Τα 4 ερωτήματα για τη φωτιά στο Μάτι της έκθεσης Συνολάκη

Τέσσερα αμεί­λι­κτα ερω­τή­ματα που απο­τυ­πώ­νουν την ολι­γω­ρία, τις παρα­λεί­ψεις και τα λάθη της κυβέρ­νη­σης και των αρμο­δίων υπη­ρε­σιών που οδήγησε στη φωτιά στο Μάτι και τους 99 νεκρούς περι­γρά­φει η έκθεση του καθη­γητή Φυσικών Κατα­στρο­φών του Πολυ­τε­χνείου Κρήτης Κων­στα­ντί­νου Συνο­λάκη.

– Γιατί ο βαθμός επι­κιν­δυ­νό­τη­τας στην Ανα­το­λική Αττική για πρό­κληση πυρ­κα­γιάς ήταν στο 4 και όχι 5, όταν ήταν γνωστό από την προη­γού­μενη μέρα ότι στην περιοχή θα έπνεαν δυτικοί άνεμοι 7 μποφόρ;

– Γιατί τα πυρο­σβε­στικά αερο­σκάφη έφτασαν στην περιοχή αφού η φωτιά είχε περάσει τη Λεωφόρο Μαρα­θώ­νος;

– Γιατί δεν αξιο­λο­γή­θηκε εγκαί­ρως η βεβαιό­τητα ότι θα απει­λη­θούν κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές; Και κυρίως

– Γιατί δεν ειδο­ποι­ή­θη­καν οι κάτοι­κοι να εκκε­νώ­σουν το Μάτι, όταν από το πόρισμα προ­κύ­πτει ότι υπήρχε χρόνος να σωθούν ακόμη και πεζή;

Την ίδια ώρα ακόμα περισ­σό­τερη οργή δημιουρ­γεί το εύρημα της επι­τρο­πής Συνο­λάκη, που συγκρο­τή­θηκε μετά από πρό­σκληση του προ­έ­δρου της ΝΔ Κυριά­κου Μητσο­τάκη, ότι η απο­μά­κρυνση των κατοί­κων της περιο­χής πεζή προς την ακτή θα μπο­ρούσε να είχε ολο­κλη­ρω­θεί κατ ελά­χι­στον μέσα σε 57 λεπτά και κατά μέγι­στον 83 λεπτά αν είχε υπάρξει έγκαιρη ειδο­ποί­ηση.

Ακόμα και το μέγιστο του χρόνου να είχε χρη­σι­μο­ποι­η­θεί από τους πολίτες, αυτό θα ήταν αρκετό για να γλι­τώ­σουν πάρα πολλοί καθώς κατά την επι­τροπή του καθη­γητή Συνο­λάκη οι προ­σο­μοιώ­σεις επι­βε­βαί­ω­σαν ότι η πυρ­κα­γιά έφτασε στη Λεωφόρο Μαρα­θώ­νος σε περίπου 1,5 ώρα μετά τη έναρξή της.

Ακο­λου­θεί περί­ληψη της έρευνας για την πυρ­κα­γιά στο Μάτι, όπως την παρου­σί­ασε στην εκδή­λωση της Τετάρ­της 12 Σεπτεμ­βρίου.

«Η πυρ­κα­γιά της Ανα­το­λι­κής Αττικής της 23ης Ιουλίου ήταν ένα ακραίο φαι­νό­μενο που, ωστόσο, δεν δικαιο­λο­γεί την απουσία σχε­δια­σμού και προ­ε­τοι­μα­σίας του μηχα­νι­σμού Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας. Η παρούσα μελέτη δεν φιλο­δο­ξεί να υπο­κα­τα­στή­σει ένα πλήρες σχέδιο οργα­νω­μέ­νης απο­μά­κρυν­σης πλη­θυ­σμού, αλλά να εξε­τά­σει εναλ­λα­κτι­κούς τρόπους δράσης που θα μπο­ρού­σαν να απο­τε­λέ­σουν τη βάση για την ανά­πτυξη ενός τέτοιου σχε­δια­σμού. Εξε­τά­ζε­ται πώς τα μοντέλα προ­σο­μοί­ω­σης πυρ­κα­γιάς θα μπο­ρού­σαν να βοη­θή­σουν και να επι­τα­χύ­νουν τη λήψη ορθών απο­φά­σεων, και ακο­λού­θως διε­ρευ­νά­ται ο σχε­δια­σμός των κατάλ­λη­λων ενερ­γειών για την οργα­νω­μένη απο­μά­κρυνση του πλη­θυ­σμού περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου με βάση τα απο­τε­λέ­σματα της προ­σο­μοί­ω­σης.

