Xρίστος Χ. Λιάπης: «Οι ακραίες εκφάνσεις των διαταραχών προσωπικότητας έχουν ως αποτέλεσμα τα ειδεχθή εγκλήματα»

Κύριε Λιάπη, τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες σχεδόν μονο­πω­λεί την επι­και­ρό­τητα η υπόθεση της Πάτρας. Οποια ώρα κι αν ανοίξει κανείς τους τηλε­ο­πτι­κούς δέκτες η συζή­τηση περι­στρέ­φε­ται γύρω από τον θάνατο των τριών παιδιών, έπειτα και από την προ­φυ­λά­κιση της κατη­γο­ρού­με­νης μητέρας για τη δολο­φο­νία του ενός κορι­τσιού. Αυτή η υπερ­προ­βολή ενός τόσο ειδε­χθούς εγκλή­μα­τος τι επι­πτώ­σεις μπορεί να έχει; Ανα­ρω­τιέ­μαι αν εξοι­κειώ­νε­ται η κοι­νω­νία μας με αυτή την αγριό­τητα.

Μπορεί να υπάρ­χουν και δεύ­τε­ρες και τρίτες σκέψεις πέρα από την παρά­με­τρο που θέτετε, της εξοι­κεί­ω­σης δηλαδή μιας ολό­κλη­ρης κοι­νω­νίας με την φρίκη, ότι δηλαδή όλη αυτή η λεπτο­με­ρής, καθη­με­ρινή και επα­να­λη­πτική περι­γραφή μπορεί να εκτρέ­πει την ατζέντα της επι­και­ρό­τη­τας από μείζονα προ­βλή­ματα τα οποία έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί λόγω της διε­θνούς συγκυ­ρίας και επη­ρε­ά­ζουν την καθη­με­ρι­νό­τητα των πολιτών.

Τα ΜΜΕ ωστόσο ανα­πα­ρα­γά­γουν κάτι όταν υπάρχει ενδια­φέ­ρον και είναι έτοιμο να το κατα­να­λώ­σει το τηλε­ο­πτικό κοινό.

Αν εντέλει απο­δει­χθεί ότι έχουμε να κάνουμε με εγκλη­μα­τική ενέρ­γεια και μάλιστα τριπλή, είναι σίγουρα ένα πρω­το­φα­νές έγκλημα το οποίο στρέ­φε­ται κατά παιδιών, τα οποία αντι­προ­σω­πεύ­ουν το μέλλον της κοι­νω­νίας και της ανθρω­πό­τη­τας. Το έγκλημα αυτό της Πάτρας έρχεται σε μια χρονική στιγμή που έχουν προη­γη­θεί πολλές απει­λη­τι­κές κατα­στά­σεις για το σύνολο της ανθρω­πό­τη­τας και συγκε­κρι­μένα έρχεται σε μια χρονική στιγμή, έπειτα από δύο χρόνια παν­δη­μίας και παρόλα αυτά η παν­δη­μία παρα­μέ­νει απει­λη­τική ανάμεσά μας σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη, σε μια εποχή που για πρώτη φορά είδαμε πόλεμο στην καρδιά της Ευρώπης εκεί ακριβώς στις πεδιά­δες της κεντρο­α­να­το­λι­κής Ευρώπης που είχαν ταυ­τι­στεί με εκα­τόμ­βες θυμάτων στον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο, βλέ­πουμε παιδιά να χάνο­νται ως αθώα θύματα του πολέμου. Οσο κι αν πολλές φορές όλες αυτές οι υπερ­βο­λι­κές περι­γρα­φές απευ­θύ­νο­νται στα ταπεινά ένστι­κτα που μοιραία υπάρ­χουν στην ανθρώ­πινη φύση όλων μας, εντέλει ο ασυ­νεί­δη­τος λόγος για τον οποίον με λαι­μαρ­γία πολλές φορές στέ­κε­ται ο μέσος Ελληνας μπροστά στην τηλε­ό­ραση για να παρα­κο­λου­θή­σει τις ειδε­χθείς εικα­ζό­με­νες λεπτο­μέ­ρειες, είναι επειδή ακριβώς έχει νιώσει φόβο για το μέλλον του, φόβο για τα ίδια του τα παιδιά όχι στο πλαίσιο ενός ακραίου συν­δρό­μου παι­δι­κής κακο­ποί­η­σης από τον γονέα αλλά στον ίδιο τον παρα­λο­γι­σμό μιας σύγ­χρο­νης εποχής, που είναι πολύ πιο παρά­λογη και πολύ πιο άγρια και πολύ πιο ανα­πά­ντεχη στους τρόπους με τους οποίους κάθε μέρα η τρέ­χουσα συγκυ­ρία μας τρο­μά­ζει, περισ­σό­τερο απ΄όσο ποτέ θα μπο­ρού­σαμε να δια­νοη­θούμε.

