Βιωσιμότητα, υποδομές, και επιχειρηματικότητα η βάση της συζήτησης για το μέλλον του ελληνικού τουρισμού στο 2ο Reimagine Tourism in Greece

Η επόμενη μέρα του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού δεν συν­δέ­ε­ται μόνο με την προ­σαρ­μογή στα νέα δεδο­μένα που σχε­τί­ζο­νται, μεταξύ άλλων, με την κλι­μα­τική αλλαγή και την ανάγκη για απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερο έλεγχο του δομη­μέ­νου περι­βάλ­λο­ντος. Η υιο­θέ­τηση λελο­γι­σμέ­νων παρεμ­βά­σεων με στόχο τη δια­τή­ρηση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος είναι εξίσου σημα­ντική. Αυτά απο­τέ­λε­σαν τα κεντρικά μηνύ­ματα της δεύ­τε­ρης ημέρας της εκδή­λω­σης «Reimagine Tourism in Greece», μιας πρω­το­βου­λίας της Καθη­με­ρι­νής και των εταίρων της, που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο νέο Hangar της Aegean στον Εθνικό Αερο­λι­μένα Αθηνών «Ελευθ. Βενι­ζέ­λος».

Η επι­τυ­χία της φετινής διορ­γά­νω­σης αντι­κα­το­πτρί­στηκε στη διευ­ρυ­μένη, διήμερη διάρ­κεια της εκδή­λω­σης, όπως και στη συμ­με­τοχή ηγε­τι­κών προ­σω­πι­κο­τή­των του του­ρι­σμού από τον επι­χει­ρη­μα­τικό και πολι­τικό κόσμο, από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό. Οι ομι­λη­τές και οι ομι­λή­τριες συνει­σέ­φε­ραν ιδέες, εμπει­ρίες και καλές πρα­κτι­κές με στόχο τη δια­μόρ­φωση ενός οδικού χάρτη για το μέλλον του του­ρι­σμού στην Ελλάδα.

Συνο­ψί­ζο­ντας τα συμπε­ρά­σματα της διή­με­ρης διορ­γά­νω­σης, ο διευ­θυ­ντής της Καθη­με­ρι­νής, Αλέξης Παπα­χε­λάς είπε πως «είμαστε πάντα δίπλα στον του­ρι­στικό κλάδο που κράτησε την ελλη­νική οικο­νο­μία όρθια τα δύσκολα χρόνια της κρίσης. Στη­ρί­ζουμε τον υγιή του­ρι­στικό ιδιω­τικό τομέα του του­ρι­σμού, και χαι­ρό­μα­στε που έχει άποψη και δυνα­μική εκπρο­σώ­πηση. Είμαστε αντί­θε­τοι στην πει­ρα­τεία, την αυθαι­ρε­σία, την αισχρο­κέρ­δεια και την κατα­στροφή του φυσικού μας πλούτου λόγω συντε­χνια­κών πιέσεων. Συμ­φέ­ρον όλων είναι να θωρα­κί­σουμε τον τόπο από τέτοια φαι­νό­μενα που θα δια­σφα­λί­σουν ότι ο του­ρι­σμός μας θα είναι ποιο­τι­κός και θα αντέξει και στο μέλλον».

Και πρό­σθεσε: «Χαι­ρό­μα­στε γιατί η Καθη­με­ρινή ξεκί­νησε ένα διάλογο για το μέλλον του βιώ­σι­μου του­ρι­σμού και τις κοι­νω­νι­κές του επι­πτώ­σεις που έχει γίνει κομμάτι του δημό­σιου δια­λό­γου. Θα τον συνε­χί­σουμε έχοντας σαν στόχο την εξεύ­ρεση πρα­κτι­κών λύσεων, χωρίς υπερ­βο­λές αλλά και χωρίς να κρύ­βουμε τα προ­βλή­ματα κάτω από το χαλί».

