Η Ιστορία και οι σταθμοί της ΔΕΘ

Ενα συνο­πτικό ημε­ρο­λό­γιο, με γεγο­νότα που σημά­δε­ψαν την πορεία της ΔΕΘ που μετρά 83 χρόνια διορ­γα­νώ­σεων από το 1926, με μια δεκα­ε­τία παύσης να μεσο­λα­βεί λόγω του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου, μας ταξι­δεύει στην πολι­τική και οικο­νο­μική Ιστορία του τόπου αλλά και τα όσα έφερε η έκθεση στη ζωή της Θεσ­σα­λο­νί­κης.

1930: Οι εκθέτες διπλα­σιά­ζουν τον αριθμό τους και φτάνουν σχεδόν τους 2.436. Η από­πειρα «τορ­πι­λι­σμού» της ΔΕΘ από τους βιο­μη­χά­νους της Παλαιάς Ελλάδας, όταν ο πρό­ε­δρος των Βιο­μη­χά­νων Αθηνών – Πει­ραιώς Α. Χατζη­κυ­ριά­κος εξέδωσε εμπι­στευ­τική εγκύ­κλιο, προ­τρέ­πο­ντας τα μέλη να από­σχουν από τη ΔΕΘ, λόγω ανάγκης «αντα­γω­νι­σμού διά παντός μέσου», απο­τυγ­χά­νει. Θεσ­σα­λο­νίκη – Αθήνα: 1-0. Εικόνα: 5η ΔΕΘ, 1930, Αρχείο ΔΕΘ

1931: Η Ελλη­νική Εται­ρεία Ενα­ε­ρίων Συγκοι­νω­νιών ΑΕ επ’ ευκαι­ρία της ΔΕΘ προ­γραμ­μά­τισε αερο­πο­ρική σύνδεση δύο φορές την ημέρα από Αθήνα προς Θεσ­σα­λο­νίκη. Δύο δια­κο­σμη­τές ήρθαν στα χέρια όταν ο ένας εξ αυτών ζήτησε από το αγρο­τικό περί­πτερο εργασία και εξε­διώ­χθη από τον άλλο που εργα­ζό­ταν εκεί. Ο ένας κατέ­ληξε στο νοσο­κο­μείο και ο άλλος στο αστυ­νο­μικό τμήμα. Την ίδια στιγμή, ο κόσμος μένει άφωνος με τον Γύρο του Θανάτου που φιλο­ξε­νεί­ται στο εντυ­πω­σιακό για τα δεδο­μένα της εποχής Λούνα Παρκ που έχει στηθεί μέσα στις εγκα­τα­στά­σεις της ΔΕΘ.

1933: Ναυ­λώ­νε­ται έκτακτη αμα­ξο­στοι­χία από το Μονα­στήρι, με βαλ­κά­νιους εμπο­ρι­κούς αντι­προ­σώ­πους και επι­σκέ­πτες.

1934: Η ΔΕΘ ξεκινά τα road shows για την προβολή της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας και σε συνερ­γα­σία με το Εμπο­ρικό και Βιο­μη­χα­νικό Επι­με­λη­τή­ριο της Θεσ­σα­λο­νί­κης διορ­γα­νώ­νει μετα­φε­ρό­μενη έκθεση στη Γιου­γκο­σλα­βία. Στο περί­πτερο του Ελλη­νι­κού Ερυθρού Σταυρού πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε εγχεί­ρηση σκω­λη­κοει­δί­τι­δας.

1935: Ο ιδρυτής της ΔΕΘ, Ν. Γερ­μα­νός, απε­βί­ωσε τον Ιανουά­ριο της ίδιας χρονιάς. Τέσ­σε­ρις ώρες πριν από τον θάνατό του από καρ­διακή προ­σβολή, είχε εξα­σφα­λί­σει από την κυβέρ­νηση νέους χώρους για την επέ­κταση της ΔΕΘ. Σε τηλε­γρά­φημά του έγραφε «Ζήτημα ετε­λεί­ωσε σήμερον. Αύριον παρα­λαμ­βάνω έγγραφα χείρας μου, αναχωρώ Κυρια­κήν. Γερ­μα­νός». Η ακρο­βα­τική ατρα­ξιόν «Η μοτο­σι­κλέτα του θανάτου» κάνει θραύση.

