ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Από τα στρατόπεδα της Λέρου στην πορεία της Ρόδου η μνήμη του Πολυτεχνείου περνά από τα Δωδεκάνησα

Δαμιανός Αθανασίου 5 λεπτά ανάγνωση
ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
✦ Σύνοψη ⌄
  • Στη Λέρο λει­τούρ­γη­σαν τα στρα­τό­πεδα εξορίας στο Λακκί και το Παρθένι, όπου οδη­γή­θη­καν σχεδόν 4.000 πολι­τι­κοί κρα­τού­με­νοι από το 1967 έως το 1971. Οι συν­θή­κες στο Παρθένι ήταν ιδιαί­τερα σκληρές, με εκα­το­ντά­δες ανθρώ­πους να κρα­τού­νται σε παλιές απο­θή­κες πυρο­μα­χι­κών.
  • Η εξέ­γερση του Πολυ­τε­χνείου άρχισε στις 14 Νοεμ­βρίου 1973 με φοι­τη­τική αποχή και εξε­λί­χθηκε σε μαζική αντι­δι­κτα­το­ρική κινη­το­ποί­ηση. Τα ξημε­ρώ­ματα της 17ης Νοεμ­βρίου, άρμα μάχης έριξε την πύλη του ιδρύ­μα­τος.
  • Η κατα­στολή είχε εκα­το­ντά­δες συλ­λή­ψεις, χιλιά­δες τραυ­μα­τίες και του­λά­χι­στον 24 νεκρούς. Λίγες ημέρες αργό­τερα ο Παπα­δό­που­λος ανα­τρά­πηκε από τον Ιωαν­νίδη, ενώ η δικτα­το­ρία κατέρ­ρευσε τον Ιούλιο του 1974.
  • Τα Δωδε­κά­νησα συν­δέ­ο­νται και με σκο­τει­νές υπο­θέ­σεις των πρώτων εβδο­μά­δων της χούντας, καθώς και με τη δίωξη Ροδίτη πολι­τι­κού σε έκτακτο στρα­το­δι­κείο. Στη Ρόδο προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται κινη­το­ποι­ή­σεις για την 53η επέτειο του Πολυ­τε­χνείου, το από­γευμα της Τρίτης 17 Νοεμ­βρίου 2026.

• Σχεδόν 4.000 πολι­τι­κοί κρα­τού­με­νοι πέρασαν από το Λακκί και το Παρθένι στα χρόνια της επτα­ε­τίας, ενώ σε ακτή της νότιας Ρόδου βρέθηκε νεκρός τον Μάιο του 1967 γνωστός δικη­γό­ρος της εποχής. Την Τρίτη 17 Νοεμ­βρίου 2026 φοι­τη­τές, εργα­ζό­με­νοι και γονείς δια­δη­λώ­νουν στη Ρόδο για την επέτειο

Τα Δωδε­κά­νησα έχουν δικό τους μερίδιο στην ιστορία της δικτα­το­ρίας. Στη Λέρο λει­τούρ­γη­σαν 2 στρα­τό­πεδα πολι­τι­κών εξο­ρί­στων, στη Ρόδο κατέ­ληξε μία από τις πιο σκο­τει­νές υπο­θέ­σεις των πρώτων εβδο­μά­δων του καθε­στώ­τος, και Ροδίτης πολι­τι­κός βρέθηκε κατη­γο­ρού­με­νος σε έκτακτο στρα­το­δι­κείο. Με αυτό το ιστο­ρικό φορτίο τα νησιά τιμούν φέτος την πεντη­κο­στή τρίτη επέτειο της εξέ­γερ­σης του Πολυ­τε­χνείου, με κινη­το­ποι­ή­σεις που κορυ­φώ­νο­νται το από­γευμα της Τρίτης.

Οι 3 ημέρες του Νοεμ­βρίου

Όλα ξεκί­νη­σαν το πρωί της 14 Νοεμ­βρίου 1973. Στο προ­αύ­λιο του Πολυ­τε­χνείου οι σπου­δα­στές απο­φά­σι­σαν αποχή από τα μαθή­ματα, ζητώ­ντας οι εκλογές στους φοι­τη­τι­κούς συλ­λό­γους να γίνουν τον Δεκέμ­βριο εκείνης της χρονιάς και όχι έναν χρόνο αργό­τερα, όπως ήθελε το καθε­στώς. Η ημέρα δεν τελεί­ωσε με μια απλή συνέ­λευση. Το βράδυ περίπου 1.500 φοι­τη­τές επέ­λε­ξαν να δια­νυ­κτε­ρεύ­σουν μέσα στο ίδρυμα.

Την επομένη η κινη­το­ποί­ηση είχε αλλάξει χαρα­κτήρα. Τα φοι­τη­τικά αιτή­ματα έδωσαν τη θέση τους σε ανοιχτά αντι­δι­κτα­το­ρικά συν­θή­ματα, ενώ έξω από το κτίριο ο κόσμος έφτασε τις 20.000. Στις 16 Νοεμ­βρίου χιλιά­δες πολίτες περι­κύ­κλω­ναν το Πολυ­τε­χνείο και οι συγκρού­σεις στους γύρω δρόμους κρά­τη­σαν ως το πρωί.