Στην ίδια κατεύ­θυνση, ο πρό­ε­δρος της Aegean, Ευτύ­χιος Βασι­λά­κης, σημεί­ωσε: «Η δυνα­μική του του­ρι­σμού υπάρχει, αλλά μας προ­βλη­μα­τί­ζει – κυρίως για το απο­τύ­πωμα και τις επι­πτώ­σεις στη χώρα. Μας ενδια­φέ­ρει η βελ­τί­ωση του μείγ­μα­τος του του­ρι­σμού, παρά ο από­λυ­τος αριθμός. Ενώ είμαι ρεα­λι­στής, βλέπω ότι στον του­ρι­σμό η ανά­πτυξη έχει έρθει γιατί οι επι­χει­ρή­σεις έμαθαν να δου­λεύ­ουν καλύ­τερα και βλέ­πουμε εξαι­ρε­τικά επι­τυ­χη­μένα παρα­δείγ­ματα».

Νωρί­τερα, σε μια σειρά από ενδια­φέ­ρο­ντα και πρω­τό­τυπα πάνελ συζη­τή­σεων, εκπρό­σω­ποι της πολι­τείας και άνθρω­ποι του του­ρι­σμού εξέ­φρα­σαν τις απόψεις τους και παρου­σί­α­σαν τις προ­τά­σεις τους για τον κοινό στόχο ενός βιώ­σι­μου μέλ­λο­ντος για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό.

Όπως ανέφερε ο πρό­ε­δρος του Συν­δέ­σμου Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΣΕΤΕ), Γιάννης Παρά­σχης, «φέτος οι επι­δό­σεις του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού είναι βελ­τιω­μέ­νες, συγκρι­τικά με πέρυσι, αλλά ο ρυθμός αύξησης των αφίξεων είναι υψη­λό­τε­ρος, σε σχέση με αυτόν των εσόδων. Την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουλίου οι αφίξεις έχουν ενι­σχυ­θεί κατά 11%, ενώ τα έσοδα αυξή­θη­καν κατά 5,5-6%, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της κρουα­ζιέ­ρας. Οι δια­φο­ρε­τι­κές αυτές ταχύ­τη­τες σχε­τί­ζο­νται με την εμφά­νιση συγκε­κρι­μέ­νων τάσεων, όπως η μείωση της μέσης διάρ­κειας δια­μο­νής. Έχουμε περισ­σό­τε­ρες επι­σκέ­ψεις και το city-break συμ­βάλ­λει σε αυτό. Επίσης, ο οδικός του­ρι­σμός φέτος έχει πάει πολύ καλύ­τερα από τα προη­γού­μενα χρόνια», σημεί­ωσε.

Ανα­φερ­θείς στη μελ­λο­ντική πορεία του του­ρι­σμού, ο κ. Παρά­σχης σημεί­ωσε πως το 2024 θα είναι νέο έτος-ορόσημο για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό. «Θα έχουμε υψη­λό­τε­ρες αφίξεις, υψη­λό­τερα έσοδα, αλλά αυτό δεν είναι κάτι δεδο­μένο για το 2025 και μετά».

Τόνισε ακόμη, ότι ο του­ρι­σμός μπορεί να στη­ρί­ξει την αύξηση των δημο­σίων εσόδων δια­μέ­σου της υιο­θέ­τη­σης μέτρων, τα οποία όμως, απο­σκο­πούν στην ανα­βάθ­μιση των υπο­δο­μών και σχε­τί­ζο­νται αμιγώς με το του­ρι­στικό προϊόν. Σε σχέση με το κόστος για την αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, που τοπο­θε­τεί­ται ετησίως σε 2 δισ. ευρώ σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, υπο­γράμ­μισε πως δεν θα πρέπει να το επω­μι­στεί μόνον ο του­ρι­σμός.

