Γεράσιμος Παπαδόπουλος: «Το επίπεδο του ηφαιστειακού κινδύνου είναι πάρα πολύ χαμηλό»

Κύριε Παπα­δό­πουλε, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε από την περί­πτωση της Σαντο­ρί­νης, η οποία ανη­σύ­χησε όχι μόνον τους κατοί­κους, την γύρω περιοχή αλλά ακόμη κι εμάς στα Δωδε­κά­νησα. Πείτε μας την εκτί­μησή σας.

Η αλήθεια είναι ότι, σε όλη τη χώρα έχουμε πρό­βλημα με τους σει­σμούς. Η διαφορά είναι ότι δεν είναι παντού η ίδια σει­σμι­κό­τητα. Δια­φέ­ρει από περιοχή σε περιοχή, δια­φέ­ρει ως προς τη συχνό­τητα των σεισμών, ως προς τα μεγέθη και ως προς τον τρόπο με τον οποίο εμφα­νί­ζε­ται. Η σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα, έτσι όπως εμφα­νί­σθηκε τον τελευ­ταίο μήνα που μας πέρασε στην περιοχή της Σαντο­ρί­νης και της Αμοργού, δεν είναι απο­λύ­τως συνη­θι­σμένη –δηλαδή, το ασυ­νή­θι­στο θα έλεγα είναι ότι είχαμε πάρα πολλούς σει­σμούς, μία πολύ γρήγορη αύξηση μέσα σε λίγες μέρες (στο πλήθος των σεισμών και στην άνοδο των μεγεθών). Αυτή η στα­διακή αύξηση δημιούρ­γησε μία κατά­σταση η οποία δεν είναι συνη­θι­σμένη στη χώρα. Από την άλλη μεριά, αυτή η σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα, συν­δυά­στηκε με το ενδε­χό­μενο ενερ­γο­ποί­η­σης του ηφαι­στείου της Σαντο­ρί­νης. Αυτό όμως, ήταν εντελώς αβάσιμο και έγινε αντι­κεί­μενο συζή­τη­σης από ορι­σμέ­νους επι­στή­μο­νες, οι οποίοι δεν είναι και απο­λύ­τως ειδικοί στα θέματα αυτά. Αυτό, είναι κατά κύριο λόγο που δημιούρ­γησε τη μεγάλη κοι­νω­νική ανα­στά­τωση η οποία οδήγησε και στη μαζική φυγή πολλών κατοί­κων και επι­σκε­πτών από το νησί. Ο τρόπος με τον οποίο έγινε η δια­χεί­ριση αυτού του θέματος από συνα­δέλ­φους μου, δεν ήταν καλός. Αυτή τη φορά, δεν είχαμε τα ΜΜΕ (που συνήθως τα κατη­γο­ρούμε ότι μεγα­λο­ποί­η­σαν το θέμα). Τα ΜΜΕ έδιναν βήμα στους επι­στή­μο­νες. Ακού­σαμε πρω­το­φανή πράγ­ματα που δεν είχαν καμία επι­στη­μο­νική βάση. Έτσι λοιπόν είχαμε και μία απρό­κλητη κοι­νω­νική ανα­στά­τωση. Κατά την άποψή μου έγινε ένα μεγάλο λάθος σε ό,τι αφορά στην εκτί­μηση του ηφαι­στεια­κού, και όχι του σει­σμι­κού κιν­δύ­νου.

Όπως είπατε, κάποιες περιο­χές έχουν συνη­θί­σει να ζουν με τους σει­σμούς. Στα Δωδε­κά­νησα και στη Ρόδο, οι σει­σμι­κές δονή­σεις δεν μας ανη­συ­χούν τόσο πολύ ούτε σημειώ­νο­νται ζημιές. Ωστόσο, η ανα­στά­τωση για τον ηφαι­στειακό κίνδυνο, μας ανη­σύ­χησε λόγω της Νισύρου.

Δεν υπάρχει αμφι­βο­λία ότι και στη χώρα μας, όπως και σε άλλες χώρες, υπάρχει και το θέμα του ηφαι­στεια­κού κιν­δύ­νου. Όμως, ταυ­τό­χρονα πρέπει να πούμε ότι, το επίπεδο του ηφαι­στεια­κού κιν­δύ­νου είναι πάρα πολύ χαμηλό –σε σχέση με τον σει­σμικό κίνδυνο. Διότι οι ηφαι­στεια­κές εκρή­ξεις γίνο­νται σε πολύ αραιά χρονικά δια­στή­ματα εάν συγκρι­θούν με τους σει­σμούς που γίνο­νται σε πολύ συχνά χρονικά δια­στή­ματα. Το θέμα του ηφαι­στεια­κού κιν­δύ­νου είναι υπαρκτό, πρω­τί­στως στη Σαντο­ρίνη και δευ­τε­ρευό­ντως στη Νίσυρο καθώς και τα δύο ηφαί­στεια είναι “ενεργά”. Οι εκρή­ξεις ήταν σε πολύ χαμηλό μέγεθος μέχρι και τον 19ο αιώνα. Στην τρέ­χουσα περίοδο, βρί­σκο­νται σε “ύπνωση” (δηλαδή… κοι­μού­νται). Αυτό σημαί­νει ότι κάποια στιγμή θα ξυπνή­σουν και θα μας ξανα­δώ­σουν εκρή­ξεις αλλά όχι ιδιαί­τερα μεγάλες, καθώς το ηφαι­στειακό δυνα­μικό δεν είναι ιδιαί­τερα μεγάλο σε αυτά τα δύο. Αυτό δε σημαί­νει ότι δεν πρέπει να νοια­ζό­μα­στε γι’ αυτά τα οποία και παρα­κο­λου­θούμε. Στα ηφαί­στεια, συνήθως, υπάρ­χουν προει­δο­ποι­η­τικά “σημάδια”: τοπικοί μικρο­σει­σμοί πολύ αυξη­μέ­νοι, αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας εδάφους, αύξηση στα ηφαι­στειακά αέρια, τα οποία βγαί­νουν από την περιοχή του κρατήρα (όπως για παρά­δειγμα, στον μεγάλο κρατήρα ‘Στέφανος’ της Νισύρου όπου έχουμε και θερμά, ρευστά υγρά με νερό που σχεδόν χοχλά­ζει συνεχώς και ατμίδες). Συνεπώς, τα σημάδια υπάρ­χουν αλλά τα παρα­κο­λου­θούμε. Από αυτό όμως, μέχρι την ακα­τά­σχετη κιν­δυ­νο­λο­γία που ζήσαμε πρό­σφατα, υπάρχει μεγάλη από­σταση. Χρειά­ζε­ται σωστή ενη­μέ­ρωση, κοινή πλη­ρο­φό­ρηση με υπευ­θυ­νό­τητα προς το κοι­νω­νικό σύνολο για να κατα­λα­βαί­νουν όλοι τι τους απειλεί και τι όχι.

