Το  παναΰρι του ‘Αι Σουλά στη Ρόδο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς!

ΥΠΠΟ: Τέσσερα νέα στοι­χεία στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας

Το  παναΰρι του ‘Αι Σουλά στη Ρόδο, η Μπι­μπίλα, δαντέλα με τη βελόνα στη Νέα Μάκρη Αττικής, η παρα­δο­σιακή τεχνο­λο­γία παρα­γω­γής κατρα­μιού και η τέχνη της παρα­δο­σια­κής ιστιο­πλο­ΐας με λατίνι είναι τα τέσσερα νέα στοι­χεία που εγγρά­φη­καν στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας.

​Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού ανα­κοί­νωσε σήμερα την εγγραφή στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας, τεσ­σά­ρων νέων στοι­χείων, εφαρ­μό­ζο­ντας, ήδη από το 2006, τη σύμβαση για τη Δια­φύ­λαξη της ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς. Σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, τα Δελτία για τα τέσσερα στοι­χεία άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς έτυχαν συστη­μα­τι­κής επε­ξερ­γα­σίας από τη Διεύ­θυνση Νεό­τε­ρης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς και έγκρι­σης από το Συμ­βού­λιο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς με τη συνερ­γα­σία των κοι­νο­τή­των των φορέων, απο­σκο­πώ­ντας στη δια­φύ­λαξη των παρα­δό­σεων και τη μετά­δοσή τους στις νεό­τε­ρες γενιές.

Στο πλαίσιο της εφαρ­μο­γής της Σύμ­βα­σης της UNESCO, η χώρα μας δημιούρ­γησε και εμπλου­τί­ζει συστη­μα­τικά το Εθνικό Ευρε­τή­ριο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, στο οποίο κοι­νό­τη­τες φορέων άυλης πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς έχουν τη δυνα­τό­τητα να ανα­δεί­ξουν τα στοι­χεία που οι ίδιες θεωρούν σημα­ντικά, για την ταυ­τό­τητά τους. Μέχρι σήμερα έχουν εγγρα­φεί στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς 150 στοι­χεία (https://ayla.culture.gr/)

Η υπουρ­γός Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Η εγγραφή των τεσ­σά­ρων νέων στοι­χείων στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς απο­τε­λεί ακόμη μια σημα­ντική προ­σθήκη στο πολι­τι­στικό απο­τύ­πωμα της χώρας μας. Τα στοι­χεία που κατα­γρά­φο­νται απο­τε­λούν κομ­μά­τια της παρά­δο­σής μας. Ταυ­τό­χρονα, ανα­δει­κνύ­ουν την εθνική μας ταυ­τό­τητα, έτσι όπως πηγάζει από τη δημιουρ­γι­κό­τητα και τη συλ­λο­γική μνήμη των κοι­νο­τή­των μας. Η άυλη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά είναι η ψυχή του πολι­τι­σμού μας, για αυτό και η δια­φύ­λαξη και ανά­δειξή της απο­τε­λεί προ­τε­ραιό­τητα για το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού. Η έγγραφή των τεσ­σά­ρων νέων στοι­χείων είναι το απο­τέ­λε­σμα συλ­λο­γι­κής προ­σπά­θειας επι­στη­μο­νι­κών φορέων, τοπικών κοι­νο­τή­των και πολι­τι­στι­κών συλ­λό­γων, που εργά­ζο­νται, με μεράκι, αγάπη και γνώση. Απο­τε­λεί την εξέλιξη μιας διαρ­κούς δια­δι­κα­σίας για την προ­στα­σία, ανά­δειξη και μετά­δοση της ζωντα­νής κλη­ρο­νο­μιάς  μας, στις επό­με­νες γενιές».

Τα τέσσερα στοι­χεία που εγγρά­φο­νται στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ελλάδας είναι τα εξής:

Το  παναΰρι του ‘Αι Σουλά

Απο­τε­λεί τη σημα­ντι­κό­τερη εκδή­λωση της συλ­λο­γι­κής  ταυ­τό­τη­τας και μνήμης καθώς και του κοι­νο­τι­κού πνεύ­μα­τος της κοι­νό­τη­τας Σορωνής Ρόδου. Πρό­κει­ται για ένα δεκα­πεν­θή­μερο εορ­τα­στι­κών, θρη­σκευ­τι­κών, πολι­τι­στι­κών και ερα­σι­τε­χνι­κών αθλη­τι­κών δράσεων που πραγ­μα­το­ποιού­νται με τη συμ­με­τοχή όλων των ηλικιών και συν­δέ­ο­νται με την εορτή του Αγίου Σίλα (30 Ιουλίου), στην Κοι­νό­τητα Σορωνής Ρόδου. Οι εκδη­λώ­σεις που προ­σελ­κύ­ουν το ενδια­φέ­ρον των κατοί­κων πολλών χωριών της Ρόδου και της πόλης της Ρόδου αλλά και του­ρι­στών, πραγ­μα­το­ποιού­νται στο στάδιο, στο πάρκο κυκλο­φο­ρια­κής αγωγής και σε άλλους χώρους που βρί­σκο­νται στην δασώδη έκταση που περι­βάλ­λει το εξω­μο­νά­στηρο του ‘Αι-Σουλά,  ο ευρύ­τε­ρος χώρος του οποίου προσ­διο­ρί­ζε­ται ως άλσος του ‘Αι-Σουλά (τοπική εκφορά του ονό­μα­τος του Αγίου Σίλα).

Μπι­μπίλα, δαντέλα με τη βελόνα στη Νέα Μάκρη Αττικής

Απο­τε­λεί τέχνη συνυ­φα­σμένη με τη συλ­λο­γική μνήμη και την ταυ­τό­τητα των απο­γό­νων Μικρα­σια­τών προ­σφύ­γων που εγκα­τα­στά­θη­καν στη Νέα Μάκρη Αττικής.  Η μπι­μπίλα είναι μια τεχνική δημιουρ­γίας δαντέ­λας που πλέ­κε­ται στην άκρη  του στρι­φώ­μα­τος για να δια­κο­σμή­σει ασπρό­ρουχα, εσώ­ρουχα, υφά­σματα του σπιτιού κλπ. Γίνεται με βελόνα του ραψί­μα­τος και βαμ­βα­κερή ή σπα­νιό­τερα μετα­ξωτή κλωστή. Η βασική βελονιά είναι ο κόμπος σε συν­δυα­σμό με θηλιά ή θηλιές στον αέρα. Υπάρχει μια πλούσια ποι­κι­λία παραλ­λα­γών της βασικής βελο­νιάς. Με τη βελονιά της μπι­μπί­λας μόνο ή σε συν­δυα­σμό με υφά­σματα (λινό, βαμ­βα­κερό, μετα­ξωτό) γίνο­νται δια­κο­σμη­τικά εργό­χειρα ή χρη­στικά υφά­σματα του σπιτιού σε διάφορα σχήματα (κυρίως στρογ­γυλά). Την τεχνική έφεραν πρό­σφυ­γες από τη Μ. Ασία στη Ν.Μάκρη Αττικής, αλλά είναι δια­δε­δο­μένη και σε άλλες περιο­χές της Ελλάδας, όπως στα Δωδε­κά­νησα και στη βόρεια Ελλάδα.

Παρα­δο­σιακή τεχνο­λο­γία παρα­γω­γής κατρα­μιού

Απο­τε­λεί σημα­ντική έκφανση των πρα­κτι­κών που συν­δέ­ο­νται με τη χρηστή δια­χεί­ριση του δάσους και συγκε­κρι­μένα των μη ξυλωδών προ­ϊ­ό­ντων του, αλλά και πηγή έμπνευ­σης για τη δημιουρ­γία προ­ϊ­ό­ντων που μπορούν να αξιο­ποι­η­θούν για την εξυ­πη­ρέ­τηση σύγ­χρο­νων αναγκών (φαρ­μα­κευ­τικά προ­ϊ­ό­ντα, κοσμη­τικά σκευά­σματα κ.ά.). Το κατράμι είναι το υγρό από­σταγμα που παρά­γε­ται από την καύση υπό συν­θή­κες έλλει­ψης οξυ­γό­νου γηραιών ρητι­νού­χων δέντρων, συνήθως πεύκων, τεμάχια των οποίων χτί­ζο­νται σε κατάλ­ληλη διάταξη (κατρα­μο­κά­μινο). Είναι γνωστό από την αρχαιό­τητα σε πολλές περιο­χές της Ευρώπης και της Μέσης Ανα­το­λής, με εφαρ­μο­γές στην κτη­νο­τρο­φία, τη λαϊκή θερα­πευ­τική, την ξυλο­ναυ­πη­γική και την προ­στα­σία ξύλινων κατα­σκευών. Στην περιοχή της Πίνδου, ειδι­κό­τερα στο Δίστρατο Κόνι­τσας, η παρα­σκευή του κατρα­μιού απο­τε­λούσε βασική επαγ­γελ­μα­τική πρα­κτική των πλη­θυ­σμών, άμεσα συνυ­φα­σμένη με τη δασική δια­χεί­ριση, κατά τον 19ο αιώνα και εώς τη δεκα­ε­τία του 1970. Σήμερα η πρα­κτική δια­σώ­ζε­ται από ελά­χι­στους παρα­γω­γούς. Στο Δίστρατο Κόνι­τσας στην Περι­φέ­ρεια Ηπείρου συνα­ντώ­νται κάποιοι τελευ­ταίοι γνώστες της παρα­δο­σια­κής παρα­σκευής κατρα­μιού. Η πρα­κτική εντο­πί­ζε­ται ιστο­ρικά και σε άλλες περιο­χές της Ελλάδας, όπως στην Πιερία, στην Αττική (Γερά­νεια Όρη), στην νοτιο­α­να­το­λική Κρήτη, στη Θάσο, με παραλ­λα­γές στην τεχνο­λο­γία κατα­σκευής του κατρα­μο­κά­μι­νου, τη δασική πρώτη ύλη και την δια­δι­κα­σία. Στις Σκαν­δι­να­βι­κές χώρες η πρα­κτική έχει ανα­βιώ­σει τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες για τις ανάγκες συντή­ρη­σης και προ­στα­σίας μιας ειδικής κατη­γο­ρίας μνη­μείων, των μεσαιω­νι­κών ξύλινων εκκλη­σιών stave churches. Βιβλιο­γρα­φι­κές ανα­φο­ρές για την πρα­κτική συνα­ντώ­νται σε διά­φο­ρες χώρες της Μέσης Ανα­το­λής.