Αρχικά, έγιναν προ­σο­μοιώ­σεις της εξά­πλω­σης της δασικής πυρ­κα­γιάς στην περιοχή της εθνικής τρα­γω­δίας με το πρό­γραμμα FARSITE υπό διάφορα σενάρια μετε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών. Σενάρια δηλαδή που προ­φα­νώς θα μπο­ρού­σαν και θα έπρεπε να έχουν εξε­τα­σθεί στο Ενιαίο Συντο­νι­στικό Κέντρο Επι­χει­ρή­σεων της Γενικής Γραμ­μα­τείας Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας ή ακόμη και να προ­ϋ­πήρ­χαν ως πρότυπα μοντέλα για τη λήψη άμεσων απο­φά­σεων.

Οι προ­σο­μοιώ­σεις επι­βε­βαί­ω­σαν ότι η πυρ­κα­γιά έφτασε στη Λεωφόρο Μαρα­θώ­νος σε περίπου μιάμιση ώρα μετά τη έναρξή της. Γεγονός που θα μπο­ρούσε άλλωστε να προ­βλε­φθεί και χωρίς τα μοντέλα προ­σο­μοί­ω­σης. Και αυτό καθώς με ισχυ­ρούς ανέμους της τάξεως των 7 μποφώρ η φωτιά είναι γνωστό ότι κινεί­ται με περίπου 5 km/h και επο­μέ­νως ήταν εφικτό να προ­βλε­φθεί ότι θα έφτανε στη Μαρα­θώ­νος σε μιάμιση ώρα, δεδο­μέ­νου ότι ο δρόμος αυτός απέχει 7,5 χιλιό­με­τρα από το σημείο της εκδή­λω­σής της.

Η προ­σο­μοί­ωση δια­φό­ρων τακτι­κών ενα­έ­ριας ανα­χαί­τι­σης του πύρινου μετώπου απέ­δειξε επίσης ότι ο συν­δυα­σμός ρίψεων νερού από αερο­σκάφη τύπου CL-215 και CL-415 θα μπο­ρούσε να επι­βρα­δύ­νει την εξέλιξη της φωτιά για του­λά­χι­στον μία ώρα, επι­τρέ­πο­ντας την ασφαλή απο­μά­κρυνση όλων των κατοί­κων είτε πεζή, είτε ακόμη και με αυτο­κί­νητα.

Στη συνέ­χεια, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν διάφορα εναλ­λα­κτικά μοντέλα για την εκτί­μηση του χρόνου που θα απαι­τείτο για την εκκέ­νωση της περιο­χής. Το μοντέλο (agent-based model Artisoc4.0) του Πανε­πι­στη­μίου Waseda της Ιαπω­νίας που έλαβε υπόψιν του όλους τους παρά­γο­ντες και τις συν­θή­κες της περιο­χής, έδειξε ότι η απο­μά­κρυνση των κατοί­κων της περιο­χής πεζή προς την ακτή θα μπο­ρούσε να είχε ολο­κλη­ρω­θεί κατ ελά­χι­στον μέσα σε 57 λεπτά μετά από έγκαιρη ειδο­ποί­ηση. Επι­πλέον, προ­σο­μοιώ­σεις με το μοντέλο NETLOGO του Πολι­τεια­κού Πανε­πι­στη­μίου του Όρεγκον (Εικόνα 1) έδειξαν ότι η πεζή εκκέ­νωση της περιο­χής προς τις ακτές το αργό­τερο σε 83 λεπτά θα είχε επι­τευ­χθεί, χωρίς να κιν­δυ­νεύ­σει κανείς από την πυρ­κα­γιά, υπό την προ­ϋ­πό­θεση βέβαια ότι είχε δοθεί έγκαιρη εντολή στους κατοί­κους.