1936: Για πρώτη φορά την έκθεση εγκαι­νιά­ζει ο διά­δο­χος Παύλος, με τη συνο­δεία τού από μηνός ανα­κη­ρυ­χθέ­ντα δικτά­τορα Ιωάννη Μεταξά. Ο διά­δο­χος περι­η­γεί­ται στην έκθεση και δοκι­μά­ζει κρασί στο περί­πτερο Μπου­τάρη.

1937: Εντυ­πω­σιακό το ναυτικό περί­πτερο που στην οροφή του τοπο­θε­τεί­ται φάρος πάνω σε βράχους και στην είσοδό του ένα επαν­δρω­μένο μικρό ιστιο­φόρο. Η ατρα­ξιόν της Εκθεσης είναι το «φλε­γό­μενο αερό­στατο».

Ο πόλεμος προ των πυλών

1940: Τελευ­ταία έκθεση πριν από τον Πόλεμο και πρώτη στις νέες εγκα­τα­στά­σεις. Κρατά έναν μήνα (22/9-22/10) και με την κήρυξη του πολέμου λίγες ημέρες μετά, τα εκθέ­ματα δεν προ­λα­βαί­νουν να μετα­φερ­θούν, μένουν αφύ­λα­κτα και λεη­λα­τού­νται από τους Θεσ­σα­λο­νι­κείς.

1941-1950: Την περίοδο της Κατοχής οι Γερ­μα­νοί χρη­σι­μο­ποιούν τα περί­πτερα σαν απο­θή­κες, ενώ προτού απο­χω­ρή­σουν από τη Θεσ­σα­λο­νίκη ανα­τι­νά­ζουν τα κτίρια της ΔΕΘ. Ο Β’ Παγκό­σμιος Πόλεμος, οι κατα­στρο­φές που προ­ξέ­νη­σαν οι Γερ­μα­νοί κατά την απο­χώ­ρησή τους από την πόλη και ο Εμφύ­λιος που ακο­λού­θησε δια­κό­πτουν τη λει­τουρ­γία της Εκθεσης για 10 ολό­κληρα χρόνια, από το 1941 μέχρι το 1950.

1952: Το μεγα­λύ­τερο περί­πτερο είναι αυτό του ομίλου Μπο­δο­σάκη. Διορ­γα­νώ­νε­ται κινητή έκθεση του ΝΑΤΟ σε έκταση 1.200 τ.μ. Το ενδια­φέ­ρον για την Εκθεση ήταν τόσο μεγάλο ώστε λίγο πριν από τα εγκαί­νια εγκα­θί­στα­νται 3 μεγάλα τολ για να χωρέ­σουν τους εκθέτες που δηλώ­νουν συμ­με­τοχή.

1953: Ασφαλ­το­στρώ­νο­νται οι εγκα­τα­στά­σεις, κατα­σκευά­ζο­νται νέες πύλες και τοπο­θε­τεί­ται λούνα παρκ στη δυτική πλευρά. Οι ουρές στις πύλες είναι απί­στευ­τες. Οι εισπρά­ξεις της πρώτης ημέρας δια­τέ­θη­καν υπέρ των σει­σμο­πλή­κτων σε Ζάκυνθο και Κεφαλ­λο­νιά.

1954: Ο ιπτά­με­νος Ολλαν­δός κόβει την ανάσα και το αμε­ρι­κα­νικό περί­πτερο παρου­σιά­ζει το πρώτο κλειστό κύκλωμα τηλε­ό­ρα­σης, αφή­νο­ντας άφωνους τους επι­σκέ­πτες που βλέπουν για πρώτη φορά τον εαυτό τους στο γυαλί. Το μεγα­λύ­τερο περί­πτερο είναι αυτό της ΕΣΣΔ (3.000 τ.μ.) που συμ­με­τέ­χει πρώτη φορά μετα­πο­λε­μικά και τοπο­θε­τεί στην είσοδο του περι­πτέ­ρου τερά­στια επί­χρυσα σφυ­ρο­δρέ­πανα. Οι επι­σκέ­πτες φτάνουν τους 1.245.578 και κατα­με­τρού­νται για πρώτη φορά με μηχά­νημα.

1955: Η ΔΕΘ αλλά και ολό­κληρη η Ελλάδα σημα­δεύ­ε­ται από τον διωγμό των Ελλήνων από την Κων­στα­ντι­νού­πολη. Το περί­πτερο της Τουρ­κίας στη ΔΕΘ κλείνει προτού ολο­κλη­ρω­θεί η Εκθεση.

1956: Κατε­δα­φί­ζε­ται η κυκλική είσοδος για την επέ­κταση της ΔΕΘ και ανε­γεί­ρε­ται νέα για καλύ­τερη προ­σβα­σι­μό­τητα. Παρ’ όλη την επέ­κταση, ο χώρος απο­δει­κνύ­ε­ται και πάλι ανε­παρ­κής λόγω του τερά­στιου όγκου συμ­με­τε­χό­ντων. Τοπο­θε­τεί­ται σιδη­ρο­δρο­μι­κός συρμός χωρη­τι­κό­τη­τας 40 ατόμων που κάνει τον γύρο της έκθεσης.

1957: Ο Δημή­τρης Βακόν­διος, υπάλ­λη­λος της εται­ρείας καφέ «Δρίτσα», δημιούρ­γησε τον πρώτο καφέ φραπέ.

1958: Την Κυριακή 8 Σεπτεμ­βρίου, λόγω της κοσμο­πλημ­μύ­ρας, 60 παιδιά «ανα­ζη­τούν τους γονείς τους» από τα μεγά­φωνα

1959: Η ΔΕΘ προ­σθέ­τει στις εκτά­σεις τον προ­σφυ­γικό συνοι­κι­σμό της Αγίας Φωτει­νής. 120 οικο­γέ­νειες ετοι­μά­ζο­νται για μετε­γκα­τά­σταση και 86 σπίτια πρό­κει­ται να κατε­δα­φι­στούν. Στις 3/10 στο ξενο­δο­χείο «King George» των Αθηνών γεν­νιέ­ται το Ελλη­νικό Φεστι­βάλ Τρα­γου­διού. Στην πύλη της ΧΑΝΘ δεσπό­ζει η νέα Πύλη του Τόξου.

1960: Ξεκι­νάει το Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου Θεσ­σα­λο­νί­κης, ιδέα του Λίνου Πολίτη και του Παύλου Ζάννα, που υιο­θε­τή­θηκε αμέσως από τη ΔΕΘ. Η 25η ΔΕΘ δεν έχει πια τα περί­πτερα Α’, Β’ και Εθνικής Παρα­γω­γής, που έχουν γκρε­μι­στεί για να χτιστεί στη θέση τους το «Αλε­ξάν­δρειο Μέλα­θρον». Εκείνες τις μέρες στην Εκθεση μπο­ρούσε κανείς να συνα­ντή­σει «ιερά τέρατα» της ελλη­νι­κής τέχνης, όπως ο Στρατής Μυρι­βή­λης, η Κατίνα Παξινού, η Τζένη Καρέζη, ο Δημή­τρης Χορν και η Αλίκη Βου­γιου­κλάκη.

1961: Η κατα­σκευή του Παλέ Ντε Σπορ δεν έχει ολο­κλη­ρω­θεί ακόμη. Η ΔΕΘ χρη­μα­το­δο­τεί εξ ολο­κλή­ρου το Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου που πραγ­μα­το­ποιεί­ται στο Ολύ­μπιον.

