Παρακολουθούσαν επί 40 χρόνια τον «ύποπτο» Μάνο Χατζιδάκι

«Υπη­ρε­σία Εθνι­κής Ασφά­λειας. Ατο­μι­κός φά­κε­λος ”Χα­τζη­δά­κης Εμ­μα­νου­ήλ του Γε­ωρ­γί­ου”. Αρ. Φα­κέ­λου 1/84072». Ενας κί­τρι­νος χαρ­το­φύ­λα­κας δια­στά­σε­ων κόλ­λας Α4, που εσω­κλεί­ει φω­το­γρα­φί­ες, πο­λι­τι­κές πε­ποι­θή­σεις, τα­ξί­δια, απο­κόμ­μα­τα εφη­με­ρί­δων, συ­να­να­στρο­φές, τη ζωή ολό­κλη­ρη του Μάνου Χα­τζι­δά­κι – έτσι όπως τη «φα­κέ­λω­σαν» οι μυ­στι­κές υπη­ρε­σί­ες.

Το «Εθνος της Κυ­ρια­κής» φέρ­νει κατ’ απο­κλει­στι­κό­τη­τα στο φως της δη­μο­σιό­τη­τας τον φά­κε­λο «πο­λι­τι­κών φρο­νη­μά­των» του σπου­δαί­ου συν­θέ­τη. Ενα πο­λύ­τι­μο αρ­χεια­κό υλικό, κομ­μά­τι της νε­ό­τε­ρης ελ­λη­νι­κής Ιστο­ρί­ας, που γλί­τω­σε από την υψι­κά­μι­νο της «εθνι­κής συμ­φι­λί­ω­σης» και δη­μο­σιεύ­ε­ται για πρώτη φορά.

Μέσα από τα έγ­γρα­φα προ­κύ­πτει ανά­γλυ­φα ο τρό­πος με τον οποίο λει­τουρ­γού­σε το «βαθύ κρά­τος», την εποχή που με­σου­ρα­νού­σαν «σκο­τει­νές» υπη­ρε­σί­ες πλη­ρο­φο­ριών και ο χα­φιε­δι­σμός.

Μία φω­το­γρα­φία του νε­α­ρού Μάνου, τα προ­σω­πι­κά του στοι­χεία, μαζί με «πλη­ρο­φο­ρί­αι Αστυ­νο­μι­κών Αρχών τόπου κα­τα­γω­γής και δια­μο­νής» που τον κα­τα­χω­ρούν ως «εθνι­κό­φρων, υγιών κοι­νω­νι­κών αρχών, καλής δια­γω­γής, ουδέν επι­βα­ρυ­ντι­κόν» οδη­γούν σε «ευ­με­νή ει­σή­γη­ση» για την πρό­σλη­ψή του.

Είναι το πρώτο έγ­γρα­φο που απο­δει­κνύ­ει ότι εκεί­νες τις επο­χές, στο αγκυ­λω­μέ­νο μυαλό του «ορ­γά­νου/φα­κε­λω­τή» των υπη­ρε­σιών υπήρ­χε ή κομ­μου­νι­στής ή εθνι­κό­φρων – ακόμα για τον 16χρονο Μάνο Χα­τζι­δά­κι από την Ξάνθη. Αλλά και στα χρό­νια που ακο­λού­θη­σαν, το «κρά­τος» εξα­κο­λου­θού­σε να «φα­κε­λώ­νει» με προ­κρού­στεια λο­γι­κή τα πο­λι­τι­κά φρο­νή­μα­τα του μου­σι­κο­συν­θέ­τη, ενός αν­θρώ­που που εμ­φο­ρεί­το από δη­μο­κρα­τι­κές από­ψεις και που έδωσε σκλη­ρή μάχη ενα­ντί­ον του «αυ­ρια­νι­σμού». Το 1943 είχε γνω­ρι­στεί με τον Νίκο Γκά­τσο, με τον οποίο πα­ρέ­μει­νε στε­νός φίλος σε όλη του τη ζωή. Αρ­γό­τε­ρα, συ­να­να­στρέ­φε­ται με καλ­λι­τέ­χνες και δια­νο­ού­με­νους της γε­νιάς του Με­σο­πο­λέ­μου – Σε­φέ­ρη, Ελύτη, Τσα­ρού­χη και Σι­κε­λια­νό.

