Η τεχνολογία οχυρώνει τα μνημεία – Η συντήρηση της αρχαίας και μεσαιωνικής πόλης της Ρόδου κρίνεται επείγουσα

Η πρω­τεύ­ουσα της Ρόδου, πλούσια σε αρχαιό­τη­τες και μνημεία, είναι εκτε­θει­μένη σε γεω­κλι­μα­τι­κούς κιν­δύ­νους, που όμως πλέον ανι­χνεύ­ο­νται και προ­λαμ­βά­νο­νται από και­νο­τόμα τεχνο­λο­γικά εργα­λεία.

Φιλό­δοξη ευρω­παϊκή πρω­το­βου­λία, η οποία συντο­νί­ζε­ται από την Ελλάδα, για έγκαιρη πρό­βλεψη γεω­κλι­μα­τι­κών κιν­δύ­νων

«Φρένο» στις κατα­στρο­φές αρχαιο­τή­των και μνη­μείων από καύ­σω­νες, ισχυ­ρούς ανέμους και κατα­κλυ­σμιαίες βροχές, σφοδρές καται­γί­δες, καθι­ζή­σεις, κατα­κρη­μνί­σεις, δια­βρώ­σεις του εδάφους, σει­σμούς, εκρή­ξεις ηφαι­στείων, πλημ­μύ­ρες, πυρ­κα­γιές επι­χει­ρεί να βάλει η τεχνο­λο­γία. Με συσκευές έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης για μεγά­λους τοπι­κούς σει­σμούς και τσου­νάμι, σταθ­μούς αυτό­μα­του εντο­πι­σμού μικρο­με­τα­το­πί­σεων, επι­τα­χυν­σιό­με­τρα, δορυ­φό­ρους, μετε­ω­ρο­λο­γι­κούς σταθ­μούς, αισθη­τή­ρες για την ανί­χνευση ρύπαν­σης και drones συλ­λέ­γο­νται και ανα­λύ­ο­νται δεδο­μένα για την εις βάθος κατα­νό­ηση των κιν­δύ­νων που απει­λούν την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά, αλλά και την κατα­σκευή σενα­ρίων ανθρω­πο­γε­νών και φυσικών κατα­στρο­φών, όπως και σχεδίων αντι­με­τώ­πι­σης αυτού που ήταν κάποτε απρό­βλε­πτο.

Ολα τα παρα­πάνω επι­τε­λού­νται μέσω του έργου Hyperion, μιας από τις πιο φιλό­δο­ξες ευρω­παϊ­κές πρω­το­βου­λίες για την προ­στα­σία των μνη­μείων από γεω­κλι­μα­τι­κούς κιν­δύ­νους, η οποία ενώνει 18 φορείς από οκτώ χώρες και συντο­νί­ζε­ται από την Ελλάδα, συγκε­κρι­μένα από το Ερευ­νη­τικό Πανε­πι­στη­μιακό Ινστι­τούτο Συστη­μά­των Επι­κοι­νω­νιών και Υπο­λο­γι­στών του ΕΜΠ. Ενα από τα τέσσερα σημεία όπου η τεχνο­λο­γία βάζει το προ­στα­τευ­τικό της χέρι είναι η αρχαία και μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου. Πιλο­τι­κές δοκιμές του έργου «τρέχουν» ακόμη σε Γρανάδα, Βενετία και Τόν­σμπεργκ.

