Σωτήρης Σέρμπος: «Η σχέση Ρωσίας – Τουρκίας είναι ένα εκκρεμές που κινείται από οιονεί συμμαχία έως οιονεί αντιπαράθεση»

Ο Σω­τή­ρης Σέρ­μπος είναι επί­κου­ρος κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Πο­λι­τι­κής στο Δη­μο­κρί­τειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θρά­κης και ερευ­νη­τι­κός εταί­ρος στο Jean Monnet European Centre of Excellence, ΕΚΠΑ.

Στη συ­νέ­ντευ­ξη που πα­ρα­χώ­ρη­σε στην «δη­μο­κρα­τι­κή», ανα­φέ­ρε­ται στα σε­νά­ρια που υπάρ­χουν για τα επό­με­να βή­μα­τα της ρω­σι­κής ει­σβο­λής στην Ου­κρα­νία, εκτι­μά ότι ο πό­λε­μος θα λήξει μέσα στο 2023 και μι­λά­ει για τη σχέση της Ρω­σί­ας με την Κίνα, την Ινδία και την Τουρ­κία.

Ο κ. Σέρ­μπος, ανα­φέ­ρε­ται ακόμα στους λό­γους της ακραί­ας επι­θε­τι­κής στά­σης που δια­τη­ρεί ο Τούρ­κος Πρό­ε­δρος Ερ­ντο­γάν απέ­να­ντι στην χώρα μας, και υπο­γραμ­μί­ζει ποια βή­μα­τα πρέ­πει να ακο­λου­θή­σει η Ελ­λά­δα, στο σύγ­χρο­νο κόσμο και στη Διε­θνή Κοινή Γνώμη για τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά.

Επι­πρό­σθε­τα, εξη­γεί τους λό­γους για τους οποί­ους μία νίκη της Ου­κρα­νί­ας, είναι ση­μα­ντι­κή για την Δύση αλλά κυ­ρί­ως για την δική μας χώρα…

• Κύριε Σέρ­μπο, να ξε­κι­νή­σου­με από την ρω­σι­κή ει­σβο­λή στην Ου­κρα­νία. Έχουν κλεί­σει πε­ρί­που εφτά μήνες και πα­ρα­κο­λου­θού­με όλοι με αγω­νία τις εξε­λί­ξεις αφού αυτός ο πό­λε­μος, έχει δη­μιουρ­γή­σει μια πο­λυ­ε­πί­πε­δη κρίση, κυ­ρί­ως στην Ευ­ρώ­πη. Θα ήθελα το σχό­λιό σας.

Βρι­σκό­μα­στε σε μια φάση του πο­λέ­μου, που τα σε­νά­ρια είναι δύο: πρώ­τον, εάν θα με­τα­τρα­πεί σε έναν πό­λε­μο φθο­ράς {το οποίο πρα­κτι­κά ση­μαί­νει ότι δεν γνω­ρί­ζου­με πότε θα τε­λειώ­σει –αν και πι­θα­νο­λο­γού­με ότι θα είναι εντός του 2023 προ­κει­μέ­νου και τα δύο μέρη να έχουν λό­γους να δια­πραγ­μα­τευ­τούν μια εκε­χει­ρία κι αρ­γό­τε­ρα, μια πολύ πιο σύν­θε­τη συμ­φω­νία} και το δεύ­τε­ρο –ανα­λό­γως πώς θα εξε­λι­χθεί η αντε­πί­θε­ση των Ου­κρα­νών στο Νότο- θα εξαρ­τη­θούν πε­ρισ­σό­τε­ρα. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση μέσα στο επό­με­νο έτος, είναι πολύ πι­θα­νόν ο πό­λε­μος να τερ­μα­τι­στεί, λαμ­βά­νο­ντας και τον συ­γκε­κρι­μέ­νο αντί­κτυ­πο από τις βα­ριές κυ­ρώ­σεις προς την Ρωσία και πάντα υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση, η Ευ­ρώ­πη να συ­νε­χί­σει να πο­ρεύ­ε­ται με ένα ενιαίο μέ­τω­πο απέ­να­ντι στην Μόσχα.

• Βέ­βαια, οι κυ­ρώ­σεις δεν στα­μα­τούν και μά­λι­στα είναι πλέον πολύ βα­ριές. Η Ρωσία προ­σπα­θεί να αντι­δρά­σει χρη­σι­μο­ποιώ­ντας συμ­μα­χί­ες όπως με την Κίνα, με την Ινδία ακόμη και με την Τουρ­κία. Τι λέτε γι αυτό; Πρέ­πει να ανη­συ­χεί πλέον η Δύση;