Την εποχή του Εμ­φυ­λί­ου, λίγο πριν από την ήττα του Δη­μο­κρα­τι­κού Στρα­τού Ελ­λά­δας (ΔΣΕ) και συ­γκε­κρι­μέ­να τον Ιού­λιο του 1949, η πε­ρι­βό­η­τη Υπο­διεύ­θυν­σις Γε­νι­κής Ασφά­λειας ΚΔ’ Πα­ράρ­τη­μα, απο­στέλ­λει απόρ­ρη­τον έγ­γρα­φον «περί της δια­γω­γής του Χα­τζη­δά­κη Μάνου». Με­ρι­κές ημέ­ρες νω­ρί­τε­ρα, ο 24χρο­νος τότε συν­θέ­της ήθελε να με­τα­βεί για επαγ­γελ­μα­τι­κούς λό­γους σε Πάτρα και Βόλο, ενώ είχε προη­γη­θεί η αί­τη­σή του για «απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμόν του ως κομ­μου­νι­στή».

Η απά­ντη­ση προς την αί­τη­ση του Μάνου ήταν: «Λαμ­βά­νο­μεν την τιμήν, εις εκτέ­λε­σιν της υπ’ άριθ. Υμε­τέ­ρας δια­τα­γής, να υπο­βά­λω­μεν προ­σηρ­τη­μέ­νως ταύ­την και να ανα­φέ­ρω­μεν επί του εν τη πε­ρι­λή­ψει αντι­κει­μέ­νου, ότι κατά συλ­λε­γεί­σας πλη­ρο­φο­ρί­ας παρ’ ευ­υ­πο­λή­πτων και αξιό­πι­στων προ­σώ­πων της πε­ρι­φε­ρεί­ας μας ο περί ου πρό­κει­ται για Χα­τζη­δά­κης Μάνος, ετών 24, εκ Ξάν­θης, μου­σι­κός, τέως κά­τοι­κος ημε­τέ­ρας πε­ρι­φέ­ρειας οδός … και νυν κά­τοι­κος της οδού Μάνου αρ. 3, κατά την πα­ρα­μο­νή του δεν μας απη­σχό­λη­σε από οιασ­δή­πο­τε πλευ­ράς, πλη­ρο­φο­ρί­αι φέ­ρο­ντον τον ως εμ­φο­ρού­με­νον υπό αρι­στε­ρών φρο­νη­μά­των άνευ δρά­σε­ως. Οσον αφορά διά την άρση του χα­ρα­κτη­ρι­σμού του ως κομ­μου­νι­στή, η υπη­ρε­σία δεν δύ­να­ται να έχη γνώμη».

