Επισιτιστική κρίση: Εναγώνια αναζήτηση προμήθειας σιτηρών και στην Ελλάδα

Στην ανα­ζή­τηση εναλ­λα­κτι­κών αγορών για την προ­μή­θεια σιτηρών βρί­σκε­ται η εγχώρια αλευ­ρο­βιο­μη­χα­νία, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λί­σει επάρ­κεια απο­θε­μά­των, καθώς τα πλοία παρα­μέ­νουν «δεμένα» στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασ­σας, ενώ την ίδια ώρα αρκετές χώρες-παραγωγοί θέτουν «πλαφόν» στις εξα­γω­γές τους. Με τις δια­θέ­σι­μες επι­λο­γές για τους εγχώ­ριους μυλω­νά­δες να είναι και περιο­ρι­σμέ­νες και ακριβές, ο τελικός «λογα­ρια­σμός» για τη βιο­μη­χα­νία και τον κατα­να­λωτή θα είναι – για ακόμα μια φορά – «υψηλός».

«Τίποτα δεν εξά­γε­ται πια από τη Μαύρη Θάλασσα» ανα­φέ­ρει ο Αρλαν Σίντε­μαν, επι­κε­φα­λής οικο­νο­μο­λό­γος στον τομέα των εμπο­ρευ­μά­των της StoneX. Με τη σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας να κλι­μα­κώ­νε­ται, ουδείς γνω­ρί­ζει πότε θα μπο­ρέ­σει να φύγει από την Ουκρα­νία το πρώτο φορτίο με σιτάρι.

Η Κίνα περί­μενε 4 έως 5 εκα­τομ­μύ­ρια τόνους ουκρα­νι­κού αρα­βο­σί­του και προ­σπα­θεί τώρα να προ­μη­θευ­τεί από αλλού», λέει ο Νταμιάν Βερ­σάμπρ, μεσίτης της εται­ρείας Inter-Courtage, ενώ ο  Αλαν Μπρί­γκλερ, της εται­ρείας Brugler Marketing and Management, προ­σθέ­τει: «Οι άνθρω­ποι δεν θέλουν να αγο­ρά­σουν από την Ουκρα­νία, επειδή δεν ξέρουν πότε θα παρα­λά­βουν τα φορτία. Είδα ότι υπήρχαν 11 πλοία φορ­τω­μένα με σιτάρι και έξι ή επτά με καλα­μπόκι, περι­μέ­νο­ντας να μπο­ρέ­σουν να βγουν από τα λιμάνια, για να φύγουν από τη Μαύρη Θάλασσα».

Ο απο­κλει­σμός των εμπο­ρευ­μά­των στην Αζοφική Θάλασσα εντεί­νει το ράλι των χρη­μα­τι­στη­ρια­κών τιμών, ενώ ταυ­τό­χρονα δημιουρ­γεί νέους όρους στο παι­χνίδι για τις άλλες χώρες-παραγωγούς σιτηρών. Έτσι, ενώ λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα παρα­μέ­νουν κλειστά, τα τελευ­ταία εικο­σι­τε­τρά­ωρα μια σειρά χωρών ανα­κοι­νώ­νει περιο­ρι­σμούς στις εξα­γω­γές σιτηρών.

Αρχής γενο­μέ­νης της Βουλ­γα­ρίας – που απο­τε­λεί μια σημα­ντική προ­μη­θεύ­τρια αγορά για την Ελλάδα -, η κυβέρ­νηση της γεί­το­νος χώρας δρο­μο­λο­γεί απο­θε­μα­το­ποί­ηση σιτηρών με αιχμή την απόφαση για δημιουρ­γία απο­θέ­μα­τος 1,5 εκατ. τόνων σιτα­ριού μέχρι την επόμενη συγκο­μιδή το 2023. Αντί­στοιχα, «έλεγχοι» γίνο­νται και στην εξαγωγή καλα­μπο­κιού, το οποίο η Βουλ­γα­ρία προ­μη­θεύει με πάνω από 350.000 τόνους ετησίως την Ελλάδα, ήτοι σχεδόν το 50% των συνο­λι­κών εισα­γω­γών της χώρας.

