Κληρονομικό δίκαιο: Ασπίδα προστασίας για τις περιουσίες των κληρονόμων

Ασπίδα προ­στα­σίας για τις περιου­σίες των κλη­ρο­νό­μων, την ορθο­λο­γική μετα­βί­βαση ακι­νή­των, την αποφυγή του κατα­κερ­μα­τι­σμού επι­χει­ρή­σεων και την απα­ξί­ωση περιου­σια­κών στοι­χείων, η διεκ­δί­κηση των οποίων συχνά φέρνει αντι­μέ­τω­πες στα δικα­στή­ρια ολό­κλη­ρες οικο­γέ­νειες, απο­τε­λούν οι δια­τά­ξεις του νομο­σχε­δίου για το νέο κλη­ρο­νο­μικό δίκαιο.

Πριν από λίγες ημέρες ολο­κλη­ρώ­θηκε η δημόσια δια­βού­λευση της εμβλη­μα­τι­κής μεταρ­ρύθ­μι­σης, που ξεκί­νησε με πρω­το­βου­λία της πολι­τι­κής ηγεσίας του υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης, υπό τον επίτιμο καθη­γητή της Νομικής Σχολής Αθηνών και ακα­δη­μαϊκό Από­στολο Γεωρ­γιάδη. Σύντομα το νομο­σχέ­διο ανα­μέ­νε­ται να εισα­χθεί στη Βουλή για ψήφιση με στόχο να τεθεί σε πλήρη ισχύ από την πρώτη μέρα του επό­με­νου δικα­στι­κού έτους, δηλαδή από τις 16 Σεπτεμ­βρίου 2026, προ­κει­μέ­νου να δοθεί ο ανα­γκαίος χρόνος στους συμ­βο­λαιο­γρά­φους που ανα­λαμ­βά­νουν το βάρος της εφαρ­μο­γής του, αλλά και σε άλλους φορείς να ενη­με­ρω­θούν και να προ­ε­τοι­μα­στούν για να περά­σουν στη νέα εποχή του κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου.

Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον για τους πολίτες, όπως έχει φανεί και από τα τηλε­φω­νή­ματα που έχουν δεχθεί συμ­βο­λαιο­γρά­φοι και δικη­γό­ροι, έχουν οι δια­τά­ξεις εκείνες που επι­τρέ­πουν στους κλη­ρο­νό­μους να δια­χει­ρί­ζο­νται με δια­φο­ρε­τικό τρόπο τα ακίνητα που κλη­ρο­νο­μούν.

Πολύ συχνά, όπως έχει δείξει η δικα­στη­ριακή πρα­κτική, η κλη­ρο­νο­μιά ενός ακι­νή­του από… δώρο μετα­τρέ­πε­ται σε εφιάλτη για τα μέλη μιας οικο­γέ­νειας. Δικη­γό­ρος, που ασχο­λεί­ται με θέματα κλη­ρο­νο­μι­κού δικαίου, περι­γρά­φει στα «ΝΕΑ» ιστορία με έναν από τους κλη­ρο­νό­μους να θέλει να δια­τη­ρή­σει το πατρικό ακίνητο που άφησε η θανούσα μητέρα του, ενώ οι υπό­λοι­ποι κλη­ρο­νό­μοι, οι οποίοι είχαν φύγει πολλά χρόνια νωρί­τερα από την πατρική οικία, ήθελαν να που­λη­θεί το ακίνητο. Τελικά η δια­φω­νία αυτή μετα­τρά­πηκε πολύ σύντομα σε μία σκληρή διαμάχη με αντί­δι­κους τα ίδια τα αδέλφια. Το απο­τέ­λε­σμα; Κανένας από τους κλη­ρο­νό­μους δεν κατά­φερε να το κρα­τή­σει στην κατοχή του. Το σπίτι βγήκε σε πλει­στη­ρια­σμό, κατέ­ληξε σε ξένα χέρια, και μάλιστα σε τιμή πολύ χαμη­λό­τερη από την πραγ­μα­τική του αξία. Και δυστυ­χώς, όπως προ­κύ­πτει από το πλήθος των δικα­στι­κών απο­φά­σεων, αυτή δεν είναι η μονα­δική ιστορία, αλλά μία από τις εκα­το­ντά­δες που φτάνουν συχνά-πυκνά στα δικα­στή­ρια όλης της χώρας.

Αλλαγή σκη­νι­κού

Τι αλλάζει λοιπόν για τους κλη­ρο­νό­μους με τις επι­κεί­με­νες μεταρ­ρυθ­μί­σεις έπειτα από σχεδόν 80 χρόνια; Το «κλειδί» βρί­σκε­ται στον εξορ­θο­λο­γι­σμό του θεσμού της νόμιμης μοίρας και της μετα­τρο­πής της από εμπράγ­ματο δικαί­ωμα σε ενοχική αξίωση. Με αυτόν τον τρόπο, όπως επι­ση­μαί­νουν νομικοί και συμ­βο­λαιο­γρά­φοι, απο­τρέ­πε­ται ο κατα­κερ­μα­τι­σμός παρα­γω­γι­κών ή επι­χει­ρη­μα­τι­κών μονάδων και διευ­κο­λύ­νε­ται η ορθο­λο­γική μετα­βί­βαση της περιου­σίας. Ετσι, το νέο κλη­ρο­νο­μικό δίκαιο έρχεται να αλλάξει αυτό ακριβώς το σκηνικό, δίνο­ντας προ­τε­ραιό­τητα στην αξιο­ποί­ηση και όχι στην απα­ξί­ωση της περιου­σίας.