Ανε­ξαρ­τή­τως της έκ­βα­σης των πο­λε­μι­κών επι­χει­ρή­σε­ων στην Ου­κρα­νία, ακόμη κι αν υπο­θε­τι­κά εί­χα­με ένα βέλ­τι­στο σε­νά­ριο υπό την οπτι­κή, η Ρωσία θα βγει χα­μέ­νη. Απλώς, κακώς δη­μιουρ­γή­θη­καν τόσες υπέρ­με­τρες προσ­δο­κί­ες ότι αυτό θα συ­ντε­λε­στεί βρα­χυ­πρό­θε­σμα. Το μόνο ρίσκο που υπάρ­χει με­σο­πρό­θε­σμα, είναι αν και κατά πόσο Κίνα και Ρωσία –στο μέλ­λον- σφυ­ρη­λα­τή­σουν μια πραγ­μα­τι­κά στρα­τη­γι­κή σχέση, η οποία όμως, δεν υφί­στα­ται μέχρι σή­με­ρα. Αυτό, ωστό­σο δεν θα ήταν μια καλή εξέ­λι­ξη για την Μόσχα, η οποία θα έμενε χωρίς επι­λο­γές και θα απο­δε­χό­ταν να γίνει ο… ‘μι­κρός εταί­ρος’ της Κίνας. Ακόμη και το σύ­στη­μα των αγω­γών αυτή τη στιγ­μή, που ενερ­γεια­κά εξα­σφα­λί­ζει στη Ρωσία πολύ με­γά­λα οφέλη από τους υδρο­γο­νάν­θρα­κες, είναι έτσι στη­μέ­νο προ­κει­μέ­νου να εξυ­πη­ρε­τεί την Ευ­ρώ­πη. Ακόμη κι αν υπο­θε­τι­κά κάτι αντί­στοι­χο γίνει προς την Ασία ή Κίνα, θέ­λουν αρ­κε­τά χρό­νια οπότε στο εν­διά­με­σο θα συμ­βούν πολλά. Άρα, αυτό που πε­ρι­μέ­νου­με ως ανα­λυ­τές, είναι τη με­σο­πρό­θε­σμη απο­δυ­νά­μω­ση της Ρω­σί­ας.

Από εκεί και πέρα, χώρες όπως η Ινδία, θα προ­σαρ­μο­στούν στο νέο γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον που θα αφορά κυ­ρί­ως την Ασία, το πώς θα αντι­λαμ­βά­νε­ται την Κίνα και δεν απο­κλείω πολύ αρ­γό­τε­ρα να εντα­θούν οι πιέ­σεις των ΗΠΑ προς αυτή την χώρα ως προς τα ζη­τή­μα­τα της Άμυ­νας, της προ­μή­θειας οπλι­κών συ­στη­μά­των κ.λπ. Οι χώρες όπως η Ινδία είχαν κά­ποιο λόγο να επω­φε­λη­θούν από το επι­πλέ­ον πε­τρέ­λαιο και σε πολύ καλή τιμή.

Ει­δι­κά όμως, η σχέση Ρω­σί­ας – Τουρ­κί­ας, είναι ένα ξε­χω­ρι­στό βι­βλίο που με­λε­τά­με τώρα σε ένα νέο κε­φά­λαιο, με αφορ­μή τον πό­λε­μο στην Ου­κρα­νία: είναι ένα εκ­κρε­μές που κι­νεί­ται από οιο­νεί συμ­μα­χία έως οιο­νεί αντι­πα­ρά­θε­ση. Έχουν οφέλη και τα δύο μέλη να συ­ντη­ρούν αυτή την σχέση: για την μεν Ρωσία επει­δή δη­μιουρ­γεί ρήγ­μα­τα και αβε­βαιό­τη­τες, για την Τουρ­κία επει­δή της δίνει οφέλη στο σκέ­λος της οι­κο­νο­μί­ας λόγω της κα­τά­στα­σης στο εσω­τε­ρι­κό της χώρας του. Επι­πλέ­ον, ο Τούρ­κος Πρό­ε­δρος θέλει το πρά­σι­νο φως για μια νέα στρα­τιω­τι­κή επι­χεί­ρη­ση στην Συρία, συν το εν­δε­χό­με­νο να κα­τά­φερ­νε να με­σο­λα­βή­σει –πέρα από την συμ­φω­νία για τα σι­τη­ρά- να έχει πολύ ενερ­γό ρόλο σε μια πι­θα­νή εκε­χει­ρία, αρ­γό­τε­ρα.

Αυτό όμως που συ­νε­χί­ζει να ενώ­νει και τις δύο χώρες, είναι ότι διέ­πο­νται από ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό κι έχουν αντι­δη­μο­κρα­τι­κό πρό­ση­μο.

