Επιτροπή Ανταγωνισμού: Η Ελλάδα στις ακριβότερες ευρωπαϊκές χώρες στις τιμές των υγρών καυσίμων

Στο μικρο­σκό­πιο της Επι­τρο­πής Αντα­γω­νι­σμού μπαίνει για τρεις μήνες ο κλάδος των πετρε­λαιοει­δών, καθώς η χαρ­το­γρά­φησή του, δείχνει ασυμ­με­τρίες στην μετα­κύ­λιση των τιμών και στα τρία στάδια της αλυ­σί­δας παρα­γω­γής και διά­θε­σης (διύλιση, εμπορία, λιανική διάθεση) στην ελλη­νική αγορά.

Η Επι­τροπή Αντα­γω­νι­σμού ανα­κοί­νωσε σήμερα την εκκί­νηση κανο­νι­στι­κής παρέμ­βα­σης στον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών.

Η ανα­κοί­νωση για τον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών

Εκκί­νηση δια­δι­κα­σίας του αρ.11 του Ν. 3959/2011 – Κανο­νι­στική παρέμ­βαση στον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών

Δια­βά­στε επίσης – Πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης: Βουτιά έως και τα 1,10 ευρώ/λίτρο σε 35 ημέρες

Ανα­λυ­τικά η ανα­κοί­νωση της επι­τρο­πής ανα­φέ­ρει:

Στις 28 Νοεμ­βρίου 2022, η Επι­τροπή Αντα­γω­νι­σμού («ΕΑ») έλαβε κατά πλειο­ψη­φία απόφαση περί εκκί­νη­σης της δια­δι­κα­σίας του αρ. 11 του Ν.3959/2011 (κανο­νι­στική παρέμ­βαση σε κλάδο της οικο­νο­μίας) προ­κει­μέ­νου να εξε­τά­σει τον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών, και ειδι­κό­τερα να αξιο­λο­γή­σει εάν επι­κρα­τούν συν­θή­κες απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού στα τρία στάδια παρα­γω­γής και δια­νο­μής (διύλιση, εμπορία και λιανική διάθεση) των προ­ϊ­ό­ντων (αμό­λυ­βδης βεν­ζί­νης, πετρε­λαίου κίνησης, πετρε­λαίου θέρ­μαν­σης) στην ελλη­νική αγορά. Πρό­κει­ται για βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης με χαμηλή ανε­λα­στική ζήτηση ως προς την τιμή.

Εισα­γω­γικά

Η σημασία του κλάδου των πετρε­λαιοει­δών για την ελλη­νική οικο­νο­μία και η δια­σύν­δεσή τους με όλους τους κλάδους οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας της αλλά και άμεσα τους τελι­κούς κατα­να­λω­τές συνι­στούν βασι­κούς παρά­γο­ντες ενερ­γο­ποί­η­σης της κατ’ αρ.11 κανο­νι­στι­κής αