Κύματα αγωνίας από τα νησιά του Αιγαίου

Η θέα των ακταιω­ρών του ελλη­νι­κού και του τουρ­κι­κού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού που «χτέ­νι­ζαν» τα θαλάσ­σια σύνορα Ελλάδας – Τουρ­κίας, λίγες ημέρες μετά το πρα­ξι­κό­πημα στη γει­το­νική χώρα, ίσως δεν θα τάραζε τους λουο­μέ­νους τόσο αν δεν συνο­δευό­ταν από το βουητό των στρα­τιω­τι­κών ελι­κο­πτέ­ρων και του C 130 που πετού­σαν κυκλικά πάνω από την Κω. Εκείνη την ημέρα η επι­χεί­ρηση κράτησε περίπου δύο ώρες, σε από­σταση 300 μέτρων από την παραλία. Τις επό­με­νες ημέρες σκάφη του Λιμε­νι­κού με πυρο­βόλα στην πλώρη περι­πο­λού­σαν συνεχώς γύρω από το ακρι­τικό νησί και έπειτα άραζαν με το προ­σω­πικό τους σε επι­φυ­λακή, στην άκρη του λιμα­νιού της Κω. Δίπλα τους, τερά­στια κρουα­ζιε­ρό­πλοια, προσ­δί­δο­ντας μια νότα σου­ρε­α­λι­σμού στο γραφικό λιμάνι.

Πώς κατά­φε­ραν να περά­σουν στη χώρα μας με βάρκες πάνω από 150 μετα­νά­στες μέσα από αυτή την κλειστή θαλάσ­σια περιοχή, στην οποία περι­πο­λούν καθη­με­ρινά 5 πλοία της Ελλάδας και της Τουρ­κίας; Η ροή αυτή, παρότι μικρή, σήμανε συνα­γερμό καθώς η Κως είχε μήνες να δει μετα­νά­στες. Οι Τούρκοι θέλο­ντας να προ­στα­τέ­ψουν τον του­ρι­σμό του Bodrum που επλήγη και αυτός, έστρε­ψαν τις ροές βορειό­τερα. Ανοιγε η Τουρκία ξανά τη στρό­φιγγα; Το ενδε­χό­μενο να αυξη­θούν οι ροές σε βαθμό μη ελεγ­χό­μενο δεν εκτι­μά­ται από στελέχη του Λιμε­νι­κού και του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού ως πιθανό σενάριο. Αλλωστε μετά το πρα­ξι­κό­πημα πέρασαν στα νησιά περί τους 1.500 μετα­νά­στες. Ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρός για να συγκρι­θεί με τις ροές και τις εικόνες του περ­σι­νού καλο­και­ριού, ξύπνησε όμως μνήμες. Η ανη­συ­χία για ενδε­χό­μενη αύξηση των ροών απο­τυ­πώ­θηκε στην επι­στολή του δημάρ­χου της Κω, Γιώργου Κυρίτση προς τον Πρω­θυ­πουργό και τους αρχη­γούς των κομ­μά­των. «Σε αυτή την περί­πτωση εκτός από το “Παναγιά, βοήθα”, χρειά­ζε­ται επει­γό­ντως σχέδιο» λέει στο «Βήμα» ο κ. Κυρί­τσης. «Θα ήταν κατα­στρο­φικό, σε αυτή τη φάση, να αντι­με­τω­πί­σουμε ξανά ένα ανε­ξέ­λεγ­κτο μετα­να­στευ­τικό ρεύμα» επι­ση­μαί­νει.

