Πτώση Agusta Bell στην Κίναρο- Αποζημίωση 380.000 ευρώ από το Δημόσιο για τον θάνατο του πιλότου

Δικαιώ­νε­ται η οικο­γέ­νεια του αδι­κο­χα­μέ­νου συγκυ­βερ­νήτη Κων­στα­ντί­νου Πανανά έξι χρόνια μετά την πτώση του ελι­κο­πτέ­ρου, που παρέ­συρε στον θάνατο τρεις αξιω­μα­τι­κούς του Π.Ν. – Ακα­τάλ­ληλο το ελι­κό­πτερο για ασκή­σεις υπό αντί­ξοες συν­θή­κες, απο­φάν­θηκε το δικα­στή­ριο – Ποιες ευθύνες βαρύ­νουν τους επι­τε­λι­κούς – Η συγκλο­νι­στική περι­γραφή του δυστυ­χή­μα­τος μέσω της δικο­γρα­φίας και η μαρτυρία-κλειδί της μονα­δι­κής κατοί­κου του νησιού

Εχουν περάσει σχεδόν έξι χρόνια από εκείνο το παγω­μένο βράδυ του Φεβρουα­ρίου όπου ένα ελι­κό­πτερο Agusta Bell του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού με τον κωδικό ΠΝ-28 συνε­τρίβη στην Κίναρο παρα­σύ­ρο­ντας στον θάνατο τους τρεις Ελληνες αξιω­μα­τι­κούς. Σήμερα, η οικο­γέ­νεια του αδι­κο­χα­μέ­νου Κων­στα­ντί­νου Πανανά, συγκυ­βερ­νήτη του μοι­ραίου ελι­κο­πτέ­ρου, αισθά­νε­ται δικαιω­μένη, καθώς το δικα­στή­ριο έκανε δεκτή την αγωγή τους και υπο­χρε­ώ­νει το Δημόσιο να κατα­βά­λει συνο­λικά 380.000 ευρώ. Μια απόφαση που απα­λύ­νει τον πόνο των συγ­γε­νών του αξιω­μα­τι­κού οι οποίοι κατήγ­γει­λαν τα λάθη και τις παρα­λή­ψεις που οδή­γη­σαν στη μοιραία πτήση.

Στην αγωγή που κατέ­θεσε η οικο­γέ­νεια και αξίωνε 1,5 εκατ. ευρώ, αλλά και στην απόφαση του δικα­στη­ρίου ξεδι­πλώ­νε­ται όλο το κουβάρι της υπό­θε­σης με πορί­σματα πραγ­μα­το­γνω­μό­νων, ΕΔΕ, κατα­θέ­σεις και εκτι­μή­σεις ειδικών. Μέσα από τα έγγραφα προ­κύ­πτει ότι βασική αιτία της συντρι­βής ήταν οι πολύ άσχημες και­ρι­κές συν­θή­κες σε συν­δυα­σμό με το γεγονός ότι το συγκε­κρι­μέ­νου τύπου ελι­κό­πτερο δεν πλη­ρούσε τις προ­δια­γρα­φές για τέτοιου είδους νυχτε­ρι­νές πτήσεις.

«Στις 11 Φεβρουα­ρίου 2016, ο Κων­στα­ντί­νος Πανανάς, 34 ετών τότε, βρήκε τραγικό θάνατο στην περιοχή της Κίναρου ως απο­τέ­λε­σμα της πρό­σκρου­σης του μοι­ραίου ελι­κό­πτε­ρου στο όρος Παπάς εις το οποίον επέ­βαινε ως συγκυ­βερ­νή­της. To εντελώς απροσ­δό­κητο αερο­πο­ρικό ατύχημα κατά την εκτέ­λεση περι­πό­λου εντός δια­τε­ταγ­μέ­νης υπη­ρε­σίας στο πλαίσιο της άσκησης “Αστραπή” και ο τρα­γι­κός θάνατος των τριών επι­βαι­νό­ντων συγκλό­νισε κυριο­λε­κτικά το πανελ­λή­νιο και προ­κά­λεσε ιδιαί­τερη αίσθηση σε όλους τους στρα­τιω­τι­κούς κύκλους. Μάλιστα, δικαιο­λο­γη­μένα, μονο­πώ­λησε επί εβδο­μά­δες σε καθη­με­ρινή βάση τα δελτία ειδή­σεων των τηλε­ο­πτι­κών σταθμών και του ηλε­κτρο­νι­κού αλλά και έντυπου Τύπου», ανα­φέ­ρουν στην αγωγή τους οι συγ­γε­νείς του 34χρονου συγκυ­βερ­νήτη.

