Η αλήθεια πίσω από την άνοδο του Τουρισμού

Θα περί­μενε κανείς πως η άνοδος που κατα­γρά­φει τα τελευ­ταία χρόνια ο Του­ρι­σμός, κυρίως στο κομμάτι των αφίξεων, θα είχε αφήσει ήδη ένα ισχυρό ανα­πτυ­ξιακό απο­τύ­πωμα στις ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις. Αυτό όμως φαί­νε­ται να ισχύει εν μέρει τελικά.

Όπως ανα­φέ­ρει ο πρό­ε­δρος του Ξενο­δο­χεια­κού Επι­με­λη­τη­ρίου Ελλάδος Γιώργος Τσα­κί­ρης, η επι­τυ­χία αυτή δεν κεφα­λαιο­ποι­ή­θηκε. Υπερ­φο­ρο­λό­γηση, έλλειψη ρευ­στό­τη­τας, πολυ­νο­μία και αντα­γω­νι­σμός έχουν δημιουρ­γή­σει ένα περι­βάλ­λον δύσκολο ειδικά για τις μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις. Ο κ. Τσα­κί­ρης σχο­λιά­ζει το νέο τέλος δια­νυ­κτέ­ρευ­σης που ετοι­μά­ζει να επι­βάλ­λει η Κυβέρ­νηση και ταυ­τό­χρονα δίνει τη δική του απά­ντηση σε ένα επίμονο ερώτημα: πόσο “αλη­θι­νές” είναι οι αφίξεις που κατα­γρά­φο­νται κάθε χρόνο και τι ισχύει με όσους περνούν τα σύνορα της χώρας και μετριού­νται ως του­ρί­στες;

Συνέ­ντευξη στη Βασι­λική Κουρ­λι­μπίνη

– Ο Του­ρι­σμός είναι από τους λίγους κλάδους της οικο­νο­μίας που συνε­χί­ζει να κινεί­ται ανοδικά. Μάλιστα, τα πρώτα στοι­χεία δεί­χνουν περαι­τέρω αύξηση της του­ρι­στι­κής ζήτησης φέτος. Γιατί λοιπόν οι επι­χει­ρη­μα­τίες του κλάδου περι­γρά­φουν ένα δύσκολο περι­βάλ­λον για την αγορά;

Το 2016 ήταν πράγ­ματι μια καλή χρονιά για τις αφίξεις του­ρι­στών στη χώρα μας. Η ίδια εικόνα παρου­σιά­ζε­ται μέχρι στιγμής και το 2017.

Όμως, η επι­τυ­χία αυτή δεν κεφα­λαιο­ποι­ή­θηκε από τις ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις. Παρά την αυξη­μένη του­ρι­στική ζήτηση για τη χώρα, στην πλειο­νό­τητά τους, οι ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις ασθμαί­νουν, υπό το βάρος της υπερ­φο­ρο­λό­γη­σης, της έλλει­ψης ρευ­στό­τη­τας, της πολυ­νο­μίας και του αθέ­μι­του αντα­γω­νι­σμού. Ασθμαί­νουν και παλεύ­ουν μέρα με τη μέρα, για να εκπλη­ρώ­σουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους και να κρα­τή­σουν τους εργα­ζο­μέ­νους τους. Από την μια η αύξηση του ΦΠΑ  και των συντε­λε­στών του ΕΝΦΙΑ, και η αδυ­να­μία μέχρι σήμερα της πολι­τείας να θεσμο­θε­τή­σει ένα νομο­θε­τικό περι­βάλ­λον για μια ανάλογη των αδειο­δο­τη­μέ­νων, φορο­λο­γική αντι­με­τώ­πιση των βρα­χυ­χρό­νια ενοι­κια­ζο­μέ­νων κατοι­κιών και από την άλλη,  η προ­γραμ­μα­τι­σμένη για το 2018 εφαρ­μογή  του τέλους δια­νυ­κτέ­ρευ­σης, δημιουρ­γούν ένα περι­βάλ­λον αντια­να­πτυ­ξιακό για τον του­ρι­σμό και ιδιαί­τερα προ­βλη­μα­τικό για τη βιω­σι­μό­τητα των ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων.