Στην Ουγ­γα­ρία από τις 6 Μαρτίου ισχύουν νέες προ­ϋ­πο­θέ­σεις εξα­γω­γής σιτηρών, με όλα τα είδη (σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι, βρώμη, καλα­μπόκι κτλ) που προ­ο­ρί­ζο­νται για εξαγωγή να πρέπει να είναι εγγε­γραμ­μένα στην Εθνική Αρχή Ασφά­λειας Τρο­φι­κής Αλυ­σί­δας, ενώ η κυβέρ­νηση έχει προ­τε­ραιό­τητα αγοράς σε αυτά μέχρι τις 15 Μαΐου του 2022. Η ουγ­γρική κυβέρ­νηση μπορεί να ασκήσει το δικαί­ωμα προ­τί­μη­σης ή αγοράς και μπορεί να ενη­με­ρώ­σει τον αιτού­ντα για την πρόθεσή της να ασκήσει τα δικαιώ­ματά της εντός 30 ημερών, εάν κριθεί ότι η εξαγωγή των δηλω­θέ­ντων σιτηρών θα έθετε σε κίνδυνο τον εγχώριο εφο­δια­σμό.

Όσον αφορά στη Μολ­δα­βία, η κυβέρ­νηση έχει επι­βάλ­λει απα­γό­ρευση εξα­γω­γών σιτα­ριού, καλα­μπο­κιού και ζάχαρης, από 1ης  Μαρτίου λόγω των χαμηλών απο­θε­μά­των, ενώ και η Σερβία ανα­μέ­νε­ται να θέσει περιο­ρι­σμούς εντός των επό­με­νων ημερών στην εξαγωγή σιτα­ριού, η οποία θα είναι δυνατή μόνο με την άδεια της κυβέρ­νη­σης.

Προς το παρόν η Ρου­μα­νία δεν φέρεται να εισέρ­χε­ται σε καθε­στώς «lockdown» στις εξα­γω­γές σιτηρών, καθώς μετά την ξηρασία του 2020, η τοπική παρα­γωγή το 2021 κατέ­γραψε ρεκόρ 11 εκατ. τόνων, με απο­τέ­λε­σμα να υπάρχει σημα­ντικό απόθεμα. Ωστόσο, ο αστε­ρί­σκος για ενδε­χό­μενη επιβολή περιο­ρι­σμών στις ρου­μα­νι­κές εξα­γω­γές στο εγγύς μέλλον παρα­μέ­νει και εξαρ­τά­ται από το πώς θα εξε­λι­χθεί η κατά­σταση επί ουκρα­νι­κού εδάφους.

Για την εγχώρια αλευ­ρο­βιο­μη­χα­νία οι βασικές εναλ­λα­κτι­κές αφορούν πλέον στις αγορές των ΗΠΑ, του Καναδά, της Γαλλίας, της Γερ­μα­νίας, της Τσεχίας και του Καζακ­στάν.

Για το αμε­ρι­κά­νικο και το κανα­δικό σιτάρι η εναλ­λα­κτική θεω­ρεί­ται μάλλον «απα­γο­ρευ­τική» για τους Έλληνες μυλω­νά­δες, καθώς το κόστος είναι δυσθε­ώ­ρητο. Ειδικά τα αμε­ρι­κά­νικα σιτηρά έχουν «απο­κλει­στεί» από τους εγχώ­ριους παίκτες πάνω από 20 χρόνια τώρα, καθώς οι τιμές – και σε κανο­νι­κές συν­θή­κες – ήταν σημα­ντικά υψη­λό­τε­ρες και από το ουκρα­νικό και από το ευρω­παικό σιτάρι.

Σε ό,τι αφορά στην περί­πτωση του Καναδά, απο­τρε­πτι­κός παρά­γο­ντας απο­τε­λεί ο χρόνος παρα­δό­σεων, καθώς υπο­λο­γί­ζε­ται σε του­λά­χι­στον δύο μήνες ανα­μο­νής, όταν πχ από την Ουκρα­νία ο μέσος χρόνος παρα­λα­βής – πριν τον πόλεμο – ήταν περίπου μια εβδο­μάδα.

Σχετικά με τις ευρω­παϊ­κές εναλ­λα­κτι­κές, πχ Γερ­μα­νία και Γαλλία, οι τιμές αγοράς βαίνουν αυξα­νό­με­νες με τους προ­μη­θευ­τές σιτηρών να «εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται» τόσο τη συγκυ­ρία του ράλι των χρη­μα­τι­στη­ρια­κών τιμών, όσο και αυτής της αυξη­μέ­νης ζήτησης και περιο­ρι­σμέ­νης προ­σφο­ράς. Ακόμα και πριν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρα­νία, όμως, στις δύο αγορές έκαστος τόνος σιτα­ριού ήταν 50 με 60 ευρώ υψη­λό­τε­ρος από το ρωσικό.