Επίσης, υπάρχει και το ηφαί­στειο των Μεθάνων, το οποίο όμως, έρχεται τρίτο σε επίπεδο κιν­δύ­νου από ηφαι­στειακή άποψη μετά από τη Σαντο­ρίνη και τη Νίσυρο.

Η σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα πέρασε χωρίς βλάβες στα κτήρια όπως μάθαμε. Ωστόσο, υπάρχει έκδηλη ανη­συ­χία στον κόσμο και στους νησιώ­τες για τέτοιο ενδε­χό­μενο. Τι απα­ντάτε;

Θα σας αναφέρω πως η σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα στην περιοχή της Σαντο­ρί­νης πέρασε χωρίς να σημειω­θούν βλάβες στα κτήρια. Και βέβαια, δεν θα μπο­ρούσε να σημειω­θούν βλάβες από τα μεγέθη 5 – 5,3 ρίχτερ σε απο­στά­σεις 20, 30, 40 χιλιο­μέ­τρων, δεν μπορούν να βλάψουν τα κτήρια. Σε μία ανα­κοί­νωσή της η Επι­τροπή Σει­σμι­κού Κιν­δύ­νου, ανέφερε ότι “συμπε­ρι­φέρ­θη­καν καλά τα κτήρια”. Αυτό δεν έπρεπε να ανα­φερ­θεί καθόλου, καθώς τα κτήρια “δοκι­μά­ζο­νται” σε σει­σμούς από 6 ρίχτερ και πάνω και σε απο­στά­σεις 10 – 20 χιλιο­μέ­τρων. Είναι μία εικόνα παρα­πλα­νη­τική.

Οι δήμαρ­χοι των Κυκλά­δων και των Δωδε­κα­νή­σων, σε πρό­σφατη συνε­δρί­ασή τους (ΠΕΔ Νοτίου Αιγαίου) συζή­τη­σαν το θέμα σχετικά με τη δημιουρ­γία σχεδίων για την αντι­με­τώ­πιση τέτοιων φαι­νο­μέ­νων. Τι λέτε γι’ αυτό;

Κοι­τάξτε, τα μέτρα αυτά που πρέπει να ληφθούν, προ­βλέ­πο­νται από τον νόμο, παγίως. Δηλαδή, σύμφωνα με τον νόμο, οι δήμοι και οι περι­φέ­ρειες όλης της χώρας, ανά πάσα στιγμή θα πρέπει να έχουν εκπο­νή­σει σχέδια έκτα­κτης ανάγκης, ετοι­μό­τη­τας και προ­ε­τοι­μα­σίας στο πλαίσιο του Σχεδίου Εγκέ­λα­δος, να τα επι­και­ρο­ποιούν υπό τις οδηγίες του Οργα­νι­σμού Αντι­σει­σμι­κού Οργα­νι­σμού και Προ­στα­σίας και της Γενικής Γραμ­μα­τείας Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας. Άρα, μπορεί να γίνο­νται συσκέ­ψεις αλλά όχι για να ξεκι­νή­σουν να φτιά­χνουν σχέδια, για να τα επι­και­ρο­ποιούν.

Επι­πρό­σθετα, επειδή υπάρχει η συζή­τηση και ο φόβος για τσου­νάμι, θα σας πω το εξής: δεν υπάρχει καμία αμφι­βο­λία, ότι οι μεγάλοι υπο­θα­λάσ­σιοι σεισμοί, μεγέ­θους πάνω από 6 – 6,5 ρίχτερ μπορεί κάτω από συγκε­κρι­μέ­νες γεω­φυ­σι­κές συν­θή­κες, να προ­κα­λέ­σουν τσου­νάμι. Ναι, αλλά εφόσον υπάρ­ξουν οι συγκε­κρι­μέ­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Χωρίς αυτό, δεν μπο­ρούμε να λέμε αρνη­τι­κές δια­πι­στώ­σεις, έτσι αβα­σά­νι­στα. Όταν ενη­με­ρώ­νουμε τον πολίτη σωστά, με βάση την επι­στη­μο­νική αλήθεια και υπευ­θυ­νό­τητα, τότε μειώ­νουμε την κοι­νω­νική ανη­συ­χία.