Ωστόσο, το μεγα­λύ­τερο πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζουν τα νησιά δεν είναι η ανη­συ­χία για την επα­νά­ληψη των περ­σι­νών εικόνων, αλλά μια σειρά από σοβαρά θέματα που επη­ρε­ά­ζουν τη λει­τουρ­γία των κέντρων υπο­δο­χής και δοκι­μά­ζουν τη σχέση τους με τις κοι­νω­νίες των νησιών. «Τα νησιά του Β. Αιγαίου σηκώ­νουν πολύ μεγάλο βάρος, το οποίο είναι δυσα­νά­λογο του μεγέ­θους και των δυνα­το­τή­των τους» λέει στο «Βήμα» η περι­φε­ρειάρ­χης Βορείου Αιγαίου Χρι­στιάνα Καλο­γή­ρου, επα­να­λαμ­βά­νο­ντας το μήνυμα που έστειλε με επι­στολή της προς τον Γιάννη Μουζάλα στις αρχές της εβδο­μά­δας: «Παρα­τη­ρούμε ότι υπάρχει μια σταθερή και μάλλον αυξα­νό­μενη ροή μετα­να­στών και προ­σφύ­γων. Με δεδο­μένο ότι η χωρη­τι­κό­τητα των 3 hot spots έχει ήδη ξεπε­ρα­στεί, παρα­κα­λούμε όπως ληφθεί εγκαί­ρως πρόνοια απο­συμ­φό­ρη­σης των νησιών. Εκτι­μάμε ότι η κατά­σταση που εν δυνάμει τείνει να δια­μορ­φω­θεί θέτει το ζήτημα με ακόμα πιο επεί­γο­ντα, σε σύγκριση με το παρελ­θόν, τρόπο»ανα­φέ­ρει στην επι­στολή της.

Η συμ­φό­ρηση στο Β. Αιγαίο (σε Λέσβο, Χίο, Σάμο φιλο­ξε­νού­νται περί τα 8.000 άτομα ενώ η χωρη­τι­κό­τητά τους δεν ξεπερνά τις 5.500) καθώς και τα προ­βλή­ματα που παρου­σιά­ζο­νται σε Λέρο και Κω ανα­δει­κνύ­ουν ένα μεγάλο ζήτημα, τη δυσκο­λία των hot spots να αντα­πο­κρι­θούν στον νέο ρόλο που απαιτεί το κλεί­σιμο των συνόρων και η συμ­φω­νία ΕΕ – Τουρ­κίας. Τη μετα­τροπή τους από κέντρα κρά­τη­σης, κατα­γρα­φής και προ­ώ­θη­σης προ­σφύ­γων και μετα­να­στών στην ηπει­ρω­τική χώρα σε Αμυ­γδα­λέ­ζες της παρα­με­θο­ρίου. Οι ελλι­πείς δομές τους, κυρίως στους τομείς της ύδρευ­σης και του απο­χε­τευ­τι­κού, απο­τέ­λε­σμα της βια­σύ­νης ή και της προ­χει­ρό­τη­τας με την οποία στή­θη­καν, προ­κει­μέ­νου η χώρα να προ­λά­βει τις προ­θε­σμίες της ΕΕ, δημιουρ­γούν σοβαρά προ­βλή­ματα στην καθη­με­ρινή λει­τουρ­γία τους. Στη Χίο, ενάμιση μήνα μετά τα εγκαί­νια του πολυ­δά­πα­νου hot spot (στοί­χισε 1,2 εκατ. ευρώ), η γύρω περιοχή είχε κατα­κλυ­στεί από στερεά και υγρά λύματα που απει­λού­σαν την υγεία μετα­να­στών και κατοί­κων. Ανάλογο πρό­βλημα παρου­σιά­στηκε και στην Κω. Είναι χαρα­κτη­ρι­στική η επι­στολή που απέ­στειλε στον τοπικό Τύπο αστυ­νο­μι­κός που υπη­ρε­τεί στο hot spot. «Ο λόγος που σας γράφω είναι γιατί ο βιο­λο­γι­κός του hot spot μόνο βιο­λο­γι­κός δεν είναι. Τα λύματα έχουν φτάσει μέχρι τα κοντέι­νερ. Οταν είσαι μέσα δεν αντέ­χε­ται η κατά­σταση» ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά.