– Τους τελευ­ταί­ους μήνες κατα­γρά­φε­ται μεγάλη κινη­τι­κό­τητα στο χώρο και έντονο επεν­δυ­τικό ενδια­φέ­ρον, ειδικά για την Αθήνα, με την επα­να­λει­τουρ­γία μονάδων. Μπο­ρούμε να πούμε πως κάτι αλλάζει στο κομμάτι των υποδομών- υπη­ρε­σιών;

Είναι κοινός τόπος ότι όταν κινεί­ται ανοδικά η του­ρι­στική αγορά, διευ­ρύ­νο­νται και οι επι­χει­ρη­μα­τι­κές ευκαι­ρίες στον κλάδο. Τόσο η Αθήνα όσο και η υπό­λοιπη Ελλάδα παρου­σιά­ζουν επεν­δυ­τι­κές προ­κλή­σεις. Βέβαια ο παγκό­σμιος  του­ρι­σμός και οι τάσεις του  αλλά­ζουν ραγδαία. Το μοντέλο λει­τουρ­γίας του του­ρι­σμού και ο τρόπος διά­θε­σης του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος, όπως τα γνω­ρί­σαμε τα προη­γού­μενα χρόνια, πολύ λίγα κοινά έχουν με τις νέες πραγ­μα­τι­κό­τη­τες που δια­μορ­φώ­νο­νται. Μέσα σε αυτό το μετα­βα­τικό διεθνές περι­βάλ­λον, η μικρο­με­σαία επι­χεί­ρηση μπαίνει στο στό­χα­στρο, απο­τε­λώ­ντας είτε μια στρα­τη­γική απώλεια είτε στην καλύ­τερη περί­πτωση, μια παρά­πλευρη απώλεια. Και δεν ανα­φέ­ρο­μαι μόνο στις μικρο­με­σαίες ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις αλλά στο σύνολο του μικρο­με­σαίου παρα­γω­γι­κού δυνα­μι­κού.

Η ορι­ζό­ντια φορο­λό­γηση, η πολυ­πλο­κό­τητα της νομο­θε­σίας, η ανοχή και ενί­σχυση της sharing economy, οι ασφυ­κτι­κές περι­βαλ­λο­ντι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις που έχουν ορι­ζό­ντιο χαρα­κτήρα, όλα κατα­τεί­νουν είτε στον απο­κλει­σμό είτε στην τελική εξά­ντληση της μικρο­με­σαίας επι­χεί­ρη­σης και επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας. Προ­σώ­ρας η γρα­φειο­κρα­τία παρα­μέ­νει και έργα που θα μπο­ρού­σαν να δια­φο­ρο­ποι­ή­σουν ποιο­τικά το προ­σφε­ρό­μενο προϊόν αργούν.

– Στο πλαίσιο της 6ης γενικής συνέ­λευ­σης του ΞΕΕ παρου­σιά­στηκε η μελέτη του Ινστι­τού­του Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Προ­βλέ­ψεων “Επι­δό­σεις του­ρι­στι­κού τομέα 2016-Τα ποιο­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά του ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού”. Ποια ήταν τα βασικά συμπε­ρά­σματα;

Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΤΕΠ, προ­κύ­πτει ότι η απα­σχό­ληση στα ξενο­δο­χεία τόσο το Μάιο, όσο και τον Αύγου­στο του 2016 αυξή­θηκε κατά 4% περίπου σε σχέση με τους αντί­στοι­χους μήνες του 2015.

Να επι­ση­μά­νουμε εδώ ότι ο ξενο­δο­χεια­κός κλάδος από το 1990 έως σήμερα παρου­σιά­ζει σταθερή ανοδική πορεία με αιχμή του δόρατος την ανα­βάθ­μιση του ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού. Την περίοδο 1990-2016 τα ξενο­δο­χεία αυξή­θη­καν κατά 52% σε όρους μονάδων και κατά 81% σε όρους δωμα­τίων, ενώ το μέσο μέγεθος των δωμα­τίων κινή­θηκε ανοδικά κατά 19% από 35 δωμάτια το 1990 σε 41,8 το 2016.

Το 1990 τα ξενο­δο­χεία 5* απο­τε­λού­σαν μόλις το 5% του συνο­λι­κού ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού (σε όρους μονάδων απο­τε­λού­σαν λιγό­τερο από το 1%). Το 2016 το ποσοστό των 5* ξενο­δο­χείων έχει υπερ­τρι­πλα­σια­στεί, και απο­τε­λεί το 16,6% του συνο­λι­κού ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού. Ταυ­τό­χρονα μειώ­νε­ται και το ποσοστό των ξενο­δο­χείων που ανήκουν στη χαμη­λό­τερη κατη­γο­ρία αφού από 10,6% που ήταν το 1990, κατήλ­θαν σε ποσοστό 6,7% το 2016.