 

Για την ανάγκη μιας νέας προ­σέγ­γι­σης στο ισχύον χωρο­τα­ξικό ρυθ­μι­στικό πλαίσιο συζή­τη­σαν ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός της Ελλάδας, Πανα­γιώ­της Πικραμ­μέ­νος, με τον Δημήτρη Αθα­να­σούλη, Διευ­θυ­ντή της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Κυκλά­δων & Δωδε­κα­νή­σου, τον Νίκο Ζώρζο, Δήμαρχο Θήρας, και τον Γιώργο Χατζη­μάρκο, Περι­φε­ρειάρχη Νοτίου Αιγαίου.

Ο κ. Πικραμ­μέ­νος, αφού ξεκα­θά­ρισε ότι εκφρά­ζει προ­σω­πι­κές απόψεις, σημεί­ωσε ότι «το χωρο­τα­ξικό ρυθ­μι­στικό πλαίσιο είναι αυτό που θέτει τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για μία καλή ανά­πτυξη του του­ρι­σμού. Κανόνες υπάρ­χουν εδώ και καιρό, μας τους έχει επι­βά­λει και η Ε.Ε.». Και συμπλή­ρωσε πως «οι νόμοι δεν εφαρ­μό­ζο­νται γιατί δεν υπάρχει επάρ­κεια δυνά­μεων κι αυτή είναι η καλή πλευρά. Το θέμα δεν είναι το ισχύον νομικό πλαίσιο, αλλά το πώς θα το εφαρ­μό­σουμε και πώς θα το επι­βά­λουμε».

Ο κ. Αθα­να­σού­λης εκτί­μησε ότι «υπάρχει αδυ­να­μία ελέγχου τόπων όπως οι Κυκλά­δες και τα Δωδε­κά­νησα, άρα η αρχαιο­λο­γική υπη­ρε­σία ανα­λαμ­βά­νει μεγα­λύ­τερο βάρος από όσο της ανα­λο­γεί. Αυτό έχει παρε­νέρ­γειες, καθώς λέγεται ότι η αρχαιο­λο­γία είναι παράγων που εμπο­δί­ζει την ανά­πτυξη. Σήμερα κινού­μα­στε σε μία κατεύ­θυνση συμπε­ρι­λη­πτική. Θέλουμε να αυξή­σουμε τις του­ρι­στι­κές ροές με ποιο­τικό τρόπο».

Ο κ. Χατζη­μάρ­κος είπε πως «ο υπερ­του­ρι­σμός είναι μια και­νούρ­για έννοια, ήρθε από τη Βενετία και τη Βαρ­κε­λώνη που ισχύει 365 ημέρες τον χρόνο. Δεν είναι ούτε 30 οι ημέρες που τέτοια φαι­νό­μενα συμ­βαί­νουν στα νησιά μας. Υπερ­του­ρι­σμός δεν υπάρχει σε κανένα νησί του Αιγαίου. Για μήνες κάποια νησιά είναι έρημα».

Από την πλευρά του, ο δήμαρ­χος Θήρας τόνισε ότι «η νομο­θε­σία πρέπει να εφαρ­μό­ζε­ται, αλλά πρέπει να αλλάξει η αντί­ληψη των κοι­νω­νιών για το τι είναι ευτυχία. Είχα ζητήσει –από το 2015– τη δυνα­τό­τητα επι­βο­λής τελών ως τοπική αυτο­διοί­κηση. Προ­τείνω η αυτο­διοί­κηση να μπορεί να επι­βάλ­λει τέλος που θα πηγαί­νει στις υπο­δο­μές του τόπου».

Ο Ανδρέας Ανδρε­ά­δης, CEO του Sani/Ikos Group, είπε ότι «οι εργα­ζό­με­νοι είναι η καρδιά ενός ξενο­δο­χείου». Πρό­σθεσε ότι ο χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός είναι ανα­γκαίος, κατα­λή­γει όμως να είναι αρμο­διό­τητα των τοπικών Αρχών. «Επειδή οι τοπικές Αρχές δεν είναι αρμό­διες, όλα γίνο­νται κεντρικά, γεγονός που οδηγεί σε ένα μοντέλο για όλους. Στη Μύκονο και τη Σαντο­ρίνη ισχύουν τα ίδια με την Ήπειρο και την Πελο­πόν­νησο. Έχει γίνει πολλή δουλειά, αλλά είμαστε ακόμη στην αρχή», ανέφερε.