To μοιραίο Augusta Bell

Οι 16 σελίδες

Στις 16 σελίδες της από­φα­σης του Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κείου Αθηνών, που δημο­σιεύ­τηκε στις 26 Οκτω­βρίου του 2021, περι­γρά­φο­νται οι λόγοι για τους οποίους οι δικα­στές πήραν αυτή την απόφαση αλλά και συγκλο­νι­στι­κές λεπτο­μέ­ρειες από το δρα­μα­τικό χρονικό εκείνης της μοι­ραίας νύχτας στο Αιγαίο. «Από τα στοι­χεία της δικο­γρα­φίας, μεταξύ των οποίων και η από 24 Ιουνίου 2016 πορι­σμα­τική έκθεση Ενορκης Διοι­κη­τι­κής Εξέ­τα­σης προ­κύ­πτουν τα εξής: Τη 10η Φεβρουα­ρίου 2016 η φρεγάτα “ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ” με το ελι­κό­πτερο με αριθμό μητρώου ΠΝ-28, συμ­με­τεί­χαν στην άσκηση “ΑΣΤΡΑΠΗ 2/16” για εκτέ­λεση δια­τε­ταγ­μέ­νης πτήσης, επί δρο­μο­λο­γίου στις νήσους Λεβίθα – Κίναρο – Αμοργό – Αστυ­πά­λαια, στο πλαίσιο σαρα­ντά­λε­πτης ετοι­μό­τη­τας γυμνα­σίου “πολ­λα­πλής απειλής”», με ύψος πτήσης 800-1.000 πόδια», ανα­φέ­ρε­ται.

Εξαι­ρε­τικό ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει η κατα­γραφή λεπτό προς λεπτό των γεγο­νό­των από τη στιγμή που το Agusta Bell απο­γειώ­θηκε από τη φρεγάτα μέχρι την πρώση και τον εντο­πι­σμό των συντριμ­μιών. «Το ελι­κό­πτερο απο­νηώ­θηκε περί ώρας 01:45 π.μ. της 11ης Φεβρουα­ρίου χωρίς προ­βλή­ματα, με δια­δι­κα­σία “Dark and Silent” [προ­βλε­πό­μενη δια­δι­κα­σία απο­νή­ω­σης – προσ­νή­ω­σης ελι­κο­πτέ­ρου από πλοίο, με χρήση ελά­χι­στων επι­κοι­νω­νιών και ελά­χι­στου φωτι­σμού πλοίων] και με την έξοδο του από τον κύκλο του πλοίου το ανέλαβε ο Ελεγ­κτής Ε/Π (AIRCO). Την 01:48 π.μ., σε από­σταση 5 ν.μ. από τη φρεγάτα “ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ” υπήρξε επι­κοι­νω­νία ελι­κο­πτέ­ρου – πλοίου. Στη συνέ­χεια εκτε­λέ­σθηκε δοκιμή επι­κοι­νω­νίας στη συχνό­τητα HF για πέντε λεπτά με αρνη­τικά απο­τε­λέ­σματα.

Στις 02:00 ο ελεγ­κτής δια­πί­στωσε ότι δεν υπήρχε επι­κοι­νω­νία ούτε στα UHF. Στις 02:14 π.μ., αφού το ελι­κό­πτερο προ­σέγ­γισε στα 5 ν.μ., σύμφωνα με τις οδηγίες που δόθηκαν στον κυβερ­νήτη του ελι­κο­πτέ­ρου κατά την ενη­μέ­ρωση, απο­κα­τα­στά­θηκε η επι­κοι­νω­νία χωρίς κρυ­πτο­κά­λυψη και το ελι­κό­πτερο ανέφερε ότι επέ­στρεφε προς το πλοίο, διότι δεν είχε επι­κοι­νω­νία για είκοσι λεπτά και ότι δια­τη­ρούσε επαφή με τη φρεγάτα “ΥΔΡΑ”, όπου βρι­σκό­ταν πλησίον του πλοίου, εκτε­λώ­ντας ανθυ­πο­βρυ­χιακή συνερ­γα­σία.

Από τον ελεγκτή προ­τά­θηκε στον κυβερ­νήτη του ελι­κο­πτέ­ρου να παρα­μεί­νουν σε μη κρυ­πτο­κα­λυμ­μένη συχνό­τητα, ώστε να αυξηθεί η μέγιστη από­σταση δια­τή­ρη­σης επι­κοι­νω­νίας και να εκτε­λέ­σουν εκ νέου δοκιμή στο δίκτυο HF. Στις 02:17 π.μ. το ελι­κό­πτερο δια­βί­βασε αναφορά κατά­στα­σης επι­φα­νείας προς τη “ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ”, κινού­μενο από τις νότιες προς τις ανα­το­λι­κές ακτές της Αμοργού.