Η συντή­ρηση της αρχαίας και μεσαιω­νι­κής πόλης της Ρόδου κρί­νε­ται επεί­γουσα καθώς έχει υποστεί φθορές από τον χρόνο και απο­κολ­λή­σεις τμη­μά­των εξαι­τίας δια­βρώ­σεων, αλλά και μετα­κι­νή­σεων και παρα­μορ­φώ­σεων του εδάφους λόγω της σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στην περιοχή. Η αρχαία πόλη της Ρόδου ιδρύ­θηκε το 408 π.Χ. Η μεσαιω­νική πόλη, Μνημείο Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO, ανα­πτύ­χθηκε γύρω από το φρούριο-ακρόπολη της πόλης. Στις αρχές του 12ου αιώνα ένα νέο τείχος περιέ­κλεισε μια ορθο­γώ­νια έκταση 17,5 εκτα­ρίων, τη σημε­ρινή Παλιά Πόλη της Ρόδου, την οποία κατεί­χαν επί δύο αιώνες οι Οσπι­τα­λιέ­ροι του Τάγ­μα­τος του Αγίου Ιωάννου της Ιερου­σα­λήμ (1309-1523).

Εκείνη την περίοδο η πόλη μετα­μορ­φώ­θηκε σε ισχυρό οχυρό για την προ­στα­σία της από τις εκτε­τα­μέ­νες συγκρού­σεις της εποχής. Αργό­τερα περι­ήλθε δια­δο­χικά σε τουρ­κική και ιταλική κατοχή. Εως σήμερα δια­τη­ρεί έντονα τα μεσαιω­νικά της στοι­χεία. Η πέτρα που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε για την οικο­δό­μησή της προήλθε από δύο τύπους πετρω­μά­των: τον αμμώδη ασβε­στό­λιθο που είναι πιο δια­δε­δο­μέ­νος και τον ορεινό ασβε­στό­λιθο. Το μεγα­λύ­τερο μέρος του αμμώ­δους ασβε­στο­λί­θου, που είναι υλικό πορώδες, έχει χαμηλή μηχα­νική ανοχή λόγω της μεγάλης απορ­ρο­φη­τι­κό­τη­τας του νερού και μεγάλη έλλειψη ομοιο­γέ­νειας.

Δορυ­φό­ροι του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος γεω­πα­ρα­τή­ρη­σης Copernicus συλ­λέ­γουν δεδο­μένα σχετικά με τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και των ανθρω­πο­γε­νών κατα­στρο­φών στα μνημεία της Ρόδου.

Ενα από τα τέσσερα σημεία όπου υλο­ποιεί­ται το έργο Hyperion είναι η αρχαία και μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου, όπου η συντή­ρηση κρί­νε­ται επεί­γουσα.

Οι μετρή­σεις πραγ­μα­το­ποιού­νται σε ορι­σμένα από τα αρχαιό­τερα μνημεία του νησιού: στο Τζαμί του Σου­λεϊ­μάν που χτί­στηκε το 1522 με μιναρέ 34,5 μ., στη θαλάσ­σια πύλη στην προ­κυ­μαία που χτί­στηκε χαμη­λό­τερα από την επι­φά­νεια της θάλασ­σας το 1478, στον Φάρο του φρου­ρίου του Αγίου Νικο­λάου, στον Πύργο του Naillac, στους τάφους των Πτο­λε­μαίων και των Κοριν­θίων και στα ιερά των σπη­λαίων στο Ροδίνι, ένα χώρο ιδιαί­τε­ρης φυσικής ομορ­φιάς. Το Ροδίνι δια­μορ­φώ­θηκε σε πάρκο από τους Ιταλούς (ένας χεί­μαρ­ρος δια­σχί­ζει τη στενή κοιλάδα που πλαι­σιώ­νε­ται από ψηλά μέτωπα βράχου) και στην αρχαιό­τητα απο­τε­λούσε τμήμα της νεκρό­πο­λης της αρχαίας πόλης της Ρόδου και χώρο ανα­ζω­ο­γό­νη­σης και ανα­δη­μιουρ­γίας. Τμήματα του βράχου που πλαι­σιώ­νει το άνοιγμα των τάφων κιν­δυ­νεύ­ουν να καταρ­ρεύ­σουν. Στον τάφο των Πτο­λε­μαίων, ένα τετρά­γωνο μαυ­σω­λείο 28,5 επί 28,5 μ. λαξευ­μένο στον βράχο, μερικά κομ­μά­τια έχουν ήδη απο­κολ­λη­θεί λόγω παρα­μορ­φώ­σεων του εδάφους. Λίγο πριν ο χεί­μαρ­ρος κατα­λή­ξει στη θάλασσα, συνα­ντάμε το γεφύρι των ρωμαϊ­κών χρόνων, ένα από τα ελά­χι­στα σωζό­μενα αρχαία γεφύρια της Ελλάδας. Η γέφυρα αυτή παρα­μέ­νει σε χρήση τα τελευ­ταία 2.200 χρόνια και δεν εμφα­νί­ζει κανένα στατικό πρό­βλημα. Ομως έχει εμφα­νί­σει δια­βρώ­σεις στα εσω­τε­ρικά των τόξων εξαι­τίας της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και των έντονων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων που ζει τα τελευ­ταία χρόνια το νησί. Οι απειλές αυτές ερευ­νώ­νται από τους επι­στή­μο­νες που μετέ­χουν στο Hyperion.