Αυτό που βλέ­πουμε όμως στην τηλε­ό­ραση το παρα­κο­λου­θούν και παιδιά. Θεω­ρείτε ότι θα μπο­ρούσε να επη­ρε­ά­σει την ψυχο­λο­γία τους;

Αυτό έχει να κάνει με το κατά πόσο ελέγ­χε­ται η πρό­σβαση των παιδιών στην ενη­μέ­ρωση κι αυτό είναι ένα γενι­κό­τερο θέμα. Και τα κανάλια να μην πρό­βαλ­λαν το θέμα συνεχώς, υπάρ­χουν τα τάμπλετ και μέσω του δια­δι­κτύου πλέον τα παιδιά ωρι­μά­ζουν πολύ πιο γρήγορα ακριβώς επειδή δέχο­νται καται­γι­σμό μηνυ­μά­των από νωρίς.

Θα σας θυμίσω την υπόθεση Δουρή, επίσης ειδε­χθές έγκλημα, παρότι ήταν άλλες εποχές και λιγό­τερα τα μέσα ηλε­κτρο­νι­κής ενη­μέ­ρω­σης αν και ήδη υπήρχε ιδιω­τική τηλε­ό­ραση που κι εκείνη είχε λάβει μεγάλες δια­στά­σεις.

Όλα έχουν να κάνουν με το κατά πόσον οι γονείς προ­ε­τοι­μά­ζουν τα παιδιά καλ­λιερ­γώ­ντας την κριτική τους σκέψη και ξοδεύ­ο­ντας οι ίδιοι χρόνο μαζί τους, αντί να τα αφήνουν ως παθη­τι­κούς δέκτες μπροστά από μια ηλε­κτρο­νική οθόνη είτε αυτή είναι τηλε­ό­ρα­σης είτε τάμπλετ, είτε κινητού. Από εκεί και πέρα υπάρ­χουν οι υπερ­βο­λές και εννο­εί­ται ότι το σύγ­χρονο παιδί πολλές φορές ανα­δει­κνύ­ε­ται σε αθώο θύμα όχι μόνο στις περι­πτώ­σεις που έχουμε το σύν­δρομο Μιν­χά­ου­ζεν, την ακραία αυτή μορφή παι­δι­κής κακο­ποί­η­σης μέσα από την πρό­κληση συμ­πτω­μά­των ασθέ­νειας στο παιδί από τον ίδιο τον γονέα, το παιδί ανα­δει­κνύ­ε­ται στο μεγάλο θύμα της σύγ­χρο­νης εποχής και μέσα από την παρα­μέ­ληση από τους γονείς και μέσα από άλλες μορφές κακο­ποί­η­σης όπως σωμα­τική, σεξουα­λική που πολλές φορές κρύ­βε­ται αλλά αφήνει ανε­πού­λω­τες πληγές στον ψυχισμό του αυρια­νού ενήλικα.

Το παιδί είναι το μεγάλο θύμα στην παιδική εργασία και σε χίλιες άλλες μορφές όπου η κοι­νω­νία μας απο­δει­κνύ­ε­ται ασυ­νε­πής ως προς τις ανθρω­πι­στι­κές αξίες που πρέπει να διέπουν το μέλλον της.

Νομίζω λοιπόν ότι προτού ανη­συ­χή­σουμε για το αν η υπόθεση της Πάτρας θα δια­μορ­φώ­σει μια τραυ­μα­τική γενιά μικρών τηλε­θε­α­τών που παρα­κο­λου­θούν τις εξε­λί­ξεις σε όλα τα κανάλια και θα είναι αυρια­νοί γονείς, ας ανα­λο­γι­στούμε πώς εμείς ως ενή­λι­κες φτιά­χνουμε μέρα με την μέρα τον κόσμο μας καλύ­τερο.

