ΥΠΠΟ: Έντεκα νέα στοιχεία στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας – Αναφορά και στη νησιωτική Ελλάδα

Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού ανα­κοι­νώ­νει την εγγραφή έντεκα νέων στοι­χείων, στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας, εφαρ­μό­ζο­ντας τη Σύμβαση για τη Δια­φύ­λαξη της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς (UNESCO, 2003). Την σύνταξη και την επε­ξερ­γα­σία των στοι­χείων ανέλαβε η Διεύ­θυνση Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού. Εγκρί­θη­καν από το Συμ­βού­λιο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, με τη συμ­με­τοχή των κοι­νο­τή­των και των φορέων που φέρουν αυτή τη ζώσα κλη­ρο­νο­μιά.

Η Υπουρ­γός Πολι­τι­σμού, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε:

«Η εγγραφή των έντεκα νέων στοι­χείων ανα­δει­κνύει την πολι­τι­στική πολυ­φω­νία των ελλη­νι­κών κοι­νο­τή­των, που δια­τρέ­χουν όλη την Επι­κρά­τεια της πατρί­δας μας, ενδυ­να­μώ­νο­ντας τη συλ­λο­γική μνήμη, την ιστο­ρική συνέ­χεια και την πολι­τι­σμική βιω­σι­μό­τητα. Κάθε στοι­χείο άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς απο­τε­λεί πολύ­τιμο φορέα ταυ­τό­τη­τας, εμπει­ρίας και δημιουρ­γι­κής έκφρα­σης, συν­δέ­ο­ντας το παρελ­θόν με το παρόν και ταυ­τό­χρονα δια­μορ­φώ­νο­ντας το μέλλον. Η άυλη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά είναι ζωντανή, βιω­μα­τική και μετα­βι­βά­σιμη, τρόπος ζωής, αντί­λη­ψης και συμ­με­το­χής στην κοι­νό­τητα.  Απο­τε­λεί σταθερή προ­τε­ραιό­τητα της πολι­τι­στι­κής μας πολι­τι­κής, όχι μόνο ως αντι­κεί­μενο προ­στα­σίας, αλλά ως ενεργό πεδίο συμ­με­το­χής, εκπαί­δευ­σης και δια­γε­νε­α­κής ανταλ­λα­γής. Η εγγραφή των στοι­χείων αντα­να­κλά την σταθερή στήριξη του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού στις κοι­νό­τη­τες και τους φορείς που εργά­ζο­νται για τη δια­φύ­λαξη και την ανά­δειξή της, ενι­σχύ­ο­ντας τις πρω­το­βου­λίες τους, δια­μορ­φώ­νο­ντας από κοινού, ένα σύγ­χρονο και βιώσιμο πλαίσιο για τη συνέ­χιση αυτής της άυλης, αλλά και βαθιά απτής, πολι­τι­στι­κής παρα­κα­τα­θή­κης».

Τα έντεκα στοι­χεία που εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας είναι τα εξής:

1.     Κέδαρα, στη Φυτειά Ημαθίας

Έθιμο Χρι­στου­γέν­νων που επι­τε­λεί­ται τα μεσά­νυ­χτα της 23ης Δεκεμ­βρίου από τον Εκπο­λι­τι­στικό Μορ­φω­τικό Σύλλογο Φυτειάς, σε συνερ­γα­σία με την κοι­νό­τητα της Φυτειάς. Τα μέλη του συλ­λό­γου, με δάδες, βάζουν φωτιά σε έναν μεγάλο σορό από κλαδιά Κέδρων. Στη συνέ­χεια στή­νε­ται χορός γύρω από τη φωτιά με τη συμ­με­τοχή όλων των παρευ­ρι­σκό­με­νων. Παράλ­ληλα, μοι­ρά­ζο­νται στον κόσμο από τα παιδιά του συλ­λό­γου, στρα­γά­λια και στα­φί­δες τα λεγό­μενα «μπι­μπλιά» όπως και κρασί ή τσί­πουρο. Επι­πλέον, στή­νε­ται μπουφές με παρα­δο­σιακά εδέ­σματα τα οποία έχουν ετοι­μά­σει οι γυναί­κες του χωριού. Κατά τη διάρ­κεια της νύχτας ακού­γε­ται ρυθμικά η φράση « Κόλιντα Κόλιντα και Χριστός γεν­νιέ­ται».