1962: Το Φεστι­βάλ Τρα­γου­διού μετα­κο­μί­ζει στη Θεσ­σα­λο­νίκη και μετο­νο­μά­ζε­ται σε Φεστι­βάλ Ελαφρού Ελλη­νι­κού Τρα­γου­διού. Η πρώτη διορ­γά­νωση πραγ­μα­το­ποιεί­ται στο γήπεδο της ΧΑΝΘ. Την έκθεση επι­σκέ­πτε­ται ο αντι­πρό­ε­δρος των ΗΠΑ, Λίντον Τζόνσον.

1963: Φωτιά στο περί­πτερο της Πει­ραϊ­κής Πατραϊ­κής λόγω βρα­χυ­κυ­κλώ­μα­τος σε ηλε­κτρικά καλώδια. Μεγάλη ατρα­ξιόν οι Λευκοί Δαί­μο­νες, ακρο­βά­τες με ποδή­λατα.

1964: Η Μις Κόσμος Κορίνα Τσοπέη μαζί με τη Μις ΗΠΑ Μπόμπι Τζόνσον καίνε καρδιές στους χώρους της ΔΕΘ ενώ η Ελένη Ανου­σάκη εμφα­νί­ζε­ται με τόσο προ­κλη­τικό ντε­κολτέ, ώστε αστυ­νο­μι­κοί προ­σπα­θούν να την εμπο­δί­σουν να εισέλ­θει στο κτίριο διοί­κη­σης για το Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου.

1966: Νέος θεσμός στο Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου ΔΕΘ, που πραγ­μα­το­ποιεί­ται στην ΕΜΣ, η Μις Φεστι­βάλ. Πρώτη νική­τρια η Βέρα Κρούσκα. Συλ­λαμ­βά­νε­ται, για προ­σβολή της δημο­σίας αιδούς, άνδρας με γυναι­κεία περι­βολή που περι­φέ­ρε­ται στην έκθεση,

1967: Δικτα­το­ρία Παπα­δό­που­λου από τον Απρίλη. Για πρώτη φορά υπάρχει συμ­με­τοχή με περί­πτερο των Ενόπλων Δυνά­μεων.

1968: Μεγάλη ατρα­ξιόν ο Γολιάθ, μια φάλαινα μήκους 22 μέτρων και βάρους 69 τόνων που παρου­σιά­ζε­ται στο Λούνα Παρκ. Συναυ­λία των Τζόνι Χαλι­ντέι και Σιλβί Βαρτάν. Στο Παλέ ντε Σπορ γίνεται η εκλογή της Μις Πλαζ Ελλάδος 1968.

1969: Στη διάρ­κεια των εγκαι­νίων γίνεται ρίψη πυρο­τε­χνη­μά­των από την εξέδρα του Λευκού Πύργου, η οποία και καθιε­ρώ­νε­ται. Σε εξέλιξη βρί­σκε­ται η κατα­σκευή του Πύργου του ΟΤΕ. Λει­τουρ­γούν οι χώροι στην επέ­κταση της ΔΕΘ με την ένταξη της γης του συνοι­κι­σμού Αγία Φωτεινή. Το Λούνα Παρκ τοπο­θε­τεί­ται εκεί.

1970: Για πρώτη φορά οι επι­σκέ­πτες έχουν την ευκαι­ρία να θαυ­μά­σουν τον Πύργο του ΟΤΕ ολο­κλη­ρω­μένο, ενώ πολλά μεγάλα ονόματα της εγχώ­ριας και διε­θνούς μου­σι­κής σκηνής συναρ­πά­ζουν τους επι­σκέ­πτες με τις συναυ­λίες τους: Ολύ­μπιανς, Αλ Μπάνο, Ρομίνα Πάουερ, Αϊντολς… Στο αμε­ρι­κα­νικό περί­πτερο εκτί­θε­ται σελη­νιακό πέτρωμα που συνέ­λεξε το «Απόλλων 11».