Ο Αdrian Messerli, πρό­ε­δρος της Four Seasons για την περιοχή ΕΜΕΑ, έκανε γνωστό ότι ο ξενο­δο­χεια­κός όμιλος προχωρά στην υλο­ποί­ηση νέου του­ρι­στι­κού συγκρο­τή­μα­τος στη Μύκονο, με χρονικό ορί­ζο­ντα λει­τουρ­γίας το καλο­καίρι του 2025.

Τέσ­σε­ρις άξονες στρα­τη­γι­κής παρέμ­βα­σης πρό­τεινε ο Λεω­νί­δας Παπαϊ­ω­άν­νου, Partner και επι­κε­φα­λής Δημό­σιου Τομέα της PwC Ελλάδας, με βάση ανάλυση της PwC για τις προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός, τονί­ζο­ντας ότι «υπάρχει ανάγκη για εθνικό στρα­τη­γικό σχέδιο, αλλά κι ο ρόλος των περι­φε­ρειών είναι κρί­σι­μος». Οι άξονες που περιέ­γραψε είναι: α) Προ­σαρ­μογή σε ένα βιώσιμο μοντέλο, με επέ­κταση του του­ρι­σμού, χρονικά και γεω­γρα­φικά, β) Ενερ­γο­ποί­ηση των προ­ο­ρι­σμών, με στόχο την εμπλοκή των τελικών φορέων ανά περιοχή, γ) Σχε­δια­σμός και οργά­νωση της χρη­μα­το­δό­τη­σης έργων και δ) Ποσο­τική και ποιο­τική ενί­σχυση του ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού.

Την περί­πτωση του Μπουτάν ως μιας εναλ­λα­κτι­κής προ­σέγ­γι­σης για τον του­ρι­σμό, ανέλυσε ο πρω­θυ­πουρ­γός του Μπουτάν, Tshering Tobgay, σε συζή­τηση με τον διευ­θυ­ντή της αγγλι­κής έκδοσης της Καθη­με­ρι­νής, Αθα­νά­σιο Ελλις. Η συζή­τηση επι­κε­ντρώ­θηκε στον Δείκτη Εθνικής Ευτυ­χίας, μια και­νο­τόμο μέθοδο που καθο­ρί­ζει τις ανα­πτυ­ξια­κές πολι­τι­κές του Μπουτάν. Ο κ. Tobgay εξήγησε ότι το Μπουτάν, αν και μικρή και όχι ιδιαί­τερα πλούσια χώρα, έθεσε ως προ­τε­ραιό­τητα την ευτυχία και την ευη­με­ρία των πολιτών, αντί για την οικο­νο­μική ανά­πτυξη με παρα­δο­σια­κούς δείκτες όπως το ΑΕΠ. «Η οικο­νο­μική ανά­πτυξη είναι σημα­ντική, αλλά πρέπει να είναι βιώσιμη και ισότιμη, ισορ­ρο­πώ­ντας με την κοι­νω­νική πρόοδο, την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος, τη δια­τή­ρηση του πολι­τι­σμού και την ορθή δια­κυ­βέρ­νηση της χώρας», τόνισε.