Τα παιδιά βομ­βαρ­δί­ζο­νται και με φρι­κα­λέες εικόνες από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρα­νία όπου κι εκεί έχουμε πολλά παιδιά θύματα του πολέμου. Εχω βρεθεί στην Αφρική με τους Για­τρούς του Κόσμου όπου κι εκεί είδαμε εικόνες εξα­θλί­ω­σης και προ­σβο­λής της ανθρώ­πι­νης αξιο­πρέ­πειας με θύματα μικρά παιδιά που υπο­σι­τί­ζο­νται, ούτε αυτά πρέπει να τα ξεχνάμε. Θεωρώ λοιπόν ότι περισ­σό­τερο εμείς κοι­μί­ζουμε και δια­σκε­δά­ζουμε τους φόβους μας για τον κόσμο που δημιουρ­γούμε για τα παιδιά μας, όταν ανα­ρω­τιό­μα­στε μήπως διαρ­ρα­γεί ο εύθραυ­στος ψυχι­σμός τους όταν θα ακού­σουν κάτι παρα­πάνω για τα τρία αγγε­λού­δια της Πάτρας. Βεβαίως ακού­γο­νται πολλά, και κάποια μπορεί να είναι νομικά αστή­ρι­κτα, και κάποια κου­τσο­μπο­λί­στικα δεν λέει κανείς ότι όσα προ­βάλ­λο­νται γύρω από αυτή την υπόθεση είναι αγίασμα αντι­κει­με­νι­κό­τη­τας…

Ανα­φερ­θή­κατε πριν στην υπόθεση Δουρή, που πράγ­ματι έχει κατα­γρα­φεί ως ένα από τα αγριό­τερα εγκλή­ματα παι­δι­κής κακο­ποί­η­σης. Όμως στα τελευ­ταία χρόνια κ. Λιάπη, δια­πράτ­το­νται εγκλή­ματα πρω­το­φα­νούς αγριό­τη­τας με ανη­συ­χη­τική συχνό­τητα.

Από μια άποψη είναι αλήθεια αυτό που λέτε. Από την άλλη έχουν συντα­ρά­ξει το πανελ­λή­νιο κατά καιρούς φοβερά ειδεχθή εγκλή­ματα που έχουν κατα­γρα­φεί σε βιβλία και από τον αξιό­λογο αστυ­νο­μικό συντά­κτη Πάνο Σόμπολο και σε κάποια αυτά μάλιστα είχα κληθεί να σχο­λιάσω εκ των υστέρων ή επί εγγρά­φων, τα ψυχο­λο­γικά κίνητρα ή τις όποιες δια­τα­ρα­χές μπορεί να κρύ­βο­νταν πίσω από αυτά. Αυτό που έχω να πω είναι ότι αυτό που εκπλήσ­σει περισ­σό­τερο είναι πως πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται τελευ­ταία τα περι­στα­τικά όπου πέρα από την αγριό­τητα των εγκλη­μά­των, μάς συγκλο­νί­ζει η απουσία τύψεων από τους δράστες κι αυτό έχει να κάνει με το γεγονός πως γενικά ο κόσμος μας, η κοι­νω­νία μας, ο πολι­τι­σμός μας, περνούν σιγά σιγά σε μια φάση απώ­λειας της ενσυ­ναί­σθη­σης. Η κοι­νω­νία μας μαζί με την ανθρω­πιά της χάνει την ικα­νό­τητα που έχει ο καθένας μας να μπει στη θέση του άλλου και να κατα­λα­βαί­νει τον πόνο που του προ­κα­λεί. Κι αυτό έχει την εξήγηση του, ίσως γιατί όλα αυτά τα χρόνια, πραγ­μα­τικά αυξή­θη­καν οι δια­τα­ρα­χές προ­σω­πι­κό­τη­τας. Αν κάνουμε ένα τεστ προ­σω­πι­κό­τη­τας τους έγκλει­στους στη φυλακή, -με βάση δημο­σιευ­μέ­νες έρευνες- σε ποσοστό από 50% έως 80% θα εντο­πι­στεί κάποια δια­τα­ραχή προ­σω­πι­κό­τη­τας με κύριες ανάμεσά τους την αντι­κοι­νω­νική ή την ψυχο­πα­θη­τική. Αυτό δεν σημαί­νει ότι οι δράστες έχουν απαλ­λα­κτικά ερεί­σματα για την πράξη τους. Οι δια­τα­ρα­χές προ­σω­πι­κό­τη­τας μολο­νότι απα­ντώ­νται στα δια­γνω­στικά ψυχια­τρικά εγχει­ρί­δια δια­φέ­ρουν πάρα πολύ από τις κύριες ψυχια­τρι­κές παθή­σεις εντός των οποίων μπορεί να τεκ­μη­ριω­θεί ακόμα και μειω­μέ­νος κατα­λο­γι­σμός ή και απουσία κατα­λο­γι­σμού. Οι δια­τα­ρα­χές προ­σω­πι­κό­τη­τας δια­μορ­φώ­νο­νται από τα πρώτα παιδικά χρόνια, κι εδώ ξανα­γυρ­νάμε στα καίρια ερω­τή­ματα που θέσατε πριν, στον τρόπο με τον οποίο μαθαί­νει το παιδί να σχε­τί­ζε­ται με την οικο­γέ­νεια, με τους σημα­ντι­κούς άλλους, ώστε να δια­μορ­φώ­νει αντί­στοιχα ασφα­λείς δεσμούς και υγιείς ισορ­ρο­πη­μέ­νες σχέσεις στην μετέ­πειτα πορεία της εφη­βι­κής και της ενή­λι­κης ζωής του. Για μια πληθώρα λοιπόν από λόγους, έχουν αυξηθεί οι δυσκο­λίες και οι αστο­χίες στην ανα­τροφή των παιδιών και στις ενδο­οι­κο­γε­νεια­κές σχέσεις και γι αυτό έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί και τα δείγ­ματα στοι­χείων, αν όχι δια­γνώ­σεων δια­τα­ρα­χής προ­σω­πι­κό­τη­τας σε πολλούς από τους συναν­θρώ­πους μας. Οι ακραίες εκφάν­σεις αυτών των δια­τα­ρα­χών προ­σω­πι­κό­τη­τας είναι αυτά τα ειδεχθή εγκλή­ματα όπου βλέ­πουμε, κάποιον να ξεκλη­ρί­ζει οικο­γέ­νειες, ή να στρέ­φε­ται ενα­ντίον των παιδιών του ή να υπο­κρί­νε­ται ότι δεν έχει τελέσει έγκλημα ενώ είναι ένοχος…