Η κατά­ληξη ήρθε τα ξημε­ρώ­ματα. Λίγο πριν από τις 3 κινή­θη­καν προς το ίδρυμα 3 άρματα μάχης. Ένα από αυτά έριξε τη σιδε­ρέ­νια πύλη της οδού Πατη­σίων.

Το τίμημα και η συνέ­χεια

Ο απο­λο­γι­σμός της κατα­στο­λής περι­λαμ­βά­νει εκα­το­ντά­δες συλ­λή­ψεις, χιλιά­δες τραυ­μα­τίες και του­λά­χι­στον 24 νεκρούς. Το καθε­στώς δεν έμεινε αλώβητο. Λίγες ημέρες αργό­τερα ο Γεώρ­γιος Παπα­δό­που­λος ανα­τρά­πηκε με νέο πρα­ξι­κό­πημα από τον Δημή­τριο Ιωαν­νίδη. Η δικτα­το­ρία κατέρ­ρευσε τον Ιούλιο του 1974, μετά το πρα­ξι­κό­πημα και την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο. Για τα γεγο­νότα του Πολυ­τε­χνείου ο Ιωαν­νί­δης κατα­δι­κά­στηκε αργό­τερα 7 φορές σε ισόβια.

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

Η Λέρος των 4.000 εξο­ρί­στων

Πολύ πριν από τον Νοέμ­βριο του 1973, η δικτα­το­ρία είχε φτάσει στα Δωδε­κά­νησα με αρμα­τα­γωγά. Από το καλο­καίρι του 1967 οδη­γή­θη­καν στη Λέρο σχεδόν 4.000 πολι­τι­κοί κρα­τού­με­νοι. Οι περισ­σό­τε­ροι έφτασαν από τη Γυάρο και παρέ­μει­ναν στο νησί περίπου 4 χρόνια, ως το 1971.

Το καθε­στώς αξιο­ποί­ησε ό,τι είχε αφήσει πίσω της η ιταλική κατοχή. Στο Λακκί οι εξό­ρι­στοι στε­γά­στη­καν σε τετρα­ώ­ρο­φους στρα­τώ­νες ιτα­λι­κής κατα­σκευής, ενώ το δεύτερο στρα­τό­πεδο στήθηκε δίπλα στο χωριό Παρθένι. Οι συν­θή­κες εκεί ήταν οι χει­ρό­τε­ρες. Για τη διαμονή των κρα­του­μέ­νων του Παρ­θε­νίου επι­λέ­χθη­καν 3 παλιές απο­θή­κες πυρο­μα­χι­κών, χώροι με φεγ­γί­τες αντί για κανο­νικά παρά­θυρα, όπου ζούσαν πάνω από 450 άνθρω­ποι.

Οι ίδιοι οι εξό­ρι­στοι φρό­ντι­σαν να μάθει ο έξω κόσμος τι συνέ­βαινε. Στα αρχεία σώζεται το πρώτο γράμμα τους από το στρα­τό­πεδο, με ημε­ρο­μη­νία 15 Αυγού­στου 1967. Έναν μήνα αργό­τερα υπό­μνημα γραμ­μένο σε ψιλο­γρα­φία περιέ­γραφε τις συν­θή­κες κρά­τη­σης.

Το τέλος των στρα­το­πέ­δων ήρθε το 1971. Με τη μερική αμνη­στία εκείνης της χρονιάς άλλοι αφέ­θη­καν ελεύ­θε­ροι, άλλοι έμειναν στο νησί υπό περιο­ρι­σμό και οι υπό­λοι­ποι μετα­φέρ­θη­καν σε άλλους τόπους κρά­τη­σης.

Τρα­γού­δια και αγιο­γρα­φίες στον τόπο της εξορίας

Η Λέρος της επτα­ε­τίας άφησε και έργα τέχνης. Στο Παρθένι κρα­τή­θηκε ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος. Εκεί, στις 16 Σεπτεμ­βρίου 1968, ολο­κλή­ρωσε μέσα σε μία ημέρα 16 τετρά­στιχα, αντα­πο­κρι­νό­με­νος σε μυστικό μήνυμα του Μίκη Θεο­δω­ράκη. Οι στίχοι αυτοί εντά­χθη­καν στα «18 Λια­νο­τρά­γουδα της πικρής πατρί­δας».

