ΑΠΟΨΕΙΣ

Η μεταναστευτική πολιτική της Ε.Ε.- Τα δύο πρόσωπα του Ιανού;

news room
8 λεπτά ανάγνωση

Με τη σκέψη στα παγω­μένα νερά του Αιγαίου και της Mare Nostrum, όπου ανθρώ­πι­νες ψυχές χάνο­νται καθη­με­ρινά στην προ­σπά­θεια τους να μετα­βούν στη ευρω­παϊκή ήπειρο για μια καλύ­τερη ζωή, θα μοι­ρα­στώ κάποιους προ­βλη­μα­τι­σμούς ανα­φο­ρικά με το επίμαχο θέμα της δια­χεί­ρι­σης της μετα­να­στευ­τι­κής πολι­τι­κής της Ένωσης και των Κρατών Μελών της (ΚΜ).

 

Αν και η μετα­να­στευ­τική πολι­τική απο­τε­λεί έναν ιδιαί­τερα νευ­ραλ­γικό τομέα για την Ένωση, με το Νέο Σύμφωνο Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου (2020) θεω­ρη­τικά να σημα­το­δο­τεί μια νέα προ­σπά­θεια σε μια ολι­στική δια­χεί­ριση της μετα­νά­στευ­σης , υπάρ­χουν πολλά ζητή­ματα που πρέπει να επι­λυ­θούν μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης καθώς υπάρ­χουν δια­φο­ρε­τι­κές προ­τε­ραιό­τη­τες και απόψεις ως προς την αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος.

 

Οι ηγέτες της ΕΕ σε ειδική Σύνοδο Κορυφής που διε­ξά­γε­ται στη Στοκ­χόλμη στις 9-10 Φεβρουα­ρίου, θα ασχο­λη­θούν και με το θέμα σε μια προ­σπά­θεια να «τετρα­γω­νί­σουν τον κύκλο» καθώς το ζήτημα της δια­χεί­ρι­σης της μετα­νά­στευ­σης απο­τε­λεί ένα καζάνι που βράζει και θέτει σε κίνδυνο την ίδια τη συνοχή της Ένωσης.

 

Καθαρές δεσμεύ­σεις στο μετα­να­στευ­τικό, είναι το αίτημα πολλών αρχηγών ΚΜ με χαρα­κτη­ρι­στική τη δήλωση του αυστρια­κού καγκε­λά­ριου, Karl Nehammer σε συνέ­ντευξη που παρα­χώ­ρησε στη γερ­μα­νική εφη­με­ρίδα Die Welt (8.02.2023) , ότι είναι έτοιμος να εμπο­δί­σει την τελική δήλωση της Συνόδου Κορυφής της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης αυτή την εβδο­μάδα, εάν οι ευρω­παίοι ηγέτες δεν κατα­λή­ξουν σε συγκε­κρι­μέ­νες συμ­φω­νίες για την κατα­πο­λέ­μηση της παρά­νο­μης μετα­νά­στευ­σης.

 

Είναι γεγονός πως η προ­σφυ­γική κρίση του 2015-2016, απο­κά­λυψε σημα­ντι­κές αδυ­να­μίες και την πολυ­πλο­κό­τητα της δια­χεί­ρι­σης μιας δύσκο­λης κατά­στα­σης, μα πάνω απ’ όλα, ανέ­δειξε μια θεμε­λιώδη αλήθεια που είναι συνυ­φα­σμένη με τη δια­κυ­βέρ­νηση της ΕΕ: το έλλειμα μιας ολο­κλη­ρω­μέ­νης μετα­να­στευ­τι­κής πολι­τι­κής που θα βασί­ζε­ται στο αξιακό της πλαίσιο, την αλλη­λεγ­γύη και την συνοχή των κρατών μελών της.