1971: Την ημέρα των εγκαι­νίων της 36ης ΔΕΘ στη θάλασσα της Αδρια­τι­κής κάηκε το μεγα­λύ­τερο ελλη­νικό φερι­μπότ, το «ΕΛΕΑΝΑ», με δεκάδες νεκρούς. Στη διάρ­κεια της έκθεσης φτάνει η είδηση του θανάτου του σοβιε­τι­κού προ­έ­δρου Χρου­στσόφ.

1972: Μεσί­στιες οι σημαίες του Ισραήλ και της Γερ­μα­νίας μετά την τρο­μο­κρα­τική ενέρ­γεια κατά των 11 ομήρων στους Ολυ­μπια­κούς Αγώνες στο Μόναχο. Διορ­γα­νώ­νε­ται δια­βαλ­κα­νι­κός αγώνας βάδην ταχυ­δρο­μι­κών δια­νο­μέων από τα ΕΛΤΑ στις παράλ­λη­λες εκδη­λώ­σεις.

1975: Η διάρ­κεια της Εκθεσης, που κλείνει 50 χρόνια Ιστο­ρίας (40 διορ­γα­νώ­σεις), περιο­ρί­ζε­ται σε δύο από τρεις εβδο­μά­δες (31/8-14/9). 39 πολε­μικά πλοία δένουν στο λιμάνι.

1981: Μεγάλη απεργία στο Λιμάνι δημιουρ­γεί προ­βλή­ματα στην εισα­γωγή των εκθε­μά­των. Το 20ό Φεστι­βάλ Τρα­γου­διού διε­ξά­γε­ται στο κτίριο της ΕΜΣ.

1983: Δύο χώρες που συμ­με­τέ­χουν στη ΔΕΘ βρί­σκο­νται σε εμπό­λεμη κατά­σταση. Η Περσία (Ιράν) και το Ιράκ.

1988: Η διάρ­κεια της Εκθεσης μειώ­νε­ται σε 10 μέρες. Με τη μείωση φτάνει στα χρονικά όρια των μεγάλων ευρω­παϊ­κών εκθέ­σεων με ενί­σχυση του εμπο­ρι­κού και εξα­γω­γι­κού χαρα­κτήρα της.

1992: Γίνεται επίσημη τελετή θεμε­λί­ω­σης του Συνε­δρια­κού Κέντρου Ι. Βελ­λί­δης από τον Κ. Μητσο­τάκη. Ματαιώ­νε­ται μεγάλο εργα­τικό συλ­λα­λη­τή­ριο και τα 57 λεω­φο­ρεία που έρχο­νται από Αθήνα για να συμ­με­τά­σχουν συνα­ντούν μπλόκο στο 478ό χλμ. και επι­στρέ­φουν στην πρω­τεύ­ουσα. Λει­τουρ­γούν στη Θεσ­σα­λο­νίκη τα 50 πρώτα καρ­το­τη­λέ­φωνα στο πανελ­λή­νιο, τα 30 εξ αυτών στη ΔΕΘ.

1994: Η 59η ΔΕΘ γίνεται τόπος υπο­γρα­φής μιας πολύ σημα­ντι­κής συμ­φω­νίας μεταξύ Ελλάδας και Βουλ­γα­ρίας, με την οποία οι δύο χώρες εκδή­λω­σαν την πρόθεσή τους για την κατα­σκευή του πετρε­λαια­γω­γού Μπουρ­γκάς – Αλε­ξαν­δρού­πολη. Τα εγκαί­νια γίνο­νται στο νέο Βελ­λί­δειο από τον Ανδρέα Παπαν­δρέου που δηλώνει ότι αισθά­νε­ται Θεσ­σα­λο­νι­κιός.

1995: Ο λόγος του Ανδρέα Παπαν­δρέου γίνεται αιτία της παραί­τη­σης του υπουρ­γού Βιο­μη­χα­νίας και Εμπο­ρίου Κ. Σημίτη την επομένη των εγκαι­νίων. Δια­δη­λώ­σεις από απο­λυ­μέ­νους των Πλα­στι­κών Καβάλας, αλλά και αδιό­ρι­στους εκπαι­δευ­τι­κούς έξω από τη ΔΕΘ.

