Νέο είδος σαλιγκαριού εντοπίστηκε στην Κάρπαθο

Η ερευ­νη­τική εργασία είχε ως αντι­κεί­μενο την ανάλυση γενε­τι­κού υλικού που βρέθηκε σε ιστο­ρικά κελύφη χερ­σαίων σαλι­γκα­ριών του είδους Levantina rechingeri, ενός ενδη­μι­κού είδους της Καρ­πά­θου.

Ενα νέο είδος σαλι­γκα­ριού ενοτ­πί­στηκε στην Κάρπαθο σύμφωνα με έρευνα του Ινστι­τού­του Μορια­κής Βιο­λο­γίας και Βιο­τε­χνο­λο­γίας του Ιδρύ­μα­τος Τεχνο­λο­γίας και Έρευνας (IMBB-ΙΤΕ) της Κρήτης, η οποία δημο­σιεύ­τηκε στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Molecular Phylogenetics and Evolution τον Ιούλιο του 2022.

Η ερευ­νη­τική εργασία είχε ως αντι­κεί­μενο την ανάλυση γενε­τι­κού υλικού που βρέθηκε σε ιστο­ρικά κελύφη χερ­σαίων σαλι­γκα­ριών του είδους Levantina rechingeri, ενός ενδη­μι­κού είδους της Καρ­πά­θου.

Η δια­δι­κα­σία απο­μό­νω­σης, εκχύ­λι­σης και ανά­λυ­σης DNA πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο Εργα­στή­ριο Αρχαίου DNA (ομάδα Παλαιο­γο­νι­διω­μα­τι­κής και Εξε­λι­κτι­κής Γενε­τι­κής, ΠΕΓ) του Ινστι­τού­του Μορια­κής Βιο­λο­γίας και Βιο­τε­χνο­λο­γίας του Ιδρύ­μα­τος Τεχνο­λο­γίας και Έρευνας (IMBB-ΙΤΕ) της Κρήτης, από τον ερευ­νητή του εργα­στη­ρίου Δρ. Νικόλαο Ψώνη, ο οποίος είχε και την αρχική σύλληψη της ιδέας, σε συνερ­γα­σία με τη Δρ. Κατε­ρίνα Βαρ­δι­νο­γιάννη, έφορο ασπον­δύ­λων του ΜΦΙΚ, και τον Δρ. Νίκο Που­λα­κάκη, διευ­θυ­ντή του ΜΦΙΚ, καθη­γητή στο Τμήμα Βιο­λο­γίας του Πανε­πι­στη­μίου Κρήτης και υπεύ­θυνο της ομάδας ΠΕΓ του IMBB-ITE.

Κελύφη γαστε­ρο­πό­δων απα­ντώ­νται συχνά στη φύση και είναι άφθονα στις μου­σεια­κές συλ­λο­γές. Ωστόσο, παρα­μέ­νουν ως ένας ανεκ­με­τάλ­λευ­τος τύπος βιο­λο­γι­κού υλικού για χρήση σε μελέτες DNA, παρά τα εμφανή πλε­ο­νε­κτή­ματά τους, ιδιαί­τερα όταν ο οργα­νι­σμός μελέτης θεω­ρεί­ται απει­λού­με­νος με εξα­φά­νιση.  Το γενε­τικό υλικό που απο­μο­νώ­νε­ται από άδεια κελύφη σαλι­γκα­ριών ανα­μέ­νε­ται να είναι κατε­στραμ­μένο, ιδιαί­τερα αν ο θάνατος του ζώου συνέβη πολύ παλιά ή/και αν το κέλυφος βρέθηκε σε περιοχή με υψηλή θερ­μο­κρα­σία περι­βάλ­λο­ντος. Η μετα­θα­νά­τια φθορά του DNA περι­λαμ­βά­νει τόσο τον κατα­κερ­μα­τι­σμό του όσο και αλλαγές στην αλλη­λου­χία του DNA (π.χ. η κυτο­σίνη γίνεται ουρα­κίλη). Χάρη στις νέες τεχνο­λο­γίες αλλη­λού­χη­σης, οι δια­δι­κα­σίες φθοράς του DNA έχουν μελε­τη­θεί εκτενώς σε θηλα­στικά.

Στα χερσαία σαλι­γκά­ρια, όμως, δεν υπάρχει προη­γού­μενο.

Το είδος Levantina rechingeri (Fuchs & Käufel, 1936) είναι γνωστό από λίγες μόνο τοπο­θε­σίες στο νησί της Καρ­πά­θου (ευρύ­τερη περιοχή Καλής Λίμνης) και δεν έχει βρεθεί ποτέ ζωντανό παρά τις επα­νει­λημ­μέ­νες προ­σπά­θειες των ερευ­νη­τών τα τελευ­ταία 40 έτη. Λόγω της περιο­ρι­σμέ­νης του κατα­νο­μής και επειδή μόνο κελύφη έχουν συλ­λε­χθεί μέχρι στιγμής (τα πιο φρέσκα το 2017), το είδος θεω­ρεί­ται Κρι­σί­μως Κιν­δυ­νεύον σύμφωνα με την IUCN. Απουσία μαλακού ιστού (και άρα ανα­πα­ρα­γω­γι­κού συστή­μα­τος, βάσει του οποίου γίνεται η ανα­γνώ­ριση και ταξι­νό­μηση των χερ­σαίων σαλι­γκα­ριών), η ταξι­νό­μηση του είδους σε επίπεδο γένους βάσει κελυ­φι­κών χαρα­κτή­ρων είναι ασταθής. Προη­γού­με­νες μελέτες το έχουν εντάξει σε τέσσερα δια­φο­ρε­τικά γένη: Codringtonia, Isaurica, Assyriella και Levantina.