Σε ό,τι αφορά στη πορεία των τιμών, τα τελευ­ταία εικο­σι­τε­τρά­ωρα η διεθνής αγορά σιτηρών σπάει τα κοντέρ, ξεπερ­νώ­ντας και τα ιστο­ρικά υψηλά του 2008. Οι τιμές για άμεσες παρα­δό­σεις δια­μορ­φώ­νο­νται στην περί­πτωση της Ευρώπης σε 407 ευρώ ο τόνος για μαλακό σιτάρι, 360 ευρώ για καλα­μπόκι και 355 ευρώ για κριθάρι.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία του Οργα­νι­σμού Τρο­φί­μων και Γεωρ­γίας (FAO) για τον Φεβρουά­ριο, σε μηνιαία βάση, ο δείκτης τιμών των δημη­τρια­κών σημεί­ωσε άνοδο 3%, ενώ σε ετήσιο επίπεδο σημειώ­θηκε αύξηση 14,8%. Οι παγκό­σμιες τιμές σιτα­ριού αυξή­θη­καν κατά 2,1%, ενώ οι εξα­γω­γές σκληρού σίτου κατά 4,7%, αντα­να­κλώ­ντας σε μεγάλο βαθμό τις νέες παγκό­σμιες αβε­βαιό­τη­τες στην προ­σφορά εν μέσω δια­τα­ρα­χών στην περιοχή της Μαύρης Θάλασ­σας. Οι παγκό­σμιες τιμές του καλα­μπο­κιού αυξή­θη­καν κατά 5,1% σε μηνιαία βάση, υπο­στη­ρι­ζό­με­νες από έναν συν­δυα­σμό συνε­χι­ζό­με­νων ανη­συ­χιών για την κατά­σταση των καλ­λιερ­γειών στην Αργε­ντινή και την Βρα­ζι­λία, τις αυξα­νό­με­νες τιμές του σιτα­ριού και την αβε­βαιό­τητα σχετικά με τις εξα­γω­γές αρα­βο­σί­του από την Ουκρα­νία. Μεταξύ άλλων χον­δροει­δών σιτηρών, οι τιμές εξα­γω­γής τόσο του σόργου, όσο και του κρι­θα­ριού ενι­σχύ­θη­καν σε μηνιαία βάση σε ποσοστό 5,9% και 2,7%, αντί­στοιχα.

Σημειώ­νε­ται ότι η εξεύ­ρεση εναλ­λα­κτι­κής προ­μή­θειας σιτηρών είναι ανα­γκαία, δεδο­μέ­νου ότι η εγχώρια αλευ­ρο­βιο­μη­χα­νία βασί­ζε­ται για το 30% της πρώτης ύλης που μετα­ποιεί στις παρα­γω­γές της Ουκρα­νίας και της Ρωσίας. Τα απο­θέ­ματα των μύλων κινού­νται στα επίπεδα των 50-60 ημερών, ωστόσο, ειδικά στην περί­πτωση του μαλακού σίτου, οι αγορές συνήθως γίνο­νται σε μηνιαίο επίπεδο, κάτι που σημαί­νει ότι σύντομα θα χρεια­στεί να τρο­φο­δο­τη­θεί η αγορά. Ωστόσο, αυτή τη φορά, όπως ανα­φέ­ρουν εκπρό­σω­ποι της αλευ­ρο­βιο­μη­χα­νίας, «οι ποσό­τη­τες που θα μπο­ρέ­σουμε να εξα­σφα­λί­σουμε θα είναι και περιο­ρι­σμέ­νες και ακρι­βό­τε­ρες και οριακά αλευ­ρο­ποι­ή­σι­μες».

Προ­κει­μέ­νου, πάντως, να μην υπάρ­ξουν προ­βλή­ματα εφο­δια­σμού της αγοράς, οι μυλω­νά­δες προ­χω­ρούν σε σχε­δια­σμό δια­χεί­ρι­σης των απο­θε­μά­των τους και συνι­στούν ψυχραι­μία στους κατα­να­λω­τές έναντι αγορών πανικού και έντονου στο­κα­ρί­σμα­τος. «Τα ράφια δεν πρό­κει­ται να μείνουν άδεια» επι­ση­μαί­νουν στη «Ν» στελέχη των αλυ­σί­δων σούπερ μάρκετ,  προ­σθέ­το­ντας ότι «ούτε και κατά τους πρώτους μήνες της παν­δη­μίας, όταν τα lockdown στις μετα­φο­ρές ήταν καθο­λικά, δεν σημειώ­θη­καν ελλεί­ψεις. Με ψυχραι­μία η αγορά θα αντι­με­τω­πί­σει και αυτή τη πρό­κληση».