1996: Χρονιά θανάτου του Ανδρέα. Ο Σημίτης εγκαι­νιά­ζει τη ΔΕΘ ως ο νέος πρω­θυ­πουρ­γός. Εξω δια­μαρ­τύ­ρο­νται οι απο­λυ­μέ­νοι της GOODYEAR.

1997: H Θεσ­σα­λο­νίκη είναι Πολι­τι­στική Πρω­τεύ­ουσα της Ευρώπης και η Helexpo-ΔΕΘ, σε συνερ­γα­σία με τον αρμόδιο Οργα­νι­σμό της Πολι­τι­στι­κής Πρω­τεύ­ου­σας, διορ­γα­νώ­νει την έκθεση των «Θησαυ­ρών του Αγίου Ορους». Ολο­κλη­ρώ­νε­ται η εγκα­τά­σταση του Μακε­δο­νι­κού Μου­σείου εντός της ΔΕΘ.

1998: Εισά­γε­ται ο θεσμός της τιμώ­με­νης χώρας με πρώτη την Κίνα. Ευαι­σθη­το­ποι­η­μένη η διοί­κηση από το δράμα που ζούσαν 220 εκατ. πλημ­μυ­ρο­πα­θείς, προ­σφέ­ρει 500.000 δρχ. για συμ­βο­λική βοήθεια.

1999: Δια­σπά­ται η εται­ρεία Helexpo-ΔΕΘ, που είχε ιδρυθεί το 1977, σε δύο νέα εται­ρικά σχήματα, τη ΔΕΘ ΑΕ και την Ελλη­νι­κές Εκθέσεις-HELEXPO ΑΕ, μια πρω­το­βου­λία η οποία εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος απο­δεί­χθηκε πως δημιούρ­γησε πολλά και μεγάλα προ­βλή­ματα για τον εθνικό εκθε­σιακό φορέα.

2002: Μία ημέρα πριν από τα εγκαί­νια εξαρ­θρώ­νε­ται η «17 Νοέμβρη». Μικρής έκτασης επει­σό­δια στην πλατεία ΧΑΝΘ από δια­δη­λω­τές αγρότες και οπαδούς του ΠΑΟΚ.

2003: Ανα­κα­τα­σκευή του περι­πτέ­ρου των Εθνών εν όψει της Φιλο­ξε­νίας της Συνόδου Κορυφής. Χρι­στό­δου­λος και Σημίτης ανταλ­λάσ­σουν θερμή χει­ρα­ψία, παρά την άγρια διαμάχη τους για τις νέες ταυ­τό­τη­τες.

2005: Ο διά­ση­μος ισπανός αρχι­τέ­κτο­νας και πολε­ο­δό­μος Σαντιά­γκο Καλα­τράβα παρου­σιά­ζει το όραμά του για την ανα­μόρ­φωση του εκθε­σια­κού κέντρου της Θεσ­σα­λο­νί­κης και της γύρω περιο­χής, αλλά η υλο­ποί­ηση του σχεδίου αυτού τελικά δεν προ­χώ­ρησε.

2006: Συλ­λα­λη­τή­ρια και θερμά επει­σό­δια με οπαδούς του ΠΑΟΚ. Επα­νεκ­κι­νεί­ται ο περι­στρε­φό­με­νος 4ος όροφος του Πύργου του ΟΤΕ, στα­μα­τη­μέ­νος από δεκα­ε­τίας. Ο νομάρ­χης Πανα­γιώ­της Ψωμιά­δης υπο­δέ­χε­ται τον πρω­θυ­πουργό Κώστα Καρα­μανλή στο περί­πτερο της Νομαρ­χίας χορεύ­ο­ντας τον ποντιακό χορό «τικ».