Η τέχνη της παρα­δο­σια­κής ιστιο­πλο­ΐας με λατίνι

Το λατίνι είναι ένα τρι­γω­νικό πανί (ιστίο) που έχει χρη­σι­μο­ποι­η­θεί, με παραλ­λα­γές, σε αλιευ­τικά, σπογ­γα­λιευ­τικά και μετα­φο­ρικά σκάφη στη Μεσό­γειο και σε άλλες περιο­χές. Πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα ήταν επίσης δια­δε­δο­μένη η χρήση του σε κατα­δρο­μικά, πει­ρα­τικά και πολε­μικά. Σήμερα χρη­σι­μο­ποιεί­ται για αναψυχή σε βάρκες και καΐκια, όπως επίσης και στο ναυ­το­προ­σκο­πι­σμό σε όλο το Αιγαίο και το Ιόνιο.

Η ιστιο­πλοΐα με πανί λατίνι, η οποία απο­τε­λεί τη συνέ­χεια μιας μακράς ναυ­τι­κής παρά­δο­σης που ανα­πτύ­χθηκε στους ναυ­τό­το­πους και τα λιμάνια σε όλη την Ελλάδα, είναι συν­δε­δε­μένη με την τέχνη της παρα­δο­σια­κής ξυλο­ναυ­πη­γι­κής, του ραψί­μα­τος των πανιών και του αρμα­τώ­μα­τος των ιστιο­φό­ρων. Τόσο η κατα­σκευή και χρήση του πανιού λατίνι όσο και η ξυλο­ναυ­πη­γική τέχνη, απο­τε­λούν εκφάν­σεις παρα­δο­σια­κών γνώσεων και τεχνι­κών των κοι­νο­τή­των του Αιγαίου.

Τα λατίνια, που σήμερα χρη­σι­μο­ποιού­νται τόσο από ιδιώτες για αναψυχή όσο και ως εκπαι­δευ­τικά εργα­λεία κυρίως από συστή­ματα Ναυ­το­προ­σκό­πων, είναι κατάλ­ληλα για την ανά­δειξη τεχνι­κών  παρα­δο­σια­κής ιστιο­φο­ρίας και ιστιο­πλο­ΐας. Η εκμά­θηση της χρήσης τους από ενή­λι­κες, εφήβους και παιδιά συμ­βάλ­λει στην ενί­σχυση των δεσμών με τον τόπο τους και την φυσική και πολι­τι­στική του κλη­ρο­νο­μιά.

Σημειώ­νε­ται ότι η χώρα μας συμ­με­τέ­χει στη διε­θνική υπο­ψη­φιό­τητα του στοι­χείου «Η τέχνη της ιστιο­πλο­ΐας με πανί λατίνι και ψάθα: γνώσεις και πρα­κτι­κές» με τη συμ­με­τοχή Ελλάδας, Ελβε­τίας,  Ισπα­νίας, Ιταλίας και Κρο­α­τίας, για εγγραφή του στον Αντι­προ­σω­πευ­τικό Κατά­λογο ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της Ανθρω­πό­τη­τας. Η υπο­ψη­φιό­τητα πρό­κει­ται να κριθεί από το αρμόδιο όργανο της Σύμ­βα­σης για τη Δια­φύ­λαξη της ‘Αυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς (UNESCO, 2003) το 2026.

Πηγή: ΑΠΕ