Στις 02:23 π.μ. δια­βί­βασε εκ νέου αναφορά κατά­στα­σης επι­φα­νείας “Ανα­το­λι­κές ακτές Αμοργού καθαρές εκτι­μά­ται βόρειες και δυτικές ακτές ίσως υπάρχει κάτι, συνε­χίζω”. Αυτή ήταν και η τελευ­ταία επι­κοι­νω­νία του ελεγκτή της φρε­γά­τας με το ελι­κό­πτερο. Στις 02:34 π.μ., κατά την κίνησή του προς τη νήσο Κίναρο, έγιναν προ­σπά­θειες εκ νέου για απο­κα­τά­σταση επι­κοι­νω­νίας με τη “ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ”, σε όλες τις συχνό­τη­τες συνερ­γα­σίας, για αναφορά της κατά­στα­σής του, με αρνη­τικά απο­τε­λέ­σματα.

Στις 02:40 π.μ. το ελι­κό­πτερο ανέφερε “απο­στολή εξε­λίσ­σε­ται κανο­νικά” βορειο­α­να­το­λικά της Αμοργού. Αυτή ήταν και η τελευ­ταία επι­κοι­νω­νία του Ελεγ­κτού Αερο­σκα­φών. Στις 02:45 π.μ. το 2ο Κ.Ε.Π. απώλεσε το ίχνος του ελι­κο­πτέ­ρου από το ραντάρ. Στις 04:20 π.μ. της 11ης Φεβρουα­ρίου το ελι­κό­πτερο ΠΝ-56 εντό­πισε, με τη συσκευή FLIR (“Forward Looking Infrared”) που διέθετε, πηγή θερ­μό­τη­τας περί της κορυφής των βορειο­δυ­τι­κών ακτών της νήσου Κινάρου και τις πρωινές ώρες της ίδιας ημέρας εντο­πί­σθη­καν οπτικά ευρή­ματα του ΠΝ-28 στη νήσο Κίναρο».

Ο καιρός

Στην αιτιο­λό­γηση της δικα­στι­κής από­φα­σης να κάνει εν μέρει δεκτή την αγωγή της οικο­γέ­νειας ανα­φέ­ρο­νται και οι και­ρι­κές συν­θή­κες που επι­κρα­τού­σαν εκείνο το βράδυ. Χαρα­κτη­ρι­στική είναι η μαρ­τυ­ρία πιλότου που πέταξε με ίδιο ελι­κό­πτερο εκείνο το βράδυ στην περιοχή. «Στην κρι­νό­μενη περί­πτωση, όπως προ­κύ­πτει από την κατά­θεση του Υπο­πλοιάρ­χου Π.Ψ., κατά την εκτέ­λεση δια­τε­ταγ­μέ­νης πτήσης στην περιοχή του Νοτιο­α­να­το­λι­κού Αιγαίου όπου διε­ξα­γό­ταν η άσκηση “ΑΣΤΡΑΠΗ 2/16”, ο ίδιος, ως κυβερ­νή­της του ελι­κο­πτέ­ρου ΠΝ-30, τύπου Agusta Bell AB-212, ελι­κο­πτέ­ρου της φρε­γά­τας “ΕΛΛΗ”, στις 10 Φεβρουα­ρίου 2016 και ώρα 20:00 έως 22:00, δηλαδή τέσ­σε­ρις ώρες πριν την απο­νή­ωση του ελι­κο­πτέ­ρου ΠΝ-28 από τη φρεγάτα “ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ”, λόγω της εντά­σεως του ανέμου, τόσο κατά τη στροφή του ελι­κο­πτέ­ρου αλλά και κατά την ευθεία – ορι­ζό­ντια πτήση, δια­πί­στωσε έντονη μετα­τό­πιση (drift) του Ε/Π, της τάξεως των τριάντα (30) μοιρών από την επι­θυ­μητή πορεία, γεγονός που τον ανά­γκασε να εκτε­λέ­σει δρα­στι­κούς διορ­θω­τι­κούς χει­ρι­σμούς, προ­κει­μέ­νου να ανα­κτή­σει τον έλεγχο πλο­ή­γη­σής του.