Οι ανα­τι­μή­σεις εγκλω­βί­ζουν βιο­μη­χα­νία και κατα­να­λω­τές

Σε επι­φυ­λακή βρί­σκε­ται η εγχώρια βιο­μη­χα­νία ψωμιού και αρτο­σκευα­σμά­των, «παγώ­νο­ντας» όσο το δυνατόν τις παραγ­γε­λίες σιτηρών. «Σε όσες επι­χει­ρή­σεις υπάρχει επάρ­κεια απο­θε­μά­των, η λογική αντί­δραση είναι η στάση ανα­μο­νής. Ωστόσο, επειδή κανείς δε μπορεί να γνω­ρί­ζει πόσο θα διαρ­κέ­σει ο πόλεμος στην Ουκρα­νία που ήδη μετρά δύο εβδο­μά­δες, υπάρχει ανη­συ­χία και προ­βλη­μα­τι­σμός για το μέλλον. Αυτή τη στιγμή όλες οι εται­ρείες προ­σπα­θούν να ανα­πτύ­ξουν βέλ­τι­στες στρα­τη­γι­κές δια­χεί­ρι­σης, όμως σε ένα κλίμα αβε­βαιό­τη­τας αυτό δεν είναι εύκολο εγχεί­ρημα» ανα­φέ­ρουν στη «Ν» στελέχη της εγχώ­ριας βιο­μη­χα­νίας αρτο­σκευα­σμά­των, προ­σθέ­το­ντας ότι «οι τιμές στα σιτηρά καλ­πά­ζουν από πέρυσι το καλο­καίρι και πλέον η βιο­μη­χα­νία εγκλω­βί­ζε­ται, αφού δεν υπάρχει ούτε περι­θώ­ριο απορ­ρό­φη­σης ανα­τι­μή­σεων ούτε όμως μετα­κύ­λη­σής τους στο ράφι».

Ωστόσο, οι φόβοι για νέο ισχυρό κύμα αυξή­σεων στην τιμή κατα­να­λωτή στο ψωμί, αλλά και σε άλλα βασικά προ­ϊ­ό­ντα δια­τρο­φής είναι έκδηλοι, με την εγχώρια φρα­τζόλα να «φλερ­τά­ρει» με επι­δό­σεις πάνω από 1,2 ευρώ το μισό κιλό. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, πλήττει σημα­ντικά τον κλάδο των αρτο­ποιών που ήδη βλέπει σημα­ντική υπο­χώ­ρηση των τζίρων του, που σε κάποιες περι­πτώ­σεις έχει αγγίξει ακόμα και το 50%. Το κύμα της ακρί­βειας έχει περιο­ρί­σει σημα­ντικά τις πωλή­σεις στους φούρ­νους της γει­το­νιάς, ενώ τα μηνύ­ματα είναι δυσοί­ωνα για το μέλλον, αφού δεν δια­γρά­φε­ται καμία απο­κλι­μά­κωση στις τιμές των αλεύρων. «Πόσο μπορεί να ανα­τι­μη­θεί μια φρα­τζόλα ψωμί; Όταν μάλιστα έχει ήδη αυξηθεί από 8-12%, δεδο­μέ­νου ότι η τιμή των αλεύρων το τελευ­ταίο εξάμηνο έχει διπλα­σια­στεί ενώ το κόστος ενέρ­γειας έχει τρι­πλα­σια­στεί. Αυτή τη στιγμή οι επαγ­γελ­μα­τίες δια­θέ­τουν απο­θέ­ματα αλεύρων, ωστόσο σύντομα ανα­μέ­νουμε νέα τιμο­λό­για αλεύρων που κανείς δεν ξέρει πού θα φτάσουν» ανα­φέ­ρουν εκπρό­σω­ποι των αρτο­ποιών.

Στην εγχώρια μακα­ρο­νο­ποιία, δε φέρεται να τίθεται θέμα απο­θε­μά­των, καθώς υπάρχει επάρ­κεια παρα­γω­γής σκληρού σιτα­ριού. Οι πλη­ρο­φο­ρίες της «Ν» ανα­φέ­ρουν ότι οι βιο­μη­χα­νίες ζυμα­ρι­κών δε προ­σα­να­το­λί­ζο­νται σε νέες αυξή­σεις στους κατα­λό­γους χον­δρι­κής με το κλάδο να στρέφει το βλέμμα στο καλο­καίρι, δηλαδή στη νέα σοδειά που ανα­μέ­νε­ται τον Ιούνιο-Ιούλιο και εκτι­μά­ται ότι θα απο­συ­μπιέ­σει σε κάποιο βαθμό τη βιο­μη­χα­νία.

Πηγή naftemporiki.gr