 

Όμως, στον αντί­ποδα της προ­σφυ­γι­κής κρίσης του 2015-16, η αντι­με­τώ­πιση των μεγάλων προ­σφυ­γι­κών ροών από την Ουκρα­νία μετά την εισβολή της Ρωσίας (σχεδόν πριν ένα χρόνο), δείχνει μια άλλη Ευρώπη, μια αλλη­λέγ­γυα Ευρώπη, με γρήγορα αντα­να­κλα­στικά και απο­τε­λε­σμα­τι­κές πολι­τι­κές αντι­με­τώ­πι­σης αυτής της κρίσης. Δικαίως πολλοί άρχισαν να μιλούν για μια πολι­τική “à la carte”, ανοί­γο­ντας μια νέα διαμάχη στους κόλπους της Ένωσης, μεταξύ βορρά και νότου.

 

§ Ποια είναι η κατά­σταση σήμερα;

 

Οι αξιω­μα­τού­χοι της ΕΕ παρα­δέ­χο­νται ότι υπάρ­χουν εμπλο­κές σε κάθε βήμα της μετα­να­στευ­τι­κής δια­δι­κα­σίας. Ο περιο­ρι­σμέ­νος κατα­με­ρι­σμός των βαρών και οι υπερ­φορ­τω­μέ­νες εθνικές μετα­να­στευ­τι­κές αρχές που δεν μπορούν να απο­τρέ­ψουν τους μετα­νά­στες από το να υπο­βάλ­λουν αιτή­σεις ασύλου σε πολλά κράτη έχουν οδη­γή­σει σε ένα σύστημα που βρί­σκε­ται σε σχεδόν μόνιμη κρίση.

 

Η αργή λήψη απο­φά­σεων συνο­δεύ­ε­ται από αργές δια­δι­κα­σίες επι­στρο­φής των απο­τυ­χη­μέ­νων αιτού­ντων άσυλο στη χώρα κατα­γω­γής τους ή στο κράτος μέλος της ΕΕ στο οποίο έφτασαν αρχικά. Σύμφωνα με τα στοι­χεία του Ευρω­παϊ­κού Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου (ΕΕΣ), μεταξύ 2018 και 2021 πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συνο­λικά 19.745 ανα­γκα­στι­κές επι­στρο­φές και 2.183 υπο­βοη­θού­με­νες επι­στρο­φές από περισ­σό­τε­ρους από 136.000 μετα­νά­στες που απο­βι­βά­στη­καν, 14,5% και 1,6% του συνόλου, αντί­στοιχα. Ωστόσο, αρκετές κυβερ­νή­σεις προ­σπα­θούν τώρα

να δώσουν μεγα­λύ­τερη έμφαση στην επιβολή του επα­να­πα­τρι­σμού, όπως είναι η Ελλάδα, η Ιταλία, η Μάλτα και η Ισπανία , οι χώρες του λεγό­με­νου ευρω­παϊ­κού Νότου.

 

 

§ Νέο Σύμφωνο για τη Μετα­νά­στευση και το Άσυλο: δημιουρ­γία «ενός κοινού ευρω­παϊ­κού πλαι­σίου»;

 

Όμως, ας βάλουμε το θέμα σε μια σειρά, ξεκι­νώ­ντας από την ίδια την πρόταση της Επι­τρο­πής, το Νέο Σύμφωνο για τη Μετα­νά­στευση και το Άσυλο. Απο­τε­λεί μια νέα αρχή ή μια δια­χεί­ριση του ζητή­μα­τος με παλιά υλικά;

 