Η ελλιπής αστυ­νό­μευση είχε ως απο­τέ­λε­σμα η μικρή αστυ­νο­μική δύναμη που συνήθως υπάρχει στα hot spots να μην είναι σε θέση να απο­τρέ­ψει αιμα­τηρά επει­σό­δια μεταξύ προ­σφύ­γων και μετα­να­στών από δια­φο­ρε­τι­κές χώρες, στη Λέσβο, στη Χίο, στη Σάμο και στη Λέρο που σόκαραν τις κοι­νω­νίες των νησιών και επέ­φε­ραν σημα­ντι­κές φθορές στα κέντρα κρά­τη­σης. «Δεν ξέρω αν αυτή τη στιγμή το hot spot είναι σε θέση να λει­τουρ­γή­σει μετά τις εκτε­τα­μέ­νες φθορές που υπέστη κατά τα πρό­σφατα επει­σό­δια» ανα­φέ­ρει στο «Βήμα» ο δήμαρ­χος Λέρου Μιχάλης Κόλλιας και σημειώ­νει ότι το νησί «έχει ξεπε­ρά­σει τις αντοχές του». Σε μία από τις επι­στο­λές που έστειλε με απο­δέ­κτη τον Αλέξη Τσίπρα ο κ. Κόλιας θέτει ένα ακόμη ζήτημα που δημιουρ­γεί προ­βλή­ματα στις σχέσεις των φιλο­ξε­νού­με­νων στα hot spots, με τις τοπικές κοι­νω­νίες. «Τη θέσπιση κανο­νι­σμού λει­τουρ­γίας και ωραρίου λει­τουρ­γίας των δομών ούτως ώστε να τεθεί ένα πλαίσιο λει­τουρ­γίας και να απο­φευ­χθεί η άσκοπη μετα­κί­νηση των φιλο­ξε­νου­μέ­νων κατά τις βρα­δι­νές ώρες» που συνο­δεύ­ε­ται από «μικρο­κλο­πές σε αγρούς, ορνι­θώ­νες και ποι­μνιο­στά­σια, με απο­τέ­λε­σμα τα κρού­σματα συμπλο­κών να είναι πλέον καθη­με­ρινά». 

Η Λέρος είναι ένα νησί που έχοντας στο παρελ­θόν φιλο­ξε­νή­σει πολι­τι­κούς κρα­του­μέ­νους αλλά και τους «κολα­σμέ­νους» του Ψυχια­τρείου, είδε με καλό μάτι την κατα­σκευή hot spot. Στην πορεία άλλαξε γνώμη. Το δημο­τικό συμ­βού­λιο του νησιού σε έκτακτη συνε­δρί­αση, μετά τα αιμα­τηρά επει­σό­δια που σημειώ­θη­καν, απαί­τησε από την κυβέρ­νηση το «κλεί­σιμο όλων των δομών φιλο­ξε­νίας, είτε κλει­στού είτε ανοι­κτού τύπου, στο νησί της Λέρου και την άμεση εκκέ­νωσή τους».

Σε όλα τα παρα­πάνω θα πρέπει να συνυ­πο­λο­γι­στούν η εκτί­ναξη της ανερ­γίας και η οικο­νο­μική δυσπρα­γία που επέφερε η μείωση της του­ρι­στι­κής κίνησης σε ποσοστά που κυμαί­νο­νται από 40% ως 60%. Ακόμα και στην Κω, που η μείωση των αφίξεων φαί­νε­ται να περιο­ρί­ζε­ται στο 15%, η πτώση στην αγορά ξεπερνά το 50%. Τα προ­γράμ­ματα στή­ρι­ξης του του­ρι­σμού (κοι­νω­νι­κός του­ρι­σμός, μείωση των τιμών των ακτο­πλοϊ­κών εισι­τη­ρίων) δεν απέ­φε­ραν τα ανα­με­νό­μενα απο­τε­λέ­σματα. Συνο­λικά, σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις των Ενώσεων Ξενο­δό­χων σε Λέσβο, Χίο, Σάμο, Λέρο και Κω, η πτώση της του­ρι­στι­κής κίνησης έχει ως απο­τέ­λε­σμα να χαθούν από την οικο­νο­μία των νησιών πάνω από 300 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ.

ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ
Οι ελλι­πείς δομές των hot spots, κυρίως στους τομείς της ύδρευ­σης και του απο­χε­τευ­τι­κού, απο­τέ­λε­σμα της βια­σύ­νης ή και της προ­χει­ρό­τη­τας με την οποία στή­θη­καν, προ­κει­μέ­νου η χώρα να προ­λά­βει τις προ­θε­σμίες της ΕΕ, δημιουρ­γούν σοβαρά προ­βλή­ματα στην καθη­με­ρινή λει­τουρ­γία τους. Στη Χίο, ενάμιση μήνα μετά τα εγκαί­νια του πολυ­δά­πα­νου hot spot (στοί­χισε 1,2 εκατ. ευρώ), η γύρω περιοχή είχε κατα­κλυ­στεί από στερεά και υγρά λύματα που απει­λού­σαν την υγεία μετα­να­στών και κατοί­κων. Ανάλογο πρό­βλημα παρου­σιά­στηκε και στην Κω.

Το ΒΗΜΑ