Στην περί­πτωση της πυρ­κα­γιάς της 23ης Ιουλίου στο Μάτι, χαρα­κτη­ρι­στική είναι η λαν­θα­σμένη εκτί­μηση του αρχικού μεγέ­θους της φωτιάς, όπως και η καθυ­στε­ρη­μένη αξιο­λό­γηση και αντι­με­τώ­πιση της, καθώς οι περισ­σό­τε­ροι πυρο­σβε­στι­κοί πόροι επι­χει­ρού­σαν στο ήδη υπάρχον μέτωπο στα Γερά­νεια Όρη (Κινέτα).

Οι ισχυροί άνεμοι συνέ­δρα­μαν στην ταχύ­τατη εξά­πλωση της πυρ­κα­γιάς. Ωστόσο, η βοήθεια από εναέρια μέσα ήταν ελά­χι­στη. Ένα ελι­κό­πτερο Ericksson S-64 επι­χεί­ρησε λίγες ρίψεις 45 λεπτά μετά την έναρξή της πυρ­κα­γιάς και μόνον για 30 λεπτά, καθώς χρειά­στηκε να προ­σγειω­θεί για ανε­φο­δια­σμό καυ­σί­μων. Επίσης τα τρία CL-415 που εντά­χθη­καν στις προ­σπά­θειες έφτασαν στην περιοχή 1 ώρα και 45 λεπτά μετά την έναρξη της φωτιάς, αλλά λόγω των ισχυρών ανέμων και του καπνού οι ρίψεις τους αστό­χη­σαν, και μετά στα­μά­τη­σαν να επι­χει­ρούν. Όπως άλλωστε υπο­γραμ­μί­σθηκε και αυτές οι ρίψεις θα ήταν ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές, καθώς η φωτιά είχε ήδη περάσει σε μιάμιση ώρα από την εκδή­λωσή της τη Λεωφόρο Μαρα­θώ­νος.

Επι­πλέον, η έρευνά μας κατέ­δειξε ότι δεν υπάρ­χουν κατάλ­ληλα σχέδια αντι­με­τώ­πι­σης κατα­στρο­φι­κών περι­στα­τι­κών και εκκέ­νω­σης, ενώ σε τοπικό επίπεδο ο εν λόγω σχε­δια­σμός είναι επί της ουσίας ανύ­παρ­κτος. Ασαφές και προ­βλη­μα­τικό είναι και το πλαίσιο των αρμο­διο­τή­των που έχουν όλοι εμπλε­κό­με­νοι φορείς τόσο σε εθνική όσο και σε τοπική κλίμακα. Καθί­στα­ται συνεπώς αδήριτη η ανάγκη συγκρό­τη­σης ενός νέου και ολο­κλη­ρω­μέ­νου σχεδίου για τη δια­χεί­ριση έκτα­κτων κατα­στά­σεων, τόσο σε εθνικό όσο και τοπικό επίπεδο.

Επι­βάλ­λε­ται επίσης η βελ­τί­ωση των επι­χει­ρη­σια­κών δυνα­το­τή­των πρώτης προ­σβο­λής δασικών πυρ­κα­γιών. Η ανα­βάθ­μιση του στόλου πυρο­σβε­στι­κών αερο­σκα­φών, η αυξη­μένη ετοι­μό­τητα ή/και εναέρια επι­τή­ρηση από πυρο­σβε­στικά αερο­σκάφη τις ημέρες υψηλού κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς, η εγκα­τά­σταση συστή­μα­τος με βιντε­ο­κά­με­ρες ασφα­λείας σε περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου, καθώς και η βελ­τί­ωση της συνερ­γα­σίας και επι­κοι­νω­νίας των εμπλε­κό­με­νων φορέων, θα συμ­βάλ­λουν στην όσο το δυνατόν ταχύ­τερη επέμ­βαση για την αντι­με­τώ­πιση κάθε πυρ­κα­γιάς στα πρώτα κρίσιμα λεπτά.