Το Νέο Σύμφωνο για τη Μετα­νά­στευση και το Άσυλο επι­διώ­κει τη δημιουρ­γία «ενός κοινού ευρω­παϊ­κού πλαι­σίου» για την καλύ­τερη δια­κυ­βέρ­νηση της μετα­νά­στευ­σης και της δια­χεί­ρι­σης ασύλου, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου ενός νέου συστή­μα­τος αλλη­λεγ­γύης που να αντι­με­τω­πί­ζει τις προ­κλή­σεις τόσο σε φυσιο­λο­γι­κές συν­θή­κες, όσο και σε κατα­στά­σεις πίεσης και κρίσης. Απο­σκο­πεί στη βελ­τί­ωση των δια­δι­κα­σιών ασύλου και επι­στρο­φής στα σύνορα, με στόχο τη συνέ­πεια και την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και στη δια­σφά­λιση ενός προ­τύ­που συν­θη­κών υπο­δο­χής στα κράτη μέλη. Τέλος, η ολο­κλη­ρω­μένη δια­χεί­ριση των συνόρων παρου­σιά­ζε­ται ως βασικό συστα­τικό μιας ολο­κλη­ρω­μέ­νης μετα­να­στευ­τι­κής πολι­τι­κής και ως προ­ϋ­πό­θεση για απο­τε­λε­σμα­τι­κές αντι­δρά­σεις στον τομέα του ασύλου και επι­στρο­φής. Όμως είναι γεγονός πως παρά την ευρω­παϊκή ρητο­ρική, με βάση τα μέχρι σήμερα

 

Ένα σημα­ντικό σημείο στο Νέο Σύμφωνο είναι η ανα­γνώ­ριση ότι κανένα κράτος μέλος δεν πρέπει να επω­μί­ζε­ται δυσα­νά­λογη ευθύνη και ότι όλα τα κράτη μέλη πρέπει να συμ­βάλ­λουν στην αλλη­λεγ­γύη σε σταθερή βάση, κάτι που αντι­με­τώ­πι­σαν οι χώρες του Νότου και ιδιαί­τερα η Ελλάδα με τα πέντε νησιά του Αιγαίου ( Λέσβος, Σάμος, Χίος, Κως, Λέρος), να μετα­τρέ­πο­νται σε «χωμα­τε­ρές» ανθρώ­πι­νων ψυχών.

 

Μια σημα­ντική και­νο­το­μία του Συμ­φώ­νου είναι η εξω­τε­ρί­κευση της δια­χεί­ρι­σης της μετα­νά­στευ­σης δίνο­ντας έμφαση στην ανά­πτυξη διμερών/πολυ­με­ρών σχέσεων με τις χώρες προ­έ­λευ­σης των μετα­να­στών, προ­κει­μέ­νου αφενός να ανα­πτυ­χθούν tailor made ανα­πτυ­ξια­κές πολι­τι­κές για να κρα­τη­θεί ο πλη­θυ­σμός, και αφε­τέ­ρου να υπάρξει συνερ­γα­σία στο επίπεδο επα­νεισ­δο­χής των παρά­τυ­πων μετα­να­στών. Η “εξω­τε­ρί­κευση” της δια­χεί­ρι­σης της μετα­νά­στευ­σης μέσω συμ­φω­νιών “ήπιου” δικαίου γίνεται όλο και περισ­σό­τερο το νέο μοντέλο που υιο­θε­τεί η ΕΕ για τον εξορ­θο­λο­γι­σμό της πολι­τι­κής των εξω­τε­ρι­κών της σχέσεων και του περιο­ρι­σμού του αριθμού των παρά­νο­μων μετα­να­στών στην ΕΕ. Άλλωστε, σύμφωνα με το Ευρω­παϊκό Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο, η έλλειψη συνερ­γα­σίας με τα κράτη προ­έ­λευ­σης των μετα­να­στών είναι η κύρια αιτία των κακών απο­τε­λε­σμά­των στις επι­στρο­φές σε ευρω­παϊκό επίπεδο.

 

Πως αντιδρά ο ευρω­παϊ­κός νότος: Ελλάδα- Ιταλία- Μάλτα και Ισπανία

 

Ως προς αυτές τις θέσεις της Επι­τρο­πής, μεγάλο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει το κοινό έγγραφο των τεσ­σά­ρων (4) ΚΜ – της Ελλάδας, Ιταλίας, Μάλτας και Ισπα­νίας που κατέ­θε­σαν στην Επι­τροπή, όπου ζητούν σαφέ­στε­ρους κανόνες ανα­φο­ρικά με Νέο Σύμφωνο καθώς και στο ζήτημα της μετε­γκα­τά­στα­σης των μετα­να­στών, όπου θεωρούν πως πρέπει να παρα­μεί­νει όχι μόνο υπο­χρε­ω­τική αλλά να απο­τε­λέ­σει και το “κύριο εργα­λείο αλλη­λεγ­γύης” του Συμ­φώ­νου.