Ανα­φε­ρό­μενη στο πώς επι­λέ­γουν ταξι­διω­τικό προ­ο­ρι­σμό οι Ευρω­παίοι, η  Catalina Taltavull Carretero, διευ­θύ­ντρια Πωλή­σεων της Mabrian, είπε ότι «οι δείκτες ικα­νο­ποί­η­σης δεί­χνουν ότι η Ελλάδα τα πάει καλά, καλύ­τερα από Ισπανία, Ιταλία, Κροατία και Τουρκία». Απα­ντώ­ντας στο γιατί έρχο­νται οι του­ρί­στες στην Ελλάδα, εξήγησε ότι έρχο­νται «για το θέμα της ζωής, τις δυνα­μι­κές της ψυχα­γω­γίας και της ομορ­φιάς».

Μία αιρε­τική οπτική για τον βιώσιμο του­ρι­σμό έδωσαν οι ομι­λη­τές στο πάνελ που εστίασε ιδιαί­τερα στο θέμα της απειλής του υπερ­του­ρι­σμού. «Το πιο σημα­ντικό στοι­χείο είναι να κατα­λά­βουμε ότι οι τοπικές κοι­νω­νίες εμπλέ­κο­νται στη συζή­τηση, ο του­ρι­σμός είναι προ­έ­κταση της ζωής τους. Για να έχεις ευχα­ρι­στη­μέ­νους του­ρί­στες, πρέπει να έχεις κι ευχα­ρι­στη­μέ­νους κατοί­κους», δήλωσε η Ιωάννα Δρέττα, CEO Marketing Greece.

Η Rachel Howard, ταξι­διω­τική συντά­κτης και συγ­γρα­φέας, είπε: «Έχω δει τερά­στιες αλλαγές στη χώρα, τώρα βρί­σκε­ται στο όριο, ο του­ρι­σμός γίνεται στην Ελλάδα ένα είδος μονο­καλ­λιέρ­γειας. Οι πόροι εξα­ντλού­νται ειδικά στα νησιά, το φυσικό κεφά­λαιο πιέ­ζε­ται, φτάνει σε ένα σημείο καμπής».

Ο CEO της ΛΑΜΨΑ HOTELS, Ανα­στά­σιος Χωμε­νί­δης, δεν συμ­φώ­νησε στην άποψη ότι οι έννοιες της βιω­σι­μό­τη­τας και της ανά­πτυ­ξης είναι ασύμ­βα­τες, ενώ εξέ­φρασε τις αντιρ­ρή­σεις του και απέ­να­ντι στην έννοια του υπερ­του­ρι­σμού, όπως αυτή ορί­ζε­ται. Κατά τον ίδιο, «υπερ­του­ρι­σμός σημαί­νει οι επι­σκέ­πτες να δημιουρ­γούν μεγα­λύ­τερη ζημιά από τα οφέλη που προ­σφέ­ρουν σε έναν προ­ο­ρι­σμό». Εξέ­φρασε δε την πεποί­θηση ότι ο του­ρι­σμός είναι μέρος της «βιο­μη­χα­νίας του ελευ­θέ­ρου χρόνου», άρα χρειά­ζε­ται να ανα­πτυ­χθεί γιατί προ­σφέ­ρει ποιό­τητα στη ζωή του ανθρώ­που.

Στο παρά­δειγμα των «eco villages» ανα­φέρ­θη­καν ο James Ehrlich, διευ­θυ­ντής Compassionate Sustainability στο Πανε­πι­στή­μιο Stanford, και η Paloma Zapata, CEO του Sustainable Travel Intl. Ο κ. Ehrlich ανα­φέρ­θηκε στην ανάγκη στέ­γα­σης που υπάρχει σε όλο τον κόσμο, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας τη σημασία του να σχε­διά­σουμε προ­ο­ρι­σμούς που θα είναι αυτάρ­κεις και θα ευη­με­ρούν σε κάθε οικο­σύ­στημα. H κ. Zapata ανα­φέρ­θηκε στο γεγονός πώς «το 80% των του­ρι­στών θέλει να κάνει βιώσιμα ταξίδια. Η επι­θυ­μία υπάρχει, όμως θα πρέπει να υπάρ­χουν και τα μέσα και τα κίνητρα για να συμβεί κάτι τέτοιο».