές που δια­τρέ­χουν τον με­γα­λύ­τε­ρο κίν­δυ­νο σύμ­φω­να με τα σχε­δία του Υπουρ­γεί­ου Πε­ρι­βάλ­λο­ντος, πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και η Νέα Πέ­ρα­μος ο οποί­ος έχει υπο­στεί εκτε­τα­μέ­νες ζη­μί­ες, κυ­ρί­ως λόγω των συ­ντριμ­μιών και φερ­τών υλι­κών που με­τα­φέ­ρο­νται από κα­τα­στρο­φές σε ιδιο­κτη­σί­ες και επι­χει­ρή­σει­ςα­νά­ντη . Η με­λέ­τη έδει­ξε πως αυτή η  ζώνη επη­ρε­ά­ζε­ται από πλημ­μύ­ρες  μία φορά κάθε πε­νή­ντα χρό­νια και πε­ρι­λαμ­βά­νει μια ακτί­να τεσ­σά­ρων τε­τρα­γω­νι­κών χι­λιό­με­τρων.

Συμ­φώ­να με την “Εφαρ­μο­γή­ο­δη­γί­ας 2007/60/ΕΚ προ­κα­ταρ­τι­κή αξιο­λό­γη­ση­κιν­δύ­νων­πλημ­μύ­ρας” που διε­ξή­χθη για το νομό Ατ­τι­κής (GR06) από το ΥΠΕΚΑ για λο­γα­ρια­σμό της ΕΕ (http://www.ypeka.gr/LinkClick.aspx?fileticket=T4DDG1hqQMY%3d&tabid=252&language=el-GR), η Νέ­α­Πε­ρά­μος χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε  ως εξαι­ρε­τι­κά επιρ­ρε­πής σε πλημ­μύ­ρες καθώς πα­ρου­σί­α­ζε υψηλή πυ­κνό­τη­τα κα­τοί­κη­σης και ανι­σό­πε­δη κα­τοί­κη­ση . Η Μάν­δρα, η οποία βρί­σκε­ται 10  χι­λιό­με­τρα βό­ρειο-ανα­το­λι­κά δίπλα σε πλα­γιά βου­νού, θα έπρε­πε να είχε συ­μπε­ρι­λη­φθεί στην αξιο­λό­γη­ση κιν­δύ­νων  καθώς πα­ρου­σί­α­ζε πα­ρό­μοιους κιν­δύ­νους για αν­θρώ­πους, οι­κι­σμούς και καλ­λιέρ­γειες

Μετά από τα τρα­γι­κά γε­γο­νό­τα στη Μάν­δρα, στη Νέ­α­Πέ­ρα­μο και στην υπό­λοι­πη Δυ­τι­κή Ατ­τι­κή, επι­βάλ­λε­ται μια επα­να­ξιο­λό­γη­ση της κα­τά­στα­σης από πλευ­ράς επι­κιν­δυ­νό­τη­τας και χαρ­το­γρά­φη­σης και υπό το φως της η άμεση έγκρι­ση και δη­μο­σί­ευ­ση των σχε­δί­ων δια­χεί­ρι­σης. Το πρό­βλη­μα υπερ­βαί­νει όμως το πλαί­σιο της Οδη­γί­ας μιά που οι πτυ­χές του έχουν­σχέ­ση και με την αυ­θαί­ρε­τηοι­κο­δό­μη­ση η οποία πραγ­μα­το­ποιεί­ται στις ορει­νές πλευ­ρές βου­νών  και στις δια­βά­σεις πο­τα­μών και η οποία πρέ­πει να απα­γο­ρευ­θεί αυ­στη­ρώς καθώς τα σπί­τια αυτά είναι εξαι­ρε­τι­κά αστα­θή σε πε­ρί­πτω­ση έκ­θε­σης σε ισχυ­ρή βρο­χό­πτω­ση και απο­τε­λούν πηγή κίν­δυ­νων­για τους οι­κι­σμούς κα­τά­ντη. Θα πρέ­πει επί­σης να λη­φθούν μέτρα κατά του μπα­ζώ­μα­τος των ρε­μά­των με πι­θα­νές επι­λε­κτι­κές κα­τε­δα­φί­σεις και υπό­γειους αγω­γούς με­τα­φο­ράς του νερού ή απο­θή­κευ­σής του.

Η συμ­μόρ­φω­ση με την οδη­γία 2007/60για τις πλημ­μύ­ρες επι­βάλ­λε­ται  προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθούν κα­τα­στά­σεις πα­ρό­μοιες με την τρα­γω­δία στη Μάν­δρα ή για να μειω­θεί η έκτα­σή τους στο μέλ­λον,αφού γνω­ρί­ζου­με ότι λόγω τις κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής ο κίν­δυ­νος ακραί­ων και­ρι­κών φαι­νό­με­νων είναι υψη­λό­τε­ρος.

Βρα­χυ­πρό­θε­σμα, όπως δή­λω­σε ο Πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής κ. Juncker, η Ελ­λά­δα θα έχει πρό­σβα­ση στο Ευ­ρω­παϊ­κό Τα­μείο Αλ­λη­λεγ­γύ­ης προ­κει­μέ­νου να μπο­ρέ­σει να αντα­πο­κρι­θεί στις άμε­σες ανά­γκες της, να ξε­κι­νή­σει τη δια­δι­κα­σία ανα­συ­γκρό­τη­σης της Δυ­τι­κής Ατ­τι­κής και να επι­τευ­χθεί το επι­θυ­μη­τό επί­πε­δο προ­στα­σί­ας κατά των πλημ­μύ­ρων.

Τέλος, σύμ­φω­να με την Εθνι­κή Στρα­τη­γι­κή για την Προ­σαρ­μο­γή στην Κλι­μα­τι­κή Αλ­λα­γή που υπέ­βα­λε η Ελ­λά­δα στην ΕΕ τον Απρί­λιο του 2016, ο το­μέ­ας που ανα­μέ­νε­ται να πλη­γεί πε­ρισ­σό­τε­ρο από την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή στην Ελ­λά­δα είναι η γε­ωρ­γία, ενώ με­γά­λες συ­νέ­πειες θα υπάρ­ξουν στον του­ρι­σμό και στα πα­ρά­κτια συ­στή­μα­τα, λόγω των πλημ­μυ­ρών, της αύ­ξη­σης της θερ­μο­κρα­σί­ας, της λει­ψυ­δρί­ας και των κιν­δύ­νων από πα­λιρ­ροϊ­κά κύ­μα­τα. Επο­μέ­νως, η εφαρ­μο­γή των πο­λι­τι­κών προ­σαρ­μο­γής πρέ­πει να εστια­στεί στους πα­ρα­πά­νω το­μείς καθώς και σε κα­τάλ­λη­λες υπο­δο­μές – συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νό­με­νων πρά­σι­νων υπο­δο­μών – ώστε να προ­γραμ­μα­τι­στεί έγκαι­ρα η υλο­ποί­η­ση κα­τάλ­λη­λων δρά­σε­ων και να μειω­θούν οι ανα­με­νό­με­νες αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις.

Γιώρ­γος Κρεμ­λής

Προϊ­στά­με­νος Διοι­κη­τι­κής Μο­νά­δας

Γε­νι­κή Διεύ­θυν­ση Πε­ρι­βάλ­λο­ντος

Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή

 

Οι από­ψεις που εκ­φρά­ζο­νται στο παρόν είναι αυ­στη­ρά προ­σω­πι­κές.