Ακο­λού­θως, σύμφωνα με την κατά­θεση του ίδιου ως άνω μάρτυρα, στην ανωτέρω περιοχή υφί­στατο νεφο­κά­λυψη 8/8 και έπνεαν άνεμοι νότιοι – νοτιο­δυ­τι­κοί της τάξεως των 30 – 35 κόμβων (7-8 μποφόρ), με πιθα­νό­τητα μεταξύ νήσων να φθάνουν έως και τους 40 κόμβους (8,5 μποφόρ), όπως τα στοι­χεία αυτά του δόθηκαν πριν την ανωτέρω πτήση από το Αρχη­γείο Τακτι­κής Αερο­πο­ρίας (Α.Τ.Α.), συν­θή­κες που ο ανωτέρω Κυβερ­νή­της Ε/Π δια­πί­στωσε και κατά τη δεύτερη πτήση που πραγ­μα­το­ποί­ησε από 02:00 π.μ. έως 03:40 π.μ. της 11ης Φεβρουα­ρίου 2016, δηλαδή κατά τον ίδιο χρόνο που ίπτατο το Ε/Π ΠΝ-28. Η επι­κρά­τηση δε στην περιοχή ριπών ανέμου, ικανών να οδη­γή­σουν σε μερική ή ολική απώλεια της πλο­ή­γη­σης ελι­κο­πτέ­ρου τύπου ΑΒ-212».

Σύμφωνα πάντα με την απόφαση που έκανε δεκτή την αγωγή, «Το πλήρωμα ενη­με­ρώ­θηκε από τον Ελεγκτή για στοι­χεία καιρού, όπως του μετα­βι­βά­σθη­καν από τη γέφυρα του πλοίου στις 23:45 της 10ης Φεβρουα­ρίου(άνεμος 185 – 24kts, ορα­τό­τητα 8 ναυτικά μίλια, κατά­σταση θαλάσ­σης 5, ύψος κύματος 1,5 μ., ποσοστό νέφωσης 7/8, ύψος βάσης νεφών 708 πόδια, QHN 29.91, υγρασία 79%), φωτι­στικά στοι­χεία, συχνό­τη­τες συνερ­γα­σίας, δια­κρι­τικά κλήσης, εναλ­λα­κτικά αερο­δρό­μια/κατα­στρώ­ματα, κοινά σημεία ανα­γω­γής και περιο­χές δράσης, έτερη γνωστή αερο­πο­ρική δρα­στη­ριό­τητα, εκτι­μώ­με­νες θέσεις φίλιων και εχθρι­κών μονάδων».

Χαρα­κτη­ρι­στικό είναι ότι στο πόρισμα των ειδικών υπάρχει και η κατά­θεση της μονα­δι­κής κατοί­κου της νήσου Κινάρου. «Τις συνο­λι­κές προ­γνώ­σεις τής ΕΜΥ επι­βε­βαιώ­νουν και οι παρα­τη­ρή­σεις καιρού των αερο­δρο­μίων Αστυ­πά­λαιας και Σαντο­ρί­νης, πού έδιναν βροχή για αρκετή ώρα και τού αερο­δρο­μίου τής Νάξου, πού έδινε ισχυ­ρούς ανέμους 8 Beaufort.

Στις σελίδες 91-91 τής εν λόγω Εκθέ­σεως ανα­γρά­φε­ται ότι: “Η κυρία Ειρήνη Κατσο­τούχη, μονα­δική κάτοι­κος τής Κινάρου, μού δήλωσε κατη­γο­ρη­μα­τικά τον Μάρτιο 2016 κατά την επί­σκεψή μου στο νησί, πώς καθ’ όλη την διάρ­κεια εκείνης τής νύχτας στην Κίναρο έβρεχε κατά δια­στή­ματα και έπνεε ισχυρός Γαρμπής (ΝΔ άνεμος) και επι­πλέον πώς γνω­ρί­ζει πολύ καλά τούς ανέμους, λόγω τής εμπει­ρίας της και τής μακρό­χρο­νης παρα­μο­νής της στο νησί τής Κινάρου.

Στην σελίδα 106 Συμπε­ρα­σμά­των τής Τεχνι­κής Εκθεσης τού κ. Σούκερα ανα­γρά­φε­ται ότι: 1/ “Το ελι­κό­πτερο πέταξε σε συν­θή­κες ριπαίου ανέμου εντά­σεως άνω των 40 κόμβων και δια­φο­ράς άνω των 15 κόμβων (αρχική ένταση ανέμου 24 κόμβοι), όρια ασφα­λείας τού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού πού ξεπε­ρά­στη­καν”. 2/ “Οι επι­κρα­τού­σες μετε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες κατά την πτήση τού Ε/Π ΠΝ-28, έπαιξαν τον κυριό­τερο λόγο για τον οποίο δημιουρ­γή­θηκε το ατύχημα”.