Αυτό που λέτε το είδαμε στην υπόθεση της δολο­φο­νίας της Καρο­λάιν με τον Μπάμπη Ανα­γνω­στό­πουλο.

Ετσι ακριβώς. Η υπόθεση αυτή είναι πάλι στην επι­και­ρό­τητα λόγω της έναρξης της δίκης. Εδώ βέβαια έχουμε να κάνουμε με έναν καθ’ ομο­λο­γίαν του δράστη, ενώ στην υπόθεση της Πάτρας υπάρχει μόνο κατη­γο­ρού­μενη που δια­τη­ρεί το τεκ­μή­ριο της αθω­ό­τη­τας και το δικαί­ωμα στην υπε­ρά­σπιση με τον τρόπο που το ορίζει ο νομικός μας πολι­τι­σμός και είναι ιερά, αλλά κοινός παρο­νο­μα­στής πολλών συμπε­ρι­φο­ρών και πολλών εγκλη­μά­των και πολλών δια­τα­ραγ­μέ­νων πράξεων που μπορεί να μην μοιά­ζουν ούτε η μια με την άλλη υπόθεση ούτε και οι δράστες σε μια πρώτη ανά­γνωση, για εμάς τους ειδι­κούς ψυχικής υγείας είναι μια δια­τα­ραχή στις σχέσεις με τους άλλους ανθρώ­πους. Οι σχέσεις δηλαδή με τους σημα­ντι­κούς άλλους, με τους πρω­ταρ­χικά σημα­ντι­κούς που είναι οι γονείς ή τα άτομα που επι­φορ­τί­ζο­νται με την ανα­τροφή μας στα πρώτα στάδια της ζωής μας κι εντέλει αυτό ανα­λό­γως της φύσης της σχέσης δύναται να μετε­ξε­λι­χθεί σε μια δια­τα­ραχή σε σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό. Στην προ­έ­κταση αυτής της δια­τα­ρα­χής μπορεί πολλά τραγικά και εγκλη­μα­τικά να συμ­βαί­νουν τα οποία όσο και να ξενί­ζουν την κοι­νω­νία και να διε­γεί­ρουν το κοινό περί δικαίου αίσθημα λόγω της ειδε­χθούς τους φύσης, αντί­στοιχα μεν ξενί­ζουν και λυπούν κι εμάς τους ψυχιά­τρους, απλώς για εμάς ίσως είναι λίγο περισ­σό­τερο ερμη­νεύ­σιμα ωστόσο αλλά σε καμία περί­πτωση δικαιο­λο­γή­σιμα.