Αυτό σημαί­νει ότι αν ο παππούς ή ο γονέας αφήσει με τη διαθήκη του το σπίτι ή την επι­χεί­ρηση σε ένα συγκε­κρι­μένο παιδί, π.χ. επειδή αυτό τη δου­λεύει ή επειδή αυτό μένει εκεί, τα υπό­λοιπα παιδιά δεν γίνο­νται ανα­γκα­στικά «συνι­διο­κτή­τες εξ αδιαι­ρέ­του». Μπορούν να αξιώ­σουν τη νόμιμη μοίρα τους σε χρήμα. Ετσι, απο­φεύ­γο­νται οι «ακού­σιες συνι­διο­κτη­σίες» που προ­κα­λούν οικο­γε­νεια­κές έριδες, πολυ­ε­τείς, ψυχο­φθό­ρες και κοστο­βό­ρες δικα­στι­κές δια­μά­χες. Ο νομο­θέ­της μέσα από το πλέγμα των συγκε­κρι­μέ­νων δια­τά­ξεων βάζει τέλος (και) στην ανα­γκα­στική συγκυ­ριό­τητα των κλη­ρο­νό­μων, και προς απο­φυ­γήν ακού­σιων συνι­διο­κτη­σιών, πλέον ο θεσμός της νόμιμης μοίρας θα δημιουρ­γεί ενοχική και καταρ­χήν χρη­μα­τική αξίωση του μερι­δού­χου.

Αξίζει να σημειω­θεί μάλιστα ότι για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη αξιο­ποί­ηση των κλη­ρο­νο­μιαίων ακι­νή­των καθιε­ρώ­νε­ται δικαί­ωμα κάθε συγκλη­ρο­νό­μου να ζητήσει από το δικα­στή­ριο την εξαγορά των αντι­κει­μέ­νων της κλη­ρο­νο­μίας άλλου συγκλη­ρο­νό­μου με τίμημα, το οποίο – ελλεί­ψει συμ­φω­νίας – θα καθο­ρί­ζε­ται από το ίδιο το δικα­στή­ριο. Η μεγάλη ανα­τροπή βρί­σκε­ται στο δικαί­ωμα εξα­γο­ράς. Πλέον, ο συγκλη­ρο­νό­μος που πραγ­μα­τικά ενδια­φέ­ρε­ται για το ακίνητο, είτε για να κατοι­κή­σει σε αυτό, είτε για να το ανα­και­νί­σει ή να το εκμε­ταλ­λευ­τεί, μπορεί να ζητήσει από το δικα­στή­ριο να του επι­δι­κα­στεί ολό­κληρο το ακίνητο.

Στο επόμενο βήμα απο­φεύ­γε­ται πλέον το «σφυρί», καθώς το δικα­στή­ριο αντί να δια­τά­ξει πλει­στη­ρια­σμό, όπου υπάρχει περί­πτωση το ακίνητο να χαθεί, δίνει τη δυνα­τό­τητα στον έναν κλη­ρο­νόμο να εξα­γο­ρά­σει τα μερίδια των υπο­λοί­πων κατα­βάλ­λο­ντάς τους το αντί­τιμο σε μετρητά, με βάση την τρέ­χουσα εμπο­ρική αξία.

Πολ­λα­πλά τα οφέλη

Τα οφέλη από τις ρυθ­μί­σεις αυτές είναι πολ­λα­πλά και για τους κλη­ρο­νό­μους και για την αξιο­ποί­ηση των περιου­σια­κών τους στοι­χείων. Συγκε­κρι­μένα:

-Το ακίνητο μπορεί να μείνει στην οικο­γέ­νεια.

– Οι υπό­λοι­ποι κλη­ρο­νό­μοι, που για διά­φο­ρους λόγους δεν επι­θυ­μούν να δια­τη­ρή­σουν το μερίδιό τους στο ακίνητο, λαμ­βά­νουν άμεσα το μερίδιό τους σε ρευστό.

– Απο­φεύ­γε­ται η οικο­νο­μική ζημία ενός απρό­βλε­πτου πλει­στη­ρια­σμού.

Για να απο­φευ­χθεί οποια­δή­ποτε αμφι­σβή­τηση, η όλη δια­δι­κα­σία πλαι­σιώ­νε­ται πλέον από την ψηφιακή πλατ­φόρμα δημο­σί­ευ­σης δια­θη­κών, ένα νέο «εργα­λείο» που έχει τεθεί πλέον σε πλήρη τροχιά. Ετσι, οι πολίτες μπορούν να βλέπουν αν υπάρχει διαθήκη και να παίρ­νουν πιστο­ποι­η­τικά σε λίγες μέρες, βάζο­ντας τέλος στις «χαμένες» ή πλαστές δια­θή­κες που συχνά εμφα­νί­ζουν ή επι­κα­λού­νται έπειτα από πολύ καιρό, ακόμα και ύστερα από πολλά χρόνια, πρόσωπα που διεκ­δι­κούν τον τίτλο του «κλη­ρο­νό­μου».

Πηγή: in.gr