 

Οι θέσεις των 4 ΚΜ δίνουν έμφαση στην εξω­τε­ρική διά­σταση της δια­χεί­ρι­σης της Μετα­νά­στευ­σης, η οποία θα πρέπει να παρα­μεί­νει βασικό στοι­χείο του νέου Συμ­φώ­νου για τη Μετα­νά­στευση και το Άσυλο και θα πρέπει να συμ­βα­δί­ζει με όλες τις άλλες προ­τά­σεις της Επι­τρο­πής και θέτουν επι­τα­κτικά το ζήτημα των επι­στρο­φών, που παρου­σιά­ζε­ται από την Επι­τροπή ως πυλώνας του Συμ­φώ­νου και συν­δέ­ε­ται στενά με την εξω­τε­ρική διά­σταση. Όπου συμ­φω­νούν με τη χορηγία της επι­στρο­φής ως ένα νέο κανάλι αλλη­λεγ­γύης, ωστόσο, τονί­ζουν πως για να απο­τε­λέ­σει ένα απο­τε­λε­σμα­τικό εργα­λείο για την ενί­σχυση της πολι­τι­κής επι­στρο­φών και ένα απο­τε­λε­σμα­τικό μέτρο για την ελά­φρυνση του βάρους των κρατών μελών

πρώτης γραμμής, ο χρόνος και οι τρόποι θα πρέπει να γίνουν πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κοί και απο­δε­κτοί.

 

Αντί επι­λό­γου

 

Θα ήμασταν αιθε­ρο­βά­μο­νες αν πιστεύ­αμε πως μέσα από το νέο πλαίσιο για τη μετα­νά­στευση και το άσυλο θα επι­λυ­θούν τα ζητή­ματα της μετα­νά­στευ­σης που ανα­φύ­ο­νται σαν τα κεφάλια της Λερ­ναίας Ύδρας. Είναι σημα­ντικό η μετα­νά­στευση να απο­τε­λέ­σει μια κοινή ευρω­παϊκή πολι­τική προ­κει­μέ­νου να υπάρξει μια ολι­στική προ­σέγ­γιση του ζητή­μα­τος και μια συντε­ταγ­μένη αντι­με­τώ­πιση του. Σήμερα, η δια­χεί­ριση των αφίξεων στην ΕΕ εξα­κο­λου­θεί να απέχει πολύ από την απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση.

 

Επίσης, στη δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης και επα­να­προσ­διο­ρι­σμού της μετα­να­στευ­τι­κής πολι­τι­κής και της πολι­τι­κής ασύλου της ΕΕ, δεν αρκεί μόνο η δια­σφά­λιση των συνόρων, και η δια­δι­κα­σία επα­νεισ­δο­χής, αλλά είναι εξίσου σημα­ντικό να δοθεί προσοχή στην “εξω­τε­ρί­κευση” (externalisation) αυτής της πολι­τι­κής και στη δια­χεί­ριση του προ­βλή­μα­τος της μετα­νά­στευ­σης εκτός των συνόρων της ΕΕ και εντός των τρίτων χωρών από τις οποίες προ­έρ­χο­νται οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές.