Στο πλαίσιο της μελέτης χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν κελύφη που προ­έρ­χο­νται από τις συλ­λο­γές του Μου­σείου Φυσικής Ιστο­ρίας Κρήτης (ΜΦΙΚ) του Παν/μίου Κρήτης, τα οποία συλ­λέ­χθη­καν πριν από περίπου 5 και 30 έτη, αλλά είναι άγνωστο το πότε είχαν πεθάνει τα ζώα (Εικόνα 1). Χρη­σι­μο­ποιώ­ντας σύγ­χρο­νες προ­σεγ­γί­σεις και πρω­τό­κολλα ανά­λυ­σης αρχαίου DNA οι ερευ­νη­τές κατά­φε­ραν να ανα­κτή­σουν πολ­λα­πλά γονίδια μιτο­χον­δρια­κού και πυρη­νι­κού DNA. Αυτό επέ­τρεψε τη φυλο­γε­νε­τική σύγκριση του συγκε­κρι­μέ­νου είδους με άλλα συγ­γε­νικά είδη, πιο συγκε­κρι­μένα με αντι­προ­σώ­πους από όλα τα γένη της ταξι­νο­μι­κής βαθ­μί­δας Helicini (Εικόνα 2).

Τα απο­τε­λέ­σματα της μελέτης έδειξαν ότι το συγκε­κρι­μένο είδος δεν ανήκει τελικά στο γένος Levantina, αφού εντάσ­σε­ται σε δια­φο­ρε­τικό κλάδο, πλη­σιέ­στερα στα γένη Maltzanella και Helix, αλλά ούτε μπορεί να εντα­χθεί σε κάποιο άλλο, ήδη περι­γε­γραμ­μένο, συγ­γε­νικό γένος. Κατά συνέ­πεια, έπρεπε να δοθεί νέο όνομα γένους για την ορθή περι­γραφή της ταξι­νο­μι­κής του κατά­στα­σης. Το νέο όνομα που δόθηκε ήταν το Aristena με το είδος πλέον να μετο­νο­μά­ζε­ται σε Aristena rechingeri. Αυτή η ταξι­νο­μική αλλαγή έχει ως απο­τέ­λε­σμα η Κάρ­πα­θος να απο­κτή­σει ένα νέο ενδη­μικό γένος σαλι­γκα­ριών.

Επι­πλέον, η ανάλυση των μετα­θα­νά­τιων προ­τύ­πων κατα­κερ­μα­τι­σμού και τρο­πο­ποί­η­σης του DNA που προ­έρ­χε­ται από τα κελύφη έδειξε ότι το δριμύ θερ­μο­κρα­σιακά κλίμα της Ελλάδας μπορεί να επι­τα­χύ­νει τη δια­δι­κα­σία υπο­βάθ­μι­σης της ποιό­τη­τας του γενε­τι­κού υλικού που δια­τη­ρεί­ται μετά θάνατον. Οι μετρή­σεις αυτές ανα­μέ­νε­ται να απο­τε­λέ­σουν σημείο ανα­φο­ράς για αντί­στοι­χες μελ­λο­ντι­κές μελέτες. Η ανάλυση DNA από κελύφη χερ­σαίων σαλι­γκα­ριών απο­τε­λεί έναν νέο, μη επεμ­βα­τικό τρόπο απο­σα­φή­νι­σης της εξε­λι­κτι­κής ιστο­ρίας αυτών των οργα­νι­σμών, καθι­στώ­ντας τον ιδανικό για τη μελέτη ειδών που είναι δύσκολο να βρεθούν ζωντανά λόγω σπα­νιό­τη­τας, κρυ­πτι­κής οικο­λο­γίας και στε­νο­εν­δη­μι­σμού, ή για κελύφη που προ­έρ­χο­νται από παλαιές μου­σεια­κές συλ­λο­γές και απο­τε­λούν δείγ­ματα ανα­φο­ράς.

Ανα­μέ­νε­ται οι προ­σπά­θειες εξα­γω­γής γενε­τι­κού υλικού να συνε­χι­στούν και από άλλα αντί­στοιχα είδη σαλι­γκα­ριών της Ελλάδας και της ευρύ­τε­ρης περιο­χής της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, σε μια προ­σπά­θεια να καλυ­φθούν τα κενά γνώσης, για τα οποία οι συμ­βα­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις ανά­λυ­σης DNA δεν επαρ­κούν.

Το άρθρο δημο­σιεύ­θηκε στο 14ο τεύχος του ενη­με­ρω­τι­κού Δελτίου της Ελλη­νι­κής Οικο­λο­γι­κής Εται­ρείας.

Πηγή: skai.gr