2.     Η υφα­ντική τέχνη τσα­κώ­νι­κων κιλι­μιών στον Τυρό Αρκα­δίας (εργα­στή­ριο οικο­γέ­νειας Ψαρρολόγου-Ροδοπούλου)

Στο εργα­στή­ριό της οικο­γέ­νειας Ψαρρολόγου-Ροδοπούλου, στον Τυρό Αρκα­δίας,  η παρά­δοση  ύφανσης κιλι­μιών σε όρθιο αργα­λειό συνε­χί­ζε­ται αδιά­λει­πτα από τρεις γενιές υφα­ντριών, με την τέχνη να μετα­δί­δε­ται βιω­μα­τικά από μητέρα σε κόρη. Τα τσα­κώ­νικα υφαντά δημιουρ­γού­νται από βαμ­βα­κερό στημόνι και μάλλινα νήματα και απο­τε­λούν μονο­κόμ­μα­τες δημιουρ­γίες που φέρουν το ίδιο σχέδιο και στις δύο επι­φά­νειες. Η ύφανση πραγ­μα­το­ποιεί­ται με τα  δάκτυλα, με μονα­δικό εργα­λείο το χτένι. Σήμερα, η Ελι­σά­βετ Ροδο­πού­λου, υφάντρα τρίτης γενιάς συνε­χί­ζει την οικο­γε­νειακή παρά­δοση μαζί με τη μητέρα της, Θωμαή Ψαρ­ρο­λό­γου – Ροδο­πού­λου, δια­φυ­λάσ­σο­ντας, εξε­λίσ­σο­ντας και μετα­δί­δο­ντας την παρα­δο­σιακή τεχνο­γνω­σία της τσα­κώ­νι­κης υφα­ντι­κής κιλι­μιών.

3.     Μπά­μπι­ντεν Πετρούσ­σας

Το Μπά­μπι­ντεν είναι ένα πολι­τι­σμικό φαι­νό­μενο που παρα­τη­ρεί­ται στην Πετρούσσα Δράμας στις 6, 7, 8 Ιανουα­ρίου. Για τις Πετρουσ­σιώ­τι­σες και τους Πετρουσ­σιώ­τες είναι η σημα­ντι­κό­τερη τους γιορτή, πανη­γυ­ρι­κού τύπου. Για τρεις μέρες όλοι οι κάτοι­κοι της Πετρούσ­σας συμ­με­τέ­χουν στις πομπές και στα γλέντια,  χορεύ­ο­ντας και τρα­γου­δώ­ντας. Το ηχό­χρωμα της τοπικής ζυγιάς μου­σι­κών οργάνων που την απο­τε­λούν οι λύρες και οι ντα­χα­ρέ­δες, οι μεταμ­φιε­σμέ­νοι (Αρά­πη­δες, ανδρεί­κελα, πρασ­σο­φό­ροι), η καμήλα που επι­δει­κνύ­ε­ται ως προ­πο­μπός στις «γύρες» και οι χοροί και οι μελω­δίες με κυρί­αρχη τον Λεβέ­ντικο/Χαρά­πτσκα (των Αρά­πη­δων) πάντα συνο­δευό­μενα από την δια­δι­κα­σία του «εποι­κο­δο­μη­τι­κού πίνειν» χαρα­κτη­ρί­ζουν το Μπά­μπι­ντεν.