Η ΕΠΟΝ

Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι πα­ρό­λο που οι υπη­ρε­σί­ες διέ­θε­ταν ένα τε­ρά­στιο δί­κτυο πλη­ρο­φο­ριών από ευ­υ­πό­λη­πτα και αξιό­πι­στα πρό­σω­πα για τα φρο­νή­μα­τα του συν­θέ­τη, δεν κα­τά­φε­ραν ποτέ να μά­θουν πώς γρά­φε­ται το επί­θε­τό του. Είχε προη­γη­θεί του επί­μα­χου ση­μειώ­μα­τος της Ασφά­λειας η στρα­το­λό­γη­ση του Χα­τζι­δά­κι στην ΕΠΟΝ για την οποία είχε πει: «Ημου­να στην ΕΠΟΝ, όπως κάθε νέος άν­θρω­πος τότε. Ηταν μια εποχή που ο κα­θέ­νας έδινε τη συμ­με­το­χή του στον αγώνα ενα­ντί­ον των Γερ­μα­νών».Στις 22 Ιου­νί­ου 1961 έγ­γρα­φο της Υπο­διεύ­θυν­σης Γε­νι­κής Ασφά­λειας με τίτλο «Δελ­τί­ον Δρά­σε­ως» ανα­φέ­ρει για τον συν­θέ­τη: «Κατά την Κα­το­χήν ανε­μί­χθη εις την ΕΠΟΝ. Εις λη­φθεί­σαν την 20-7-48 ανω­μο­τί κα­τά­θε­σιν του ανα­φέ­ρει ότι εν έτει 1943 πα­ρα­συρ­θείς ανε­μί­χθη εις την ΕΠΟΝ μετά τρι­μή­νον όμως απε­χώ­ρη­σεν, αντι­λη­φθείς τους αντε­θνι­κούς σκο­πούς της εν λόγω ορ­γα­νώ­σε­ως. Την 15-6-49 δι’ αι­τή­σε­ως του ητή­σα­το τον απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμόν του, δη­μο­σιεύ­σας άμα βρα­δύ­τε­ρον και δή­λω­σιν απο­κη­ρύ­ξε­ως του ΚΚΕ και των εξ αυτού εξαρ­τώ­με­νων κουμ­μου­νι­στι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων εις την ημε­ρή­σιαν εφη­με­ρί­δα ”Ακρό­πο­λις” της 23-8-1949. Προ­τά­σει ημών απε­χα­ρα­κτη­ρί­σθη δυ­νά­μει της υπ’ αριθ. Δια­τα­γής του τέως υπουρ­γού. Την 19.6.51 τω εχο­ρη­γή­θη πι­στο­ποι­η­τι­κόν δι’ απο­δη­μί­αν.

Το Κέ­ντρο Αλ­λο­δα­πών ανέ­φε­ρεν ημίν την 22-8-58 ότι εις τού­τον απε­στά­λη υπό της ενταύ­θα Τσε­χο­σλο­βα­κι­κής πρε­σβεί­ας το υπ. Αριθ. 6 τεύ­χος του μηνός Ιου­νί­ου 1958 της υπό τον τίτλο ”Τσε­χο­σλα­βι­κι­κή Ζωή” επι­θε­ω­ρή­σε­ως εις Γαλ­λι­κήν γλώσ­σαν. Εις τού­τον απε­στά­λη πρό­σκλη­σις υπό του Ελ­λη­νο­σο­βιε­τι­κού Συν­δέ­σμου προς συμ­με­το­χήν εις την λα­βού­σαν χώραν την 20-3-60. Την 17-2-60 διε­βι­βά­σθη σχε­τι­κόν ση­μεί­ω­μα εις το ενταύ­θα Αμε­ρι­κα­νι­κόν Προ­ξε­νεί­ον».

Επί χού­ντας

Τρία χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, στον φά­κε­λο του απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμέ­νου Μάνου -ο οποί­ος φυ­σι­κά συ­νε­χί­ζε­ται να πα­ρα­κο­λου­θεί­ται από τις υπη­ρε­σί­ες πλη­ρο­φο­ριών- εντάσ­σε­ται το εξής ση­μεί­ω­μα: «Ούτος εμ­φο­ρεί­ται υπό υγιών κοι­νω­νι­κών φρο­νη­μά­των». Το 1966 ο Μάνος Χα­τζι­δά­κις επι­σκέ­πτε­ται την Αμε­ρι­κή προ­κει­μέ­νου να ανε­βά­σει στο Broadway με τον Ζυλ Ντασ­σέν και τη Με­λί­να Μερ­κού­ρη τη θε­α­τρι­κή δια­σκευή του «Ποτέ την Κυ­ρια­κή» με τον τίτλο «Illya Darling». Κατά την πα­ρα­μο­νή του στην Αμε­ρι­κή ηχο­γρα­φεί και «Το Χα­μό­γε­λο της Τζο­κό­ντας».