Απα­ραί­τη­τος είναι όμως και ο σχε­δια­σμός ειδο­ποί­η­σης των πολιτών, που υπάρχει ήδη σε πολλές χώρες του κόσμου. Τρία μέτρα μπορούν να συμ­βάλ­λουν άμεσα προς αυτή την κατεύ­θυνση.

– Πρώτον, η υπο­γραφή μνη­μο­νίων συνερ­γα­σίας με ραδιο­φω­νι­κούς και τηλε­ο­πτι­κούς σταθ­μούς, ώστε να μετα­δί­δουν άμεσα και αδια­με­σο­λά­βητα τα μηνύ­ματα που προ­έρ­χο­νται από την πολι­τική προ­στα­σία σε στιγμές κρίσης.

– Δεύ­τε­ρον, η δια­μόρ­φωση βιβλιο­θή­κης μηνυ­μά­των ανά περιοχή, προ­κει­μέ­νου η Πολι­τική Προ­στα­σία να μπορεί να στείλει ακόμη και εξει­δι­κευ­μέ­νες οδηγίες στους πολίτες για τον τρόπο να προ­φυ­λα­χθούν.

– Τρίτον, η αξιο­ποί­ηση τεχνο­λο­γιών πλη­ρο­φο­ρι­κής και επι­κοι­νω­νιών, με σκοπό την επέ­κταση του συστή­μα­τος της έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης των πολιτών με πολ­λα­πλά μέσα (κινητά τηλέ­φωνα, δια­δί­κτυο κλπ).

Πρέπει να σημειω­θεί ότι χρήσιμη είναι και η αξιο­ποί­ηση των μοντέ­λων προ­σο­μοί­ω­σης που χρη­σι­μο­ποιούν πολλά κράτη τα οποία αντι­με­τω­πί­ζουν συχνά κρίσεις φυσικών φαι­νο­μέ­νων. Και αυτό διότι τα μοντέλα αυτά βοηθούν τόσο στην πρόληψη, όσο κυρίως στην ετοι­μό­τητα και την άμεση αντα­πό­κριση των δομών της Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας. Για παρά­δειγμα, πριν από την έναρξη οποιασ­δή­ποτε πυρ­κα­γιάς, οι προ­σο­μοιώ­σεις τόσο του φαι­νο­μέ­νου, όσο και της δια­δι­κα­σίας εκκέ­νω­σης, μπορούν να βοη­θή­σουν στην ανά­πτυξη κρι­τη­ρίων αξιο­λό­γη­σης και­ρι­κών συν­θη­κών και κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς, στην κατάρ­τιση σχεδίων κινη­το­ποί­η­σης πόρων (επί­γειων και ενα­έ­ριων), και τη δημιουρ­γία κρι­τη­ρίων λήψης από­φα­σης για την οργα­νω­μένη απο­μά­κρυνση των πολιτών. Ωστόσο, τα κρι­τή­ρια αυτά θα παρα­μεί­νουν θεω­ρη­τικά αν δεν εντα­χθούν σε έναν ευρύ­τερο σχε­δια­σμό αντι­με­τώ­πι­σης εκτά­κτων αναγκών σε όλα τα επίπεδα της διοί­κη­σης, και αν δεν κατα­στούν υπο­χρε­ω­τι­κές οι ασκή­σεις ετοι­μό­τη­τας και εκκε­νώ­σεων σε περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου.

Εξυ­πα­κού­ε­ται, τέλος, ότι θα πρέπει να αλλάξει στη χώρα μας και το μοντέλο των ασκή­σεων ετοι­μό­τη­τας, καθώς στα σύγ­χρονα κράτη αυτές δεν έχουν, βέβαια, το χαρα­κτήρα των επε­τεια­κών γιορτών, αλλά σχε­διά­ζο­νται με τρόπο που οι δομές να δοκι­μά­ζο­νται στα όρια τους και συχνά να απο­τυγ­χά­νουν, προ­κει­μέ­νου να απο­κα­λύ­πτο­νται οι αδυ­να­μίες του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού και εκ των υστέρων να διορ­θώ­νο­νται.