Το προφίλ της ελλη­νική ξενο­δο­χίας ανα­νε­ώ­νε­ται συνεχώς, σύμφωνα με την έρευνα του Ινστι­τού­του δεδο­μέ­νου ότι την περίοδο 2008 – 2016 άνοιξαν 1.428 νέα ξενο­δο­χεία συνο­λι­κής δυνα­μι­κό­τη­τας 46.594 δωμα­τίων. Όμως ταυ­τό­χρονα διέ­κο­ψαν τη λει­τουρ­γία τους 1.001 μονάδες συνο­λι­κής δυνα­μι­κό­τη­τας 28.666 δωμα­τίων.

Επίσης το 77% των μονάδων που άνοιξαν εντά­χθη­καν στις 3 υψη­λό­τε­ρες κατη­γο­ρίες ξενο­δο­χείων (82% σε όρους δωμα­τίων), ενώ από τις μονάδες που διέ­κο­ψαν τη λει­τουρ­γία τους, το 28% περίπου προ­ερ­χό­ταν από τις 3 υψη­λό­τε­ρες κατη­γο­ρίες (52% σε όρους δωμα­τίων).

Ειδι­κό­τερα, κατά το 2016 άνοιξαν 79 νέα ξενο­δο­χεία συνο­λι­κής δυνα­μι­κό­τη­τας 2.844 δωμα­τίων. Ως προς τη δυνα­μι­κό­τητα των νέων ξενο­δο­χείων (δωμάτια) το 72% υπά­γε­ται στις δύο ανώ­τε­ρες κατη­γο­ρίες. Παράλ­ληλα, διέ­κο­ψαν τη λει­τουρ­γία τους 74 ξενο­δο­χεία συνο­λι­κής δυνα­μι­κό­τη­τας 2.604 δωμα­τίων. Πάντως η πλειο­νό­τητα των μονάδων που διέ­κο­ψαν τη λει­τουρ­γία τους ανήκουν στις 3 χαμη­λό­τε­ρες κατη­γο­ρίες (75% της δυνα­μι­κό­τη­τας).

– Από το 2018 όλα δεί­χνουν πως θα μπει σε εφαρ­μογή ένας νέος φόρος για τα ξενο­δο­χεία και τα ενοι­κια­ζό­μενα δωμάτια, το τέλος δια­νυ­κτέ­ρευ­σης. Ποιες εκτι­μάτε ότι θα είναι οι άμεσες επι­πτώ­σεις στον κλάδο;

Πρό­κει­ται για ένα νέο βάρος στο ήδη επι­βα­ρυ­μένο φορο­λο­γικά του­ρι­στικό πακέτο, ένας φόρος που αναμ­φί­βολα απο­μειώ­νει την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού. Ήδη οι ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις έχουν απορ­ρο­φή­σει σημα­ντικό κομμάτι της αύξησης του ΦΠΑ που ήλθε και προ­στέ­θηκε   στην κατά γενική ομο­λο­γία υψηλή  φορο­λό­γηση στον του­ρι­σμό. Δυστυ­χώς καλού­μα­στε  ως χώρα να δια­θέ­σουμε, σε μια παγκο­σμιο­ποι­η­μένη του­ρι­στική αγορά,  επι­βα­ρυ­μένο με υπερ­βο­λι­κούς φόρους  και τελικώς με χαμη­λούς όρους αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας σε σχέση με τους άλλους του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς.

– Μετά από νομο­θε­τική ρύθμιση, καθο­ρί­στηκε το πλαίσιο για τη φορο­λό­γηση των κατα­λυ­μά­των που δια­τί­θε­νται μέσω ηλε­κτρο­νι­κών πλατ­φορ­μών (όπως την Airbnb). Τι σημαί­νει αυτό πρα­κτικά για την του­ρι­στική αγορά;