Επί χού­ντας, την 21η Απρι­λί­ου 1973, απόρ­ρη­τον σήμα προς την Υ.Γ.Α. Αθη­νών για να ενερ­γή­σει «ωλο­κλη­ρω­μέ­νην έρευ­ναν προς εξα­κρί­βω­σιν του ποιού και εν γένει δια­γω­γής του εν θέ­μα­τι, επε­κτεί­νο­ντες ει­δι­κώ­τε­ρον την έρευ­ναν και επί των κά­τω­θι, το δυ­να­τόν τα­χύ­τε­ρον, προς ενη­μέ­ρω­σιν της ΚΥΠ. 1) α. Την αξιο­πρέ­πειαν, το ήθος και τας κοι­νω­νι­κάς του σχέ­σεις. β. Την εθνι­κήν ή αντε­θνι­κήν δρά­σιν κατά τας πε­ριό­δους: ι) Κα­το­χής ιι) Συμ­μο­ρι­το­πό­λε­μου ιιι) 1950 μέχρι Επα­να­στά­σε­ως 21-4-67 ιv) μετά την Επα­νά­στα­σιν και μέχρι σή­με­ρον. γ) Τα κοι­νω­νι­κά του φρο­νή­μα­τα. δ) Την πί­στιν εις την Επα­νά­στα­σιν ή την αντί­θε­σιν προς ταύ­την. ε) Εάν επη­ρε­ά­ζη­ται κατά την εκτέ­λε­σιν της υπη­ρε­σί­ας του υπό ατο­μι­κών συμ­φε­ρό­ντων ή πο­λι­τι­κών πα­ρα­γό­ντων στ) Παν έτε­ρον στοι­χεί­ον ικα­νόν να απει­κο­νί­ση την προ­σω­πι­κό­τη­τά του. 2) Εάν ο ει­ρη­μέ­νος με ουδέν βα­ρύ­νη­ται και εμ­φο­ρή­ται υπό υγιών κοι­νω­νι­κών φρο­νη­μά­των, δέον να γνω­ρί­ση­τε λε­πτο­με­ρώς τα ως άνω στοι­χεία απ’ ευ­θεί­ας εις την ΚΥΠ».

Η απά­ντη­ση των υπη­ρε­σιών ήταν η ίδια με το Δελ­τί­ον Δρά­σε­ων του 1961 και εξαι­ρε­τι­κά πιο συ­νο­πτι­κή.Το φα­κέ­λω­μα του μου­σι­κο­συν­θέ­τη δεν στα­μά­τη­σε ποτέ, καμία πε­ρί­ο­δο και πα­ρέ­μει­νε ενερ­γός για 40 χρό­νια. Από τις τε­λευ­ταί­ες κα­τα­χω­ρί­σεις στον φά­κε­λο του Μάνου Χα­τζι­δά­κι είναι επί των ημε­ρών του στο Τρίτο Πρό­γραμ­μα της ΕΡΤ.

Οταν στις 18-4-1980 με­τα­δό­θη­κε από το κρα­τι­κό ρα­διό­φω­νο το μυ­θι­στό­ρη­μα του Νίκου Χου­λια­ρά «Ο Λού­σιας» και ακού­γο­νται κά­ποιες ελευ­θε­ρο­στο­μί­ες, η Υπη­ρε­σία Πλη­ρο­φο­ριών απο­στέλ­λει έγ­γρα­φο προς τον ει­σαγ­γε­λέα ανα­φέ­ρο­ντας ότι ο «διευ­θυ­ντής του Τρί­του Προ­γράμ­μα­τος της ΕΡΤ επέ­τρε­ψε να με­τα­δο­θή, από Ρα­διο­φώ­νου, εκ­πο­μπή, άσε­μνου πε­ριε­χο­μέ­νου […] κατά πα­ρά­βα­σιν […]».

Τότε, είχε ξε­σπά­σει με­γά­λη κρίση με αρ­κε­τούς να τάσ­σο­νται υπέρ του συν­θέ­τη, ωστό­σο, ο Χα­τζι­δά­κις απο­χώ­ρη­σε έπει­τα από επτά, σπου­δαία χρό­νια από τη διεύ­θυν­ση του ρα­διο­φώ­νου. Το 1975 είχε αρ­χί­σει η χρυσή εποχή του «Τρί­του»…

ΛΕΥ­ΤΕ­ΡΗΣ ΜΠΙ­ΝΤΕ­ΛΑΣ -ΕΘΝΟΣ