4.     Λαζα­ρού­δια Ροδαυ­γής Άρτας

«Καλώς σας εύρ ο Λάζαρος και φέτος και του χρόνου με τα άσπρα με τα κόκκινα και με τα λου­λου­δάτα…»

Κάθε παρα­μονή του Λαζάρου, Παρα­σκευή βράδυ στο χαγιάτι του ιστο­ρι­κού Ναού της Αγ. Παρα­σκευής στη Ροδαυγή, μικροί και μεγάλοι, γέροι και γριές, τρα­γου­δάνε με μεράκι μερικά από τα περίπου 30 αλη­σμό­νητα τρα­γού­δια του Λαζάρου, τρα­γού­δια της  παρά­δο­σής μας. Παλαιό­τερα τα  «Λαζα­ρού­δια» τρα­γου­διό­νταν από τα παιδιά σε όλα τα σπίτια  του χωριού. Το πασχα­λινό έθιμο καλά κρατεί στη Ροδαυγή και ο Πολι­τι­στι­κός Σύλ­λο­γος Ροδαυ­γής μαζί με όλους τους Φορείς  του χωριού (Εκκλη­σία, Κοι­νό­τητα, Σύλλογο Γυναι­κών κ.λπ.), πλαι­σιώ­νουν την λαο­γρα­φική ομάδα.

 

5.     Ο Χορός της Γκα­χε­λώ­νας στο Μικρό­κα­στρο Βοΐου Κοζάνης

Ο χορός της «Γκα­χε­λώ­νας» είναι ένα μονα­δικό παρα­δο­σιακό έθιμο που τελεί­ται ανήμερα της Πρω­το­χρο­νιάς στο Μικρό­κα­στρο Βοΐου Κοζάνης. Πρό­κει­ται για έναν κυκλικό, ανδρικό χορό, με έντονο σκω­πτικό χαρα­κτήρα, που συνο­δεύ­ε­ται από τρα­γούδι χωρίς τη χρήση μου­σι­κών οργάνων. Ο πρω­το­χο­ρευ­τής δια­κρί­νε­ται για τη θεα­τρι­κό­τητα και το μεράκι του, καθο­δη­γώ­ντας τους υπό­λοι­πους χορευ­τές με σκέρτσα και αυτο­σχε­δια­σμούς. Ένας άντρας στο κέντρο του κύκλου, κρα­τώ­ντας γκλίτσα, παρα­κο­λου­θεί και επι­βλέ­πει, ενώ οι συμ­με­τέ­χο­ντες μιμού­νται τις κινή­σεις του πρω­το­χο­ρευτή.

Το τρα­γούδι της «Γκα­χε­λώ­νας» αφη­γεί­ται σκω­πτικά περι­στα­τικά με πρω­τα­γω­νι­στές ζώα, όπως η χελώνα και ο σκαν­τζό­χοι­ρος. Ο χορός κορυ­φώ­νει τις εορ­τα­στι­κές εκδη­λώ­σεις της Πρω­το­χρο­νιάς, με τους άνδρες να φορούν παρα­δο­σια­κές φορε­σιές και να προ­σθέ­τουν ιδιαί­τερο χιούμορ και ζωντά­νια στο δρώμενο. Η «Γκα­χε­λώνα» είναι σημα­ντικό στοι­χείο της πολι­τι­στι­κής ταυ­τό­τη­τας του Μικρο­κά­στρου και δια­τη­ρεί­ται ζωντανή μέσα από τις προ­σπά­θειες της τοπικής κοι­νό­τη­τας και του Εκπο­λι­τι­στι­κού Συλ­λό­γου.

6.     Σινιώ­τι­κος Χορός Κέρ­κυ­ρας

Ο Σινιώ­τι­κος χορός είναι συρτός Κερ­κυ­ραϊ­κός χορός των 2/4 που, όπως και υπο­δη­λώ­νει το όνομά του προ­έρ­χε­ται από τις Σινιές. Χορεύ­ε­ται σε κύκλο, από άνδρες και γυναί­κες. Ο πρω­το­χο­ρευ­τής επι­δί­δε­ται σε επι­δέ­ξιες κινή­σεις και τσα­λί­μια.