Μέσω της ρύθ­μι­σης νομο­θε­τή­θη­καν δικλεί­δες ασφα­λείας όσον αφορά στη διάρ­κεια της μίσθωση στο χρόνο που είναι οι 90 ημέρες, ή 60 ημέρες σε νησιά με πλη­θυ­σμό κάτω των 10.000 κατοί­κων. Επίσης απο­σα­φη­νί­σθηκε ότι ο ιδιο­κτή­της είναι φυσικό πρόσωπο που μπορεί να μισθώ­σει με αυτό τον τρόπο μέχρι δυο κατοι­κίες. Θα κριθεί στην πράξη κατά πόσον θα υπάρξει έλεγχος και συνερ­γα­σία με τις πλατ­φόρ­μες ούτως ώστε να μην παρα­βιά­ζο­νται οι δια­τά­ξεις του νόμου. Ήδη καθυ­στε­ρεί η δημιουρ­γία του μητρώου που ανα­φέ­ρει ο νόμος, νομο­θέ­τημα που σαφώς χρήζει βελ­τιώ­σεων. Όπως για παρά­δειγμα στη δυνα­τό­τητα να νοι­κιά­ζο­νται οι κατοι­κίες ιδιο­κτη­τών -που έχουν εισο­δή­ματα από ακίνητα κάτω των 12.000 ευρώ το χρόνο- χωρίς χρονικό περιο­ρι­σμό, όπως επίσης και για το ύψος των προ­στί­μων, που σε τόσο χαμηλό επίπεδο δεν απο­τε­λούν απο­τρε­πτικό παρά­γο­ντα.

– Πότε και πως θα ξεκα­θα­ρί­σει η σύγχυση με τον αριθμό των αφίξεων και τον τρόπο μέτρη­σης των του­ρι­στών που έρχο­νται στην Ελλάδα, η οποία δίνει πλα­σμα­τική εικόνα για τα του­ρι­στικά μεγέθη; (για παρά­δειγμα η είσοδος Σκο­πια­νών στα σύνορα μετριέ­ται ως άφιξη).

Είναι κάτι που μας προ­βλη­μα­τί­ζει. Ελπί­ζουμε ότι η εφαρ­μογή δορυ­φό­ρων λογα­ρια­σμών θα απο­δώ­σει μια ακρι­βέ­στερη εικόνα ανα­φο­ρικά με τα έσοδα που προ­κύ­πτουν στον κλάδο. Οι Σκο­πια­νοί είναι του­ρί­στες οι οποίοι επι­σκέ­πτο­νται την Ελλάδα για περισ­σό­τε­ρες από μια φορές το χρόνο. Εξ όσων γνωρίζω δαπα­νούν αρκετά  χρήματα στην αγορά της Βόρειας Ελλάδος. Μπορεί να μην είναι τόσο υψηλά τα ποσά που δαπα­νούν όπως αυτά  του­ρι­στών άλλων χωρών, αλλά σαφώς είναι συναλ­λαγ­μα­τικά όχι μόνο ευπρόσ­δε­κτοι αλλά και απα­ραί­τη­τοι,  τόσο  στα εμπο­ρικά κατα­στή­ματα όσο και  στα εστια­τό­ρια, ενώ οι πλέον εύποροι κάνουν τις δια­κο­πές τους δια­νυ­κτε­ρεύ­ο­ντας ακόμη και σε 5 αστέρων ξενο­δο­χεία.

– Ποιες είναι οι νέες προ­κλή­σεις για την ξενο­δο­χειακή αγορά;

Τη στιγμή που εμείς παρα­μέ­νουμε καθη­λω­μέ­νοι στα προ­βλή­ματα που προ­α­νέ­φερα,  καλού­μα­στε σήμερα να  αντι­με­τω­πί­σουμε 3 νέες πραγ­μα­τι­κό­τη­τες:

Πρώτον, με την εισβολή του digitality στην του­ρι­στική οικο­νο­μία, το μεγα­λύ­τερο μέρος των του­ρι­στι­κών κρα­τή­σεων γίνεται πλέον ηλε­κτρο­νικά και από κινητά τηλέ­φωνα. Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι  ότι οι πελάτες μας πλέον πρώτα ανα­ζη­τούν το  γρήγορο wifi και μετά τη σάουνα ή το χαμάμ.

Δεύ­τε­ρον, οι Online Travel Agents γιγα­ντώ­νο­νται και το μερίδιο αγοράς τους ξεπερ­νάει πλέον  αυτό των παρα­δο­σια­κών tour operators, την ίδια στιγμή που διαρκώς ανα­δύ­ο­νται, νέες αγορές και νέοι προ­ο­ρι­σμοί.

Τέλος, βιώ­νουμε ήδη τις ανα­τρε­πτι­κές συνέ­πειες που προ­κα­λεί η ανά­πτυξη και εξά­πλωση της sharing economy όπως έχει επι­κρα­τή­σει να ονο­μά­ζε­ται  η ενοι­κί­αση σπιτιών ως του­ρι­στι­κών κατα­λυ­μά­των. Η ανά­πτυξη αυτή της σκιώ­δους οικο­νο­μίας πλήττει, σε πρώτο στάδιο, τις μικρο­με­σαίες επι­χει­ρή­σεις.

capital.gr