Νικηφόρος Παπανικόλας: «Ο πρώτος και ο δεύτερος βαθμός αυτοδιοίκησης δεν έχουν σχέση ιεραρχίας μεταξύ τους»

Κύριε Παπα­νι­κόλα, στην τελευ­ταία συνε­δρί­αση του Περι­φε­ρεια­κού Συμ­βου­λίου Νοτίου Αιγαίου, ο περι­φε­ρειάρ­χης κ. Γιώργος Χατζη­μάρ­κος προέβη σε σχετική ενη­μέ­ρωση για την κατά­σταση όπως ενδέ­χε­ται να δημιουρ­γη­θεί μετά το τέλος του ΕΣΠΑ (2027 συν δύο χρόνια, 2029), οπότε ίσως τα ευρω­παϊκά προ­γράμ­ματα να μην τα δια­χει­ρί­ζο­νται οι περι­φέ­ρειες. Θα ήθελα το σχόλιό σας και πόσο αρνη­τική θα μπο­ρούσε να είναι αυτή η εξέλιξη για τις τοπικές κοι­νω­νίες;

Πράγ­ματι, η Ευρώπη καλεί­ται σήμερα να πάρει μια βαρυ­σή­μα­ντη πολι­τική απόφαση για το μέλλον της. Ο βασικός πυλώνας της ευρω­παϊ­κής ολο­κλή­ρω­σης και το πιο απο­τε­λε­σμα­τικό εργα­λείο που δια­θέ­τει η Ευρω­παϊκή Ένωση για τη μείωση των περι­φε­ρεια­κών ανι­σο­τή­των είναι η Πολι­τική Συνοχής. Πρό­κει­ται για τον μηχα­νι­σμό που εξα­σφα­λί­ζει ισόρ­ροπη ανά­πτυξη σε ολό­κληρη την ευρω­παϊκή επι­κρά­τεια, καθι­στώ­ντας την Ένωση χώρο αλλη­λεγ­γύης και ίσων ευκαι­ριών.

Η Ευρω­παϊκή Ένωση των 27 κρατών-μελών έχει επι­λέ­ξει στρα­τη­γικά να αυξήσει τη γεω­γρα­φική της επι­κρά­τεια και να ενώσει περισ­σό­τερα κράτη σε ένα κοινό πλαίσιο δεσμευ­τι­κών αξιών με σεβασμό στο κράτος δικαίου, στα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα και στις δημο­κρα­τι­κές αρχές. Παράλ­ληλα, όμως, η εμβά­θυνση παρα­μέ­νει το μεγάλο ζητού­μενο ώστε τα κράτη-μέλη μέσω της υιο­θέ­τη­σης κοινών πολι­τι­κών και μεταρ­ρυθ­μί­σεων να προ­χω­ρή­σουν προς μια διαρκώς στε­νό­τερη ένωση με απώτερο στόχο την ευρω­παϊκή ολο­κλή­ρωση. Εδώ προ­κύ­πτει το κρίσιμο ερώτημα. Τι σημαί­νει για την Πολι­τική Συνοχής μια ενδε­χό­μενη δια­χεί­ριση σε κεντρικό επίπεδο, σε μία Ευρώπη διευ­ρυ­μένη που στο­χεύει στον περιο­ρι­σμό των ανι­σο­τή­των και την ισόρ­ροπη ανά­πτυξη; Σημαί­νει πολλά βήματα πίσω. Αν περιο­ρι­στεί η δυνα­τό­τητα των Περι­φε­ρειών να σχε­διά­ζουν και να υλο­ποιούν πολι­τι­κές προ­σαρ­μο­σμέ­νες στις ανάγκες των εδαφών τους, φοβάμαι πως θα οδη­γη­θούμε σε μια Ευρώπη όπου οι ανι­σό­τη­τες θα διευ­ρύ­νο­νται αντί να μειώ­νο­νται με σημα­ντικό αντί­κτυπο στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας. Ειδικά για το Νότιο Αιγαίο, με τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τες που έχει η πολυ­νη­σιω­τική μας Περι­φέ­ρεια, η απώλεια του στρα­τη­γι­κού ρόλου στη δια­χεί­ριση των ευρω­παϊ­κών πόρων θα στε­ρή­σει τα ανα­γκαία εργα­λεία για άμεση και στο­χευ­μένη δράση για την κάλυψη των τοπικών αναγκών. Ταυ­τό­χρονα, μια τέτοια επιλογή καθιστά την αυτο­διοί­κηση όμηρο της σχέσης της με την εκά­στοτε κυβέρ­νηση. Εμείς θέλουμε μια Τοπική Αυτο­διοί­κηση οικο­νο­μικά ανε­ξάρ­τητη, διοι­κη­τικά ελεύ­θερη και ικανή να παράγει πολι­τική, όχι έναν παθη­τικό βρα­χί­ονα της εκτε­λε­στι­κής εξου­σίας.