7.     Αργεί­τικο Καρ­να­βάλι

Το 3-ήμερο ετήσιο Καρ­να­βάλι, αυτός ο ευε­τη­ρια­κός αγερμός, λαμ­βά­νει χώρα από την 31/12 ως και την 2/1 εκάστου έτους στο Άργος Ορε­στικό του Δήμου Άργους Ορε­στι­κού της Περι­φε­ρεια­κής Ενό­τη­τας Καστο­ριάς. Δια­τη­ρεί πολλά στοι­χεία διο­νυ­σια­κού χαρα­κτήρα και συμπί­πτει με τις Ρωμαϊ­κές Καλέν­δες. Η αρχή του ανά­γε­ται του­λά­χι­στον στο 19ο αιώνα ως μέσο δια­σκέ­δα­σης κατά την Τουρ­κο­κρα­τία, που ξεκινά από την Παρα­μονή της Πρω­το­χρο­νιάς με ιδιαί­τερη υποδοχή του Νέου Έτους, συνε­χί­ζει με Παρέ­λαση των Παρεών την ημέρα της Πρω­το­χρο­νιάς, και ολο­κλη­ρώ­νε­ται με την Πατερίτσα- χορός εθιμικό δρώμενο μεταμ­φιε­σμέ­νων γυναι­κών την 2α του έτους. Είναι το 1ο Καρ­να­βάλι της χρονιάς, μονα­δικό στην Υφήλιο.

8.     Η αγγειο­πλα­στική παρά­δοση της οικο­γέ­νειας Ανε­τό­που­λου στο Μαλάκι Βόλου.

Η λαϊκή τέχνη της αγγειο­πλα­στι­κής όπως ανα­πτύ­χθηκε στην περιοχή του Βόλου από τα τέλη του 19ου αιώνα έως σήμερα, μέσα από τέσ­σε­ρις γενιές αγγειο­πλα­στών της ίδιας οικο­γέ­νειας (οικο­γέ­νεια Ανε­τό­που­λου). Δίνεται έμφαση στην ιστο­ρική τους δια­δρομή, τη σχέση τους με την πόλη του Βόλου, τη δια­δι­κα­σία παρα­γω­γής, τις τεχνι­κές, τα υλικά αντι­κεί­μενα (κερα­μικά) και τις χρήσεις τους, καθώς και τη σύγ­χρονη παρα­γωγή και δράση του Βαγγέλη Ανε­τό­που­λου και των παιδιών του Στέλιου και  Αθηνάς.

9.     Η καλ­λιέρ­γεια και η επε­ξερ­γα­σία του δαμά­σκη­νου Αζάν στη Σκόπελο

Το μαύρο δαμά­σκηνο Αζάν, πήρε την ονο­μα­σία του από την πόλη της Γαλλίας AGEN απ’ όπου και προήλθε για να εμφυ­τευ­τεί στην Σκο­πε­λί­τικη Γη, να μπο­λια­στεί και να δημιουρ­γή­σει τον ευερ­γε­τικό καρπό. Καρπός χυμώδης και γλυκός, αφυ­δα­τώ­νε­ται σε ξυλό­φουρ­νους προ­σφέ­ρο­ντας ευερ­γε­τι­κές ιδιό­τη­τες στον οργα­νι­σμό του ανθρώ­που. Οι Σκο­πε­λί­τες την περίοδο του καλο­και­ριού, συγκε­ντρώ­νο­νταν στις εξο­χι­κές τους κατοι­κίες τα λεγό­μενα «καλύβια» για να συλ­λέ­ξουν και να ψήσουν τα Σκο­πε­λί­τικα μαύρα δαμά­σκηνα, τα οποία πωλού­σαν σε πολύ καλές τιμές. Η παρα­γωγή του δαμά­σκη­νου  δια­μόρ­φωσε τον κοι­νω­νικό, πολι­τι­στικό και οικο­νο­μικό βίο της γεωρ­γι­κής κοι­νό­τη­τας. Η καλ­λιέρ­γεια του Σκο­πε­λί­τι­κου δαμά­σκη­νου μετα­λα­μπα­δεύ­ε­ται από γενιά σε γενιά ενώ καλ­λιερ­γεί­ται αδιά­κοπα με τον παρα­δο­σιακό τρόπο από την εμφά­νισή του και συνιστά σημα­ντικό στοι­χείο βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης.