Λίγο πιο πέρα από το στρα­τό­πεδο βρί­σκε­ται το ξωκλήσι της Αγίας Ματρώ­νας, γνωστό ως Αγία Κιουρά. Κρα­τού­με­νοι ζωγρά­φοι το αγιο­γρά­φη­σαν από το 1968 ως το 1971, δίνο­ντας στις μορφές τα πρόσωπα συγκρα­του­μέ­νων τους, γυναι­κών της Λέρου και χωρο­φυ­λά­κων. Στο ίδιο στρα­τό­πεδο, στο γύρισμα του 1970 προς το 1971, ηχο­γρα­φή­θη­καν παρά­νομα πρω­τό­τυπα τρα­γού­δια των εξο­ρί­στων, που δια­σώ­θη­καν χάρη σε έναν από αυτούς.

Ο νεκρός στην ακτή του Γεν­να­δίου

Η Ρόδος συν­δέ­θηκε με τη δικτα­το­ρία μόλις έναν μήνα μετά το πρα­ξι­κό­πημα. Ο Νικη­φό­ρος Μαν­δη­λα­ράς, δικη­γό­ρος από την Κόρωνο της Νάξου, είχε γίνει γνωστός ως συνή­γο­ρος αξιω­μα­τι­κών στη δίκη του ΑΣΠΙΔΑ. Πέθανε στις 18 Μαΐου 1967, σε ηλικία 39 ετών.

Η θάλασσα έβγαλε τη σορό του στα βότσαλα του Γεν­να­δίου, ενώ ο ίδιος είχε επι­βι­βα­στεί στο φορτηγό πλοίο «Ρίτα Β.» με προ­ο­ρι­σμό την Κύπρο. Κατά την επίσημη εκδοχή, ο πλοί­αρ­χος τον είχε κατε­βά­σει στη θάλασσα με σωσίβιο κοντά σε νησίδα ανα­το­λικά της Ρόδου.

Η εκδοχή αυτή αμφι­σβη­τή­θηκε μετά την πτώση του καθε­στώ­τος. Δημο­σιο­γρα­φική έρευνα του 1974 κατέ­γραψε αντι­φά­σεις ανάμεσα στους για­τρούς της Ρόδου που φέρο­νταν να υπο­γρά­φουν την ιατρο­δι­κα­στική έκθεση. Ψαράδες της περιο­χής θεω­ρού­σαν απίθανο να παρα­σύρ­θηκε η σορός από το σημείο που υπέ­δειξε ο πλοί­αρ­χος. Το δημο­σί­ευμα που ανα­συν­θέ­τει την υπόθεση δεν ανα­φέ­ρει τελική δικα­στική κρίση.

Ένας Ροδίτης στο έκτακτο στρα­το­δι­κείο

Στα πρόσωπα της εποχής ανήκει και ο Ροδίτης πολι­τι­κός Ιωάννης Ζίγδης, πρώην βου­λευ­τής και υπουρ­γός. Τον Απρίλιο του 1970 το Έκτακτο Στρα­το­δι­κείο Αθηνών εξέδωσε κατα­δι­κα­στική απόφαση σε βάρος του, μαζί με τους υπευ­θύ­νους της αθη­ναϊ­κής εφη­με­ρί­δας «Έθνος». Το ύψος της ποινής του δεν προ­κύ­πτει από τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία.

Η φετινή επέ­τειος στα νησιά

Στη Ρόδο το κέντρο βάρους πέφτει στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου. Η πορεία ξεκινά την Τρίτη 17 Νοεμ­βρίου 2026 στις 17:00 από τις Καμάρες, με πρω­το­βου­λία του Συλ­λό­γου Φοι­τη­τών, και το Σωμα­τείο Ιδιω­τι­κών Υπαλ­λή­λων Ρόδου ζητά από τους εργα­ζο­μέ­νους να δώσουν το «παρών». Στο ίδιο σημείο δίνει ραντε­βού η Ένωση Συλ­λό­γων Γονέων του Δήμου Ρόδου, που απευ­θύ­νε­ται σε γονείς και παιδιά.

Το Νομαρ­χιακό Τμήμα της ΑΔΕΔΥ Δωδε­κα­νή­σου δένει στην ανα­κοί­νωσή του τα μηνύ­ματα του 1973 με σημε­ρινά αιτή­ματα, όπως η ακρί­βεια και οι ελλεί­ψεις προ­σω­πι­κού στις δημό­σιες υπη­ρε­σίες.

Η εικόνα στην Αθήνα

Στην πρω­τεύ­ουσα ο εορ­τα­σμός είναι τρι­ή­με­ρος και φέτος γίνεται με περιο­ρι­σμούς. Τα κτίρια του ιστο­ρι­κού συγκρο­τή­μα­τος της Πατη­σίων παρα­μέ­νουν κλειστά με απόφαση της Πρυ­τα­νείας, και για πρώτη φορά δεν επι­τρέ­πο­νται εκδη­λώ­σεις στο εσω­τε­ρικό τους. Την Τρίτη το μεση­μέρι, στις 13:00, κλεί­νουν οι πύλες. Ακο­λου­θεί η πορεία προς την αμε­ρι­κα­νική πρε­σβεία. Στα μέτρα ασφα­λείας συμ­με­τέ­χουν 5.000 αστυ­νο­μι­κοί.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.