Το αίτημα της δικής μας περιο­χής, με την επα­να­φορά των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών ΦΠΑ, παρα­μέ­νει ψηλά στην ατζέντα. Ωστόσο στο πρό­σφατο κάλεσμα οι πολίτες δεν αντα­πο­κρί­θη­καν και δεν συμ­με­τεί­χαν στην κινη­το­ποί­ηση. Μήπως έχουν χαθεί οι ελπίδες ή μήπως ο κόσμος δεν έχει κατα­λά­βει πόσο σημα­ντική είναι η συνεχής διεκ­δί­κηση;

Το πρό­βλημα δεν είναι ο κόσμος. Το πρό­βλημα είναι η κυβέρ­νηση. Η κυβέρ­νηση είναι αυτή που αρνεί­ται να αντι­λη­φθεί την ανάγκη ορι­ζό­ντιας εφαρ­μο­γής των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών ΦΠΑ σε όλα τα νησιά, χωρίς εξαι­ρέ­σεις. Η κυβέρ­νηση είναι αυτή που θέσπισε δύο ανι­στό­ρητα κρι­τή­ρια, το πλη­θυ­σμιακό και της παρα­με­θο­ρίου, απο­δει­κνύ­ο­ντας ότι η έννοια της νησιω­τι­κό­τη­τας δεν υφί­στα­ται στη λογική του επι­τε­λι­κού κράτους του Κυριά­κου Μητσο­τάκη. Ο κόσμος παλεύει και μάλιστα είναι εξαι­ρε­τικά διεκ­δι­κη­τι­κός. Δεν είναι, όμως, υπο­χρε­ω­μέ­νος να κατε­βαί­νει διαρκώς στους δρόμους για να διεκ­δι­κεί τα αυτο­νό­ητα και όταν δεν το κάνει, να κατη­γο­ρεί­ται ότι “δεν το θέλει αρκετά”.

Αλήθεια, υπάρχει έστω και ένας συμπο­λί­της μας στη Ρόδο που δεν θέλει την επα­να­φορά των μειω­μέ­νων συντε­λε­στών;

Θεωρώ ότι αν ψάξουμε δεν θα βρούμε ούτε έναν. Όσοι πήγαν στη συγκέ­ντρωση τη θέλουν και όσοι δεν πήγαν δεν τη θέλουν;

Αυτή η λογική δεν έχει καμία σχέση με την πραγ­μα­τι­κό­τητα και χρη­σι­μεύει μόνο απο­προ­σα­να­το­λι­στικά. Οι μειω­μέ­νοι συντε­λε­στές ΦΠΑ είναι ένα δίκαιο αίτημα των κατοί­κων των νησιών. Είναι ένα μέτρο κοι­νω­νι­κής δικαιο­σύ­νης και όχι προ­νο­μια­κής μετα­χεί­ρι­σης, το οποίο, από τη στιγμή που απο­τε­λεί απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα του κυβερ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος του ΠΑΣΟΚ, της επό­με­νης κυβέρ­νη­σης της χώρας, είναι ζήτημα χρόνου να τεθεί ξανά σε εφαρ­μογή για όλα τα νησιά ανε­ξαι­ρέ­τως.

Οι σχέσεις ανάμεσα στην Περι­φε­ρειακή Αρχή και τον Δήμο Ρόδου, είναι τετα­μέ­νες για διάφορα θέματα με σημείο τριβής τη ΔΕΥΑΡ. Τι πρέπει να γίνει κατά την εκτί­μησή σας;