Απει­κο­νί­σεις ακρι­βείας των μετα­βο­λών στο περι­βάλ­λον του νησιού μελε­τώ­νται από ειδι­κούς επι­στή­μο­νες, που καταρ­τί­ζουν σενάρια κατα­στρο­φών και σχε­διά­ζουν μέτρα προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Κλι­μα­το­λο­γικά μοντέλα, μοντέλα ακραίων φαι­νο­μέ­νων και των επι­πτώ­σεών τους, δομική ανάλυση, επί­γειες και δορυ­φο­ρι­κές απει­κο­νί­σεις από το Copernicus χρη­σι­μο­ποιού­νται για τη δημιουρ­γία μιας πρω­το­πο­ρια­κής πλατ­φόρ­μας μέσω της οποίας αρμό­διοι πολι­τι­στι­κοί φορείς και δημό­σιες αρχές θα ενη­με­ρώ­νο­νται από τους ειδι­κούς για τους κιν­δύ­νους που απει­λούν τα μνημεία και τους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και θα μπορούν να λαμ­βά­νουν γρήγορα απο­φά­σεις για την προ­στα­σία και ανα­συ­γκρό­τηση των ιστο­ρι­κών περιο­χών.

Διά­κριση

Το έργο έχει βρα­βευ­τεί για την ερευ­νη­τική συμβολή του στην προ­στα­σία του οικο­λο­γι­κού και αρχι­τε­κτο­νι­κού περι­βάλ­λο­ντος με το Laurate 1st Series στο πλαίσιο του περι­βαλ­λο­ντι­κού δια­γω­νι­σμού EcoWorld-2021. Οπως ανέφερε ο συντο­νι­στής του Hyperion και διευ­θυ­ντής Ερευνας και Ανά­πτυ­ξης στο ΕΠΙΣΕΥ/ΕΜΠ, δρ Αγγελος Αμδίτης, «η διά­κριση αυτή μας επι­τρέ­πει να συνε­χί­σουμε με ακόμη μεγα­λύ­τερη θέρμη την ερευ­νη­τική μας δράση και να υπο­στη­ρί­ξουμε ελλη­νι­κούς, ευρω­παϊ­κούς αλλά και διε­θνείς φορείς με νέα και­νο­τόμα τεχνο­λο­γικά εργα­λεία. Η προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική αλλαγή και στους γεω­κλι­μα­τι­κούς κιν­δύ­νους είναι μια δια­δι­κα­σία απο­λύ­τως απα­ραί­τητη για τη διάσωση των ιστο­ρι­κών και πολι­τι­στι­κών μας μνη­μείων και οι τεχνο­λο­γίες αιχμής είναι το “κλειδί” σε αυτή την πορεία».

Από την Ελλάδα στο έργο συμ­με­τέ­χουν επίσης το ΑΠΘ, το ΕΜΠ, ο Δήμος Ρόδου, η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου και το Δια­πο­λι­τι­σμικό Ευρω-Μεσογειακό Κέντρο της UNESCO.

Πηγή kathimerini.gr