 

Ο αντί­λο­γος συναρ­τά­ται με το βαθμό αξιο­πι­στίας των τρίτων χωρών ως προς την τήρηση των συμ­φω­νιών, όταν έχουμε ως παρά­δειγμα τη στάση της Τουρ­κίας με την «εργα­λειο­ποί­ηση» της άτυπης Συμ­φω­νίας με την ΕΕ (2016) σε μια Κοινή Στρα­τη­γική για τη μείωση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών μέσω Τουρ­κίας προς την Ευρώπη μέσα από τον μηχα­νι­σμό «ένα προς ένα». Ακόμα δε περισ­σό­τερο πως μπο­ρούμε να συζη­τάμε για επι­τυ­χής συμ­φω­νίες συνερ­γα­σίες με τις χώρες αυτές, όταν οι ένοπλες συγκρού­σεις ανα­φύ­ο­νται στα τα μανι­τά­ρια, η προ­σπά­θεια δημιουρ­γίας δημο­κρα­τι­κών κοι­νω­νιών δυτικού τύπου, δυνα­μι­τί­ζε­ται συστη­μα­τικά (Ιράκ, Λιβύη, Τυνησία, Αφγα­νι­στάν, κα), και όταν η ισλα­μι­στική απειλή απλώνει τα πλο­κά­μια της στις χώρες αυτές. Χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση, η Αφρική, η οποία έχει γίνει αθόρυβα το επί­κε­ντρο της ισλα­μι­στι­κής απειλής καθώς ο κόσμος παρα­κο­λου­θεί το Αφγα­νι­στάν, ομάδες όπως η Αλ Κάιντα βλέπουν το Σαχέλ για επέ­κταση του δικτύου τους . Μια σειρά ένοπλων ομάδων που έχουν χαλα­ρούς δεσμούς με την Αλ Κάιντα και το Ισλα­μικό Κράτος, πραγ­μα­το­ποιούν ολοένα και συχνό­τε­ρες και πιο θανα­τη­φό­ρες επι­θέ­σεις ενα­ντίον στρα­τιω­τι­κών και πολι­τι­κών στόχων σε ένα τόξο από το Μάλι έως τη Μπουρ­κίνα Φάσο και τον Νίγηρα και το οποίο επε­κτεί­νουν. Άλλες ισλα­μι­στι­κές ομάδες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Μπόκο Χαράμ και του Ισλα­μι­κού Κράτους στην Δυτική Αφρική, δρα­στη­ριο­ποιού­νται στη Νιγηρία και το Τσαντ.

 

Όπως υπο­στη­ρί­ζει το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο είναι απο­λύ­τως σαφές πως ο πυρήνας των εξε­λί­ξεων στη μετα­να­στευ­τική πολι­τική και πολι­τική ασύλου από την ΕΕ πρέπει να βασί­ζε­ται σε μια «ολι­στική προ­σέγ­γιση της μετα­νά­στευ­σης», όπου δεν αρκεί μόνο η φύλαξη των συνόρων, αλλά είναι πολύ σημα­ντικό να δοθεί μια βαρύ­τητα στην «εξω­τε­ρί­κευση» (“externalization’’) αυτής της πολι­τι­κής με τη δια­χεί­ριση του προ­βλή­μα­τος της μετα­νά­στευ­σης εκτός των συνόρων της ΕΕ και εντός των τρίτων χωρών απ’ όπου προ­έρ­χο­νται τα μετα­να­στευ­τικά/προ­σφυ­γικά κύματα.

Μεγάλη η πρό­κληση για την ΕΕ που οφείλει μέσα από τις πολι­τι­κές της επι­λο­γές να ανα­δεί­ξει το αξιακό της σύστημα, τις αρχές της και το σεβασμό στις οικου­με­νι­κές αξίες και τη δική της ταυ­τό­τητα ως παγκό­σμιος δρών (global actor) κανο­νι­στι­κής ισχύος που δρα με αλλη­λεγ­γύη και αμοι­βαίο σεβασμό μεταξύ των λαών, στην προ­στα­σία των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των και στην αυστηρή τήρηση του διε­θνούς δικαίου.

Γράφει

Δρ Ελευ­θε­ρία Φτα­κλάκη

Διε­θνο­λό­γος/Πολι­τι­κός Επι­στή­μων

Διδά­κτωρ Ευρω­παϊ­κών σπουδών και Διεθνών σχέσεων/ Post Doc Senior Researcher

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.