10.  Εμπο­ρο­πα­νή­γυ­ρις Άργους Ορε­στι­κού

Η Εμπο­ρο­πα­νή­γυ­ρις του Άργους Ορε­στι­κού απο­τε­λεί το κορυ­φαίο εμπο­ρικό γεγονός στη Δυτική Μακε­δο­νία, διάρ­κειας μια εβδο­μά­δας, στα τέλη Σεπτεμ­βρίου με αρχές Οκτω­βρίου. Η αρχή της ανά­γε­ται του­λά­χι­στον τον 17ο αιώνα, η λει­τουρ­γία της υπήρξε αδιά­κοπη ανά τους αιώνες, με απο­τέ­λε­σμα η σημε­ρινή  εμπο­ρο­πα­νή­γυρη να απο­τε­λεί εξέλιξη της Ζωοπανήγυρης- Εμπο­ρο­πα­νή­γυ­ρης της εποχής εκείνης. Έμποροι από όλη την χώρα προ­σέρ­χο­νται να που­λή­σουν υπη­ρε­σίες και προ­ϊ­ό­ντα και επι­σκέ­πτες προ­σέρ­χο­νται από όλη τη Βόρειο Ελλάδα και τα Νότια Βαλ­κά­νια. Είναι το πιο σημα­ντικό γεγονός του Δήμου στον κύκλο του χρόνου στο Άργος Ορε­στικό. Εξα­κο­λου­θεί να είναι από τις μεγα­λύ­τε­ρες και επι­τυ­χη­μέ­νες εμπο­ρο­πα­νη­γύ­ρεις των Βαλ­κα­νίων.

11.  Ο κύκλος της φάβας στη νησιω­τική Ελλάδα

Η φάβα είναι πανάρ­χαιο έδεσμα που κατα­να­λώ­νε­ται μέχρι σήμερα παρα­δο­σιακά στα περισ­σό­τερα νησιά του Ελλη­νι­κού χώρου. Παρα­σκευά­ζε­ται από σπα­σμέ­νες κοτυ­λη­δό­νες σπερ­μά­των (σπόρων) οσπρίων που προ­έρ­χο­νται από τοπικές ποι­κι­λίες πέντε βοτα­νι­κών ειδών (3 είδη λαθου­ριού, 1 μπι­ζε­λιού και 1 κουκιού). Οι αγρότες σε κάθε νησί έχουν ανα­πτύ­ξει την δική τους καλ­λιερ­γη­τική τεχνική  και επε­ξερ­γα­σία σύμφωνα με την τοπική παρά­δοση. Στην παρα­δο­σιακή νησιω­τική κοι­νω­νία η φάβα εντάσ­σε­ται στον καθη­με­ρινό όσο και στον εορ­τα­στικό δια­τρο­φικό κύκλο δημιουρ­γώ­ντας μια ιδιαί­τερη δια­τρο­φική κουλ­τούρα και περι­βάλ­λε­ται από πλήθος λεκτι­κών και συμ­βο­λι­κών πρα­κτι­κών. Η φάβα εξα­κο­λου­θεί μέχρι σήμερα να περι­λαμ­βά­νε­ται στην τοπική παρα­δο­σιακή κουζίνα αλλά και στις σύγ­χρο­νες γαστρο­νο­μι­κές συν­θέ­σεις.