Αυτό όμως που περι­γρά­φετε για την έλλειψη ενσυ­ναί­σθη­σης και για τους εξω­τε­ρι­κούς παρά­γο­ντες που δια­μορ­φώ­νουν μια προ­σω­πι­κό­τητα, αντι­με­τω­πί­ζε­ται καλύ­τερα συλ­λο­γικά ή αφορά τις ισορ­ρο­πίες κάθε οικο­γέ­νειας ξεχω­ρι­στά;

Κάθε συλ­λο­γι­κό­τητα δια­μορ­φώ­νε­ται μέσα στον κοι­νω­νικό ιστό από τα επί μέρους κύτταρα που είναι οι οικο­γέ­νειες. Το θέμα είναι κατά πόσον ο καθένας και η καθεμία από εμάς είμαστε δια­τε­θει­μέ­νοι να ανα­λά­βουμε την ευθύνη απέ­να­ντι πρω­τί­στως στον εαυτό μας και δευ­τε­ρευό­ντως -αλλά με μεγάλη σημασία- απέ­να­ντι στους σημα­ντι­κούς άλλους, που μπορεί να είναι και τα παιδιά μας έτσι ώστε να λει­τουρ­γή­σουμε με συν­θή­κες ισορ­ρο­πίας στη δική μας καθη­με­ρι­νό­τητα. Η ισορ­ρο­πία αφορά στα σημεία επαφής της δικής μας καθη­με­ρι­νής ζωής με τις ζωές άλλων ανθρώ­πων ξεκι­νώ­ντας από τους σημα­ντι­κούς άλλους, τα παιδιά μας, τον σύντροφό μας, τους γονείς μας, την οικο­γέ­νειά μας και εν συνε­χεία τους συνα­δέλ­φους και όλους τους ανθρώ­πους που ερχό­μα­στε σε επαφή. Δεν γίνεται στα θεμέλια μιας κλο­νι­σμέ­νης σχέσης με τον εαυτό σου να προ­σπα­θείς να βρεις την χαμένη ενσυ­ναί­σθηση της κοι­νω­νίας.

Κλεί­νο­ντας την πολύ ενδια­φέ­ρουσα συνέ­ντευξή μας κ. Λιάπη θα ήθελα να σας ρωτήσω αν με όλα αυτά που συμ­βαί­νουν και τα οποία παρα­κο­λου­θούμε ως σίριαλ στην τηλε­ό­ραση, θα εκπλησ­σό­μα­στε δυσά­ρε­στα όλο και λιγό­τερο ως κοι­νω­νία απέ­να­ντι σε τέτοιες αγριό­τη­τες.

Εάν δεν στρα­φούμε σε ανα­λύ­σεις της ουσίας αυτής της παθο­γέ­νειας, εννο­εί­ται ότι αυτό θα συνε­χί­σει να ανα­κυ­κλώ­νε­ται. Εξάλλου θυμάστε πόσο είχαμε συγκλο­νι­στεί με την υπόθεση Ανα­γνω­στό­που­λου η οποία ξεχά­στηκε και επα­νήλθε στην επι­φά­νεια τώρα που ο καθ’ ομο­λο­γίαν του δολο­φό­νος οδη­γή­θηκε σιδε­ρο­δέ­σμιος στο δικα­στή­ριο. Η ελλη­νική κοι­νω­νία είχε συγκλο­νι­στεί και σε άλλες δεκα­ε­τίες από τρομερά εγκλή­ματα. Οι δια­τα­ρα­χές προ­σω­πι­κό­τη­τας ήταν παρού­σες στην ανά­πτυξη του ανθρώ­πι­νου γένους από πάρα πολλά χρόνια. Σίγουρα αυξά­νε­ται η έκταση που μπορεί να λάβει οτι­δή­ποτε συμ­βαί­νει στη δημόσια σφαίρα χάριν στα ΜΜΕ και στην ηλε­κτρο­νική πλη­ρο­φό­ρηση. Για να απα­ντήσω όμως στην ουσία του ερω­τή­μα­τός σας, δεν νομίζω ότι κιν­δυ­νεύ­ουμε από εξοι­κεί­ωση του υπο­δο­χέα της κοι­νω­νι­κής μας ευαι­σθη­σίας. Δεν θα συνη­θί­σει η κοι­νω­νία ποτέ στη φρίκη, το θέμα όμως είναι ότι πρέπει να γίνει κοι­νω­νική και ατομική αυτο­κρι­τική ως προς το γιατί γεννά τη φρίκη η κοι­νω­νία. Εμένα δεν με ανη­συ­χεί μήπως συνη­θί­σουμε στη φρίκη αλλά μήπως δεν ανα­ρω­τη­θούμε γιατί την γεννά η κοι­νω­νία μας…