• Να μεί­νου­με στην Τουρ­κία. Επι­μέ­νει να χρη­σι­μο­ποιεί ακραί­ες προ­σβο­λές ενώ συ­νε­χί­ζει την ρη­το­ρι­κή της απέ­να­ντι στην Ελ­λά­δα. Δεν στα­μα­τά­ει κα­θό­λου. Εμείς τι κά­νου­με;

Η έντα­ση μπο­ρεί να απο­τυ­πω­θεί σε μια σειρά πα­ρα­γό­ντων που ασφα­λώς αφο­ρούν τα προ­βλή­μα­τα στο εσω­τε­ρι­κό και την κα­τά­στα­ση της οι­κο­νο­μί­ας {που συ­νε­πά­γο­νται τον θυμό του μέσου Τούρ­κου πο­λί­τη}, στους δεί­κτες στους οποί­ους έχει υπο­χω­ρή­σει {αφού είναι μέσα στις 5 χώρες σε επί­πε­δο κοι­νω­νι­κής δυ­στυ­χί­ας στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα του πο­λί­τη κ.λπ.} συ­νε­πώς, γί­νε­ται μία εκ νέου προ­σπά­θεια ‘ερ­γα­λειο­ποί­η­σης’ του εθνι­κι­σμού. Πι­στεύω ότι σε αυτή την φάση, η προ­κλη­τι­κό­τη­τα έχει… κοντά πο­δά­ρια. Ωστό­σο, θα πρέ­πει να μας προ­βλη­μα­τί­ζουν τα δο­μι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και κυ­ρί­ως το ιδε­ο­λο­γι­κό υπό­βα­θρο που υπάρ­χει πίσω από την στρο­φή της τουρ­κι­κής πο­λι­τι­κής. Η ίδια η Τουρ­κία αντι­λαμ­βά­νε­ται τον ρόλο της ως μια με­σαία δύ­να­μη ανά­με­σα στη Δύση και στην Ευ­ρα­σία (τρί­τος πόλος) οπότε η Ελ­λά­δα απο­τε­λεί έναν στρα­τη­γι­κό της αντί­πα­λο. Προ­σπα­θεί να διε­θνο­ποι­ή­σει το ζή­τη­μα με την Ελ­λά­δα, προ­σπα­θώ­ντας να ανα­πο­δο­γυ­ρί­σει το τρα­πέ­ζι και να αξιο­ποι­ή­σει όλα τα όπλα της ελ­λη­νι­κής ερ­γα­λειο­θή­κης που εδρά­ζο­νται στο Διε­θνές Δί­καιο και στην Διε­θνή Έν­νο­μη Τάξη και να δεί­ξει ότι φταί­ει η Ελ­λά­δα και η Τουρ­κία βρί­σκε­ται σε άμυνα. Αυτό που πρέ­πει να κά­νου­με είναι να εντά­ξου­με τη στρα­τη­γι­κή μας επι­κοι­νω­νία μέσω της ψη­φια­κής δι­πλω­μα­τί­ας στον τρόπο με τον οποίο απευ­θυ­νό­μα­στε στην κοινή γνώμη. Εδώ είναι μια ευ­και­ρία για την Ελ­λά­δα σαν μία χώρα status quo να συν­δέ­σει την κα­τά­στα­ση με το ση­με­ρι­νό δια­κύ­βευ­μα. Ο πό­λε­μος στην Ου­κρα­νία έχει πολλά να μας δι­δά­ξει για τον τρόπο που, η Ου­κρα­νι­κή Κυ­βέρ­νη­ση αξιο­ποί­η­σε το ερ­γα­λείο της Διε­θνούς Κοι­νής Γνώ­μης αμέ­σως μόλις έγινε η ρω­σι­κή ει­σβο­λή.

• Κι εδώ να σας ρω­τή­σω κύριε Σέρ­μπο: πόσο ση­μα­ντι­κή είναι για την Δύση η νίκη της Ου­κρα­νί­ας; Εξ αρχής, οι ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και η ΕΕ έδω­σαν όλη την προ­σο­χή σε αυτή την συ­μπλο­κή.

Αν αυτό ισχύ­ει μια φορά για μια χώρα της Δύσης, για την Ελ­λά­δα που έχει το μεί­ζον θέμα της εθνι­κής ασφά­λειας, ο λόγος είναι με­γα­λύ­τε­ρος. Εί­μα­στε μια χώρα status quo που όμως απει­λεί­ται από μία χώρα με ανα­θε­ω­ρη­τι­κές βλέ­ψεις και πολύ με­γα­λύ­τε­ρη. Στο τέλος όμως της ημέ­ρας, εάν ση­μειω­θεί μια νίκη της Ρω­σί­ας, τι μή­νυ­μα θα έστελ­νε προς όλες αυτές τις χώρες (σαν την Τουρ­κία) που θέ­λουν να ανα­θε­ω­ρή­σουν θε­με­λιώ­δεις κα­νό­νες του παι­χνι­διού, που έχουν στο μυαλό τους μια τε­λεί­ως συ­ναλ­λα­κτι­κή αντί­λη­ψη για τις διε­θνείς σχέ­σεις, ορα­μα­τί­ζο­νται έναν κόσμο με σφαί­ρες επιρ­ρο­ής και τε­λι­κά, δεν μι­λά­με για ‘δη­μο­κρα­τί­ες’. Συ­νε­πώς, είναι πράγ­μα­τι πολύ ση­μα­ντι­κή η νίκη της Ου­κρα­νί­ας αλλά εξί­σου ση­μα­ντι­κό είναι να δι­δα­χτού­με από τα λάθη του πα­ρελ­θό­ντος.