Τέλος, όπως ανα­φέ­ρε­ται σε πόρισμα των εμπει­ρο­γνω­μό­νων, “Τα ελι­κό­πτερα Αugusta Βell-212, λόγω έλλει­ψης απα­ραί­τη­των ραδιο­ναυ­τι­λια­κών συσκευών, δεν δύνα­νται να εκτε­λούν IFR πτήση σε IMC συν­θή­κες (δηλαδή πτήση εντός νεφών-πτήση με κακές και­ρι­κές συν­θή­κες). Ωστόσο δύνα­νται να εκτε­λούν IFR πτήση (πτήση διά οργάνων) σε VMC συν­θή­κες κατά τις οποίες οι χει­ρι­στές, έχουν επαρκή ορα­τό­τητα ώστε να εκτε­λέ­σουν πτήση δια­τη­ρώ­ντας οπτικό δια­χω­ρι­σμό από το έδαφος ή άλλο εναέριο μέσο ή νύχτα με χρήση τού υφι­στά­με­νου εξο­πλι­σμού».

Η απόφαση

Ετσι, στην τελευ­ταία σελίδα της από­φα­σης του Διοι­κη­τι­κού Πρω­το­δι­κείου Αθηνών ανα­φέ­ρε­ται πως «Δέχεται εν μέρει την αγωγή. Υπο­χρε­ώ­νει το ενα­γό­μενο Ελλη­νικό Δημόσιο να κατα­βά­λει στον πρώτο ενά­γο­ντα το ποσό των δέκα πέντε χιλιά­δων (15.000,00) ευρώ, στη δεύτερη ενά­γουσα το ποσό των δέκα πέντε χιλιά­δων (15.000,00) ευρώ και στην τρίτη ενά­γουσα το ποσό των πέντε χιλιά­δων (5.000,00) ευρώ.

Ανα­γνω­ρί­ζει την υπο­χρέ­ωση του ενα­γό­με­νου Ελλη­νι­κού Δημο­σίου να κατα­βά­λει στον πρώτο ενά­γο­ντα το ποσό των εκατόν τριάντα πέντε χιλιά­δων (135.000,00) ευρώ, στη δεύτερη ενά­γουσα το ποσό των εκατόν τριάντα πέντε χιλιά­δων (135.000,00) ευρώ και στην τρίτη ενά­γουσα το ποσό των εβδο­μή­ντα πέντε χιλιά­δων (75.000,00) ευρώ, νομι­μο­τό­κως, από την επίδοση της αγωγής».

Η νομική άποψη

Ο δικη­γό­ρος της οικο­γέ­νειας του αδι­κο­χα­μέ­νου πιλότου, Γιάννης Μαρα­κά­κης, τονίζει στο «ΘΕΜΑ» ότι «οι διοι­κη­τι­κοί δικα­στές -προς τιμήν τους- απε­φάν­θη­σαν ότι για το θανα­τη­φόρο δυστύ­χημα στην Κίναρο ότι υπάρ­χουν σοβαρές ευθύνες των επι­τε­λι­κών που έδωσαν διαταγή να συνε­χι­στεί η άσκηση αγνο­ώ­ντας τις αντί­ξοες συν­θή­κες, τον απα­γο­ρευ­τικό καιρό, αλλά και όλα τα πρω­τό­κολλα ασφα­λείας. Εστει­λαν με ένα ακα­τάλ­ληλο ελι­κό­πτερο τρεις νέους ανθρώ­πους σε απο­στολή αυτο­κτο­νίας.

Ελπίζω δε σε αυτή την περί­πτωση το Ελλη­νικό Δημόσιο να μην εκδη­λώ­σει τη συνη­θι­σμένη “μανία” εξά­ντλη­σης όλων των ένδικων μέσων σε μια προ­σπά­θεια προ­στα­σίας του λογι­στη­ρίου του κράτους. Μάλιστα, με αφορμή τη συγκε­κρι­μένη υπόθεση, σκοπεύω να ειση­γηθώ στους αρμό­διους υπουρ­γούς Αμύνης και Οικο­νο­μι­κών να απο­ζη­μιώ­σουν την οικο­γέ­νεια και να απο­τε­λέ­σει η υπόθεση αυτή παρά­δειγμα απο­φυ­γής πολυ­ε­τών αντι­δι­κιών για περι­πτώ­σεις ένστο­λων που έχασαν τη ζωή τους άδικα επάνω στο καθήκον».

Πηγή protothema.gr