Το δικό μου Πάσχα: Στην Κάρπαθο με τη Φωτεινή Λαμπρίδη

Το Πάσχα στην Κάρπαθο είναι ένα συλ­λο­γικό βίωμα, μια λύτρωση, μια δια­δρομή από την απόλυτη μυστα­γω­γία στη διο­νυ­σιακή χαρά, σε ένα περι­βάλ­λον με διάχυτα αρώματα.

Το Πάσχα στην Κάρπαθο είναι μια δια­δρομή από την απόλυτη μυστα­γω­γία στη διο­νυ­σιακή χαρά, σε ένα περι­βάλ­λον με διάχυτα αρώματα. Στην Όλυμπο Καρ­πά­θου, ωστόσο, το πένθος γίνεται εκτός από συλ­λο­γική υπόθεση και απόλυτα προ­σω­πική, αφού ο καθένας και η καθεμία θρηνούν τους δικούς  τους νεκρούς μαζί με τον Χριστό τη Μεγάλη Παρα­σκευή.

Τη Mεγάλη Εβδο­μάδα δεν υπάρχει σοκάκι και πλατεία στα κάτω (νότια) ή στα πάνω (βόρεια) χωριά της Καρ­πά­θου που να μην ευω­διά­ζει αρώματα. Οι ξυλό­φουρ­νοι έχουν ανάψει με κλαδιά κινο­μα­λάς (φασκό­μη­λου), σχίνου ή πεύκου, για να ψηθούν τα σταυ­ρο­κού­λουρα (ή γαλα­τένα στη νότια Κάρπαθο) και τα λαμπρο­κού­λουρα, που προ­σφέ­ρο­νται σε κάθε σπίτι από την Ανά­σταση και για 40 μέρες μέχρι την Ανάληψη.

Τη Μεγάλη Παρα­σκευή όμως στην Όλυμπο, το Θείο Δράμα γίνεται ανθρώ­πινο· σε αυτόν τον άγονο, αλλά τόσο γοη­τευ­τικό τόπο μονα­δι­κής ομορ­φιάς, όπου ο χρόνος μοιάζει παγω­μέ­νος.

Οι πιστοί δεν ακο­λου­θούν τυπικά τον Επι­τά­φιο, με τον συμ­βο­λι­σμό που φέρει. Γιατί ο δικός τους Επι­τά­φιος δεν μετα­φέ­ρει μόνο τον Χριστό, αλλά και τις φωτο­γρα­φίες των νεκρών της κοι­νό­τη­τας – όσων «έφυγαν» τη χρονιά που πέρασε. Συχνά οι φωτο­γρα­φίες συνο­δεύ­ο­νται από μαντι­νά­δες, άλλωστε στο νησί δεν υπάρχει χαρά ή λύπη που να μη συνο­δεύ­ε­ται από την παρά­δοση της μαντι­νά­δας. Μαθαί­νουμε από παιδιά να εκφρα­ζό­μα­στε έμμετρα, ποι­η­τικά, και να το μοι­ρα­ζό­μα­στε. Οι γυναί­κες βγάζουν τα μαντί­λια και θρηνούν. Το χωριό πενθεί τους δικούς του ανθρώ­πους δίπλα στον Χριστό. Μετά το μεση­μέρι της Απο­κα­θή­λω­σης, όλοι μαζί βιώνουν το συλ­λο­γικό πένθος.

Μετά την Ανά­σταση, το κοινό αίσθημα περνάει από την οδύνη στην ελπίδα, τη λύτρωση και τη διο­νυ­σιακή μουσική, για να κορυ­φω­θεί τη Λαμπρή Τρίτη με την περι­φορά των εικόνων που μετα­φέ­ρουν το ανα­στά­σιμο μήνυμα, τη δέηση για την ανομ­βρία, την πομπή στο νεκρο­τα­φείο του χωριού και το «θρό­νια­σμα» ή «ύψωμα» των εικόνων στην εκκλη­σία. Η τελετή κατα­λή­γει σε χορό όπου συμ­με­τέ­χουν και οι νέες του χωριού, στο­λι­σμέ­νες με την καρ­πα­θί­τικη φορεσιά (καβάι) και τα χρυσά φλουριά στον λαιμό. Είναι τα ίδια κορί­τσια που λίγο νωρί­τερα έβλεπες να κάθο­νται αμίλητα στα σκαλιά της εκκλη­σίας, σαν μέρος χορικού αρχαίας τρα­γω­δίας.

Έχει προη­γη­θεί το πασχα­λινό τραπέζι με το παρα­δο­σιακό οφτό, κατσίκι ή αρνί γεμιστό με πλι­γούρι, συκω­τά­κια και μπα­χα­ρικά, ανάμεσα στα οποία δεσπό­ζει η κανέλα.

Τη Λαμπρή Εβδο­μάδα τα χωριά λού­ζο­νται ξανά στ’ αρώματα, οι φούρνοι ξανα­νά­βουν. Συχνά υπνω­τι­σμένη, ακο­λουθώ τη μυρωδιά να δω ποια φουρ­νί­ζει σήμερα τούρτες (τρίγωνα με ζύμη τσου­ρε­κιού και γεμι­σμένα με μυζήθρα πασπα­λι­σμένη με κανέλα και κοπα­νι­σμένο γαρί­φαλο). Από ποιον φούρνο βγήκαν ήδη οι κού­κνου­κες –τα κου­λού­ρια με το έντονο άρωμα κανέλας, τυλιγ­μένα γύρω από ένα βαμμένο πασχα­λινό αυγό–, που στην Όλυμπο τα ονο­μά­ζουν πούλ­λους και τα οποία έχουν συχνά το σχήμα φιδιών και μυστή­ριων πλα­σμά­των. Εκεί, στην Όλυμπο, αν δεν υπάρχει μεγάλο πένθος, θα πετύ­χετε και καθιστά γλέντια στα καφε­νεία. Εκεί θα νιώσετε ξεκά­θαρα πως το έθιμο δεν είναι μια τυπική ανα­πα­ρά­σταση. Είναι ένα συλ­λο­γικό βίωμα, βουτιά, λύτρωση, συμ­φι­λί­ωση κι ελπίδα.

* Η Φωτεινή Λαμπρίδη είναι δημο­σιο­γρά­φος και στι­χουρ­γός, με κατα­γωγή από την Κάρπαθο.

Πηγή kathimerini.gr