Ο πρώτος και ο δεύ­τε­ρος βαθμός αυτο­διοί­κη­σης δεν έχουν σχέση ιεραρ­χίας μεταξύ τους. Δεν υπάρχει “ανώ­τε­ρος” και “κατώ­τε­ρος” βαθμός. Πρό­κει­ται για δύο θεσμούς επάλ­λη­λους, με δια­κρι­τές αρμο­διό­τη­τες, που όμως οφεί­λουν να συνερ­γά­ζο­νται στενά για να εξυ­πη­ρε­τούν τις ανάγκες των πολιτών. Ο τόπος προχωρά μπροστά, μόνο όταν Δήμος και Περι­φέ­ρεια λει­τουρ­γούν με συνέρ­γεια. Όταν αυτό δεν συμ­βαί­νει, το απο­τέ­λε­σμα είναι ανα­πό­φευ­κτα στα­σι­μό­τητα, ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, ακι­νη­σία και τελικά επι­βά­ρυνση του πολίτη. Στην προ­κει­μένη περί­πτωση, υπήρξε μια σοβαρή δια­φω­νία ανάμεσα στον Δήμο Ρόδου και την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου σχετικά με την προ­γραμ­μα­τική σύμβαση που αφορά στη λει­τουρ­γία του φράγ­μα­τος Γαδουρά και στη στάση της ΔΕΥΑΡ. Από τη στιγμή που τα περι­θώ­ρια δια­λό­γου και συνεν­νό­η­σης εξα­ντλή­θη­καν, το ζήτημα όφειλε να πάει στη Δικαιο­σύνη. Πλέον η διαφορά θα διευ­θε­τη­θεί με δικα­στική κρίση. Η αντι­πα­ρά­θεση όμως δεν στα­μά­τησε εκεί, όπως θα έπρεπε, αλλά επε­κτά­θηκε σε όλο το φάσμα των σχέσεων μεταξύ των δύο οργα­νι­σμών με απο­τέ­λε­σμα να οδη­γη­θούμε σε ανα­στολή χρη­μα­το­δό­τη­σης έργων, διεκ­δί­κηση χώρων, ανά­κληση απο­φά­σεων παρα­χώ­ρη­σης και συγκρού­σεις με σκληρή φρα­σε­ο­λο­γία. Ο δημό­σιος διά­λο­γος αυτού του τύπου είναι άγονος. Πρέπει να γίνει ξανά παρα­γω­γι­κός.

Πώς είδατε το αιφ­νι­δια­στικό “λουκέτο” στα ΕΛΤΑ και μάλιστα σε πολλά μέρη, όπως νησιά και χωριά; Είναι κι αυτό, ένα ακόμη σκάν­δαλο (μετά τα Τέμπη και τον ΟΠΕΚΕΠΕ), το οποίο δεν δια­χει­ρί­ζε­ται σωστά η νυν κυβέρ­νηση;

Το λουκέτο στα ΕΛΤΑ είναι σκάν­δαλο ολκής, με την πλήρη υπο­γραφή της κυβέρ­νη­σης του Κυριά­κου Μητσο­τάκη. Τα Ελλη­νικά Ταχυ­δρο­μεία ήταν πλε­ο­να­σμα­τικά το 2019. Σήμερα, μετά από έξι χρόνια “επι­τε­λι­κού κράτους”, έχουν μετα­τρα­πεί σε έναν οργα­νι­σμό με πάνω από 200 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ ζημιές, με μειω­μέ­νες πωλή­σεις κατά 30%, με χιλιά­δες απο­λυ­μέ­νους, με υπη­ρε­σίες δια­λυ­μέ­νες και στο τέλος, με 204 κατα­στή­ματα να κατε­βά­ζουν ρολά μέσα σε μία νύχτα. Η περι­φέ­ρεια εγκα­τα­λεί­φθηκε. Νησιά, χωριά, απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές έμειναν χωρίς ταχυ­δρο­μι­κές υπη­ρε­σίες. Ευπα­θείς κοι­νω­νι­κές ομάδες, ηλι­κιω­μέ­νοι και εργα­ζό­με­νοι έμειναν εντελώς εκτε­θει­μέ­νοι. Πρό­κει­ται για συνει­δητή, προ­με­λε­τη­μένη απο­δυ­νά­μωση ενός δημό­σιου φορέα εθνικής σημα­σίας που για δεκα­ε­τίες ολό­κλη­ρες απο­τε­λούσε κομμάτι της συλ­λο­γι­κής μας μνήμης, της κοι­νω­νι­κής μας συνοχής και της ίδιας της καθη­με­ρι­νό­τη­τας των πολιτών. Αντί να επεν­δύ­σουν σε οχήματα, προ­σω­πικό, ψηφιακό εκσυγ­χρο­νι­σμό και νέες υπο­δο­μές, διέ­θε­σαν τα χρήματα σε απευ­θείας ανα­θέ­σεις και φωτο­γρα­φι­κές συμ­βά­σεις. Άδεια­σαν τα ταμεία, διπλα­σί­α­σαν τους μισθούς τους και ύστερα ήρθαν να μας πουν ότι τα ΕΛΤΑ δεν είναι βιώσιμα και για τον λόγο αυτό πρέπει να κλεί­σουν. Ακόμα όμως και αν δεν ήταν δημόσια, δεν μπορεί μία κυβέρ­νηση να μετρά μια κοι­νω­φελή υπη­ρε­σία με όρους κερ­δο­φο­ρίας. Δηλαδή, αν το Νοσο­κο­μείο της Ρόδου ή της Καρ­πά­θου δεν είναι επι­κερδή, θα τα κλεί­σουν;

Αν ένα σχολείο σε μια μικρή κοι­νό­τητα δεν βγάζει “πλε­ό­να­σμα”, θα το καταρ­γή­σουν; Αυτή δεν είναι λογική κράτους, είναι λογική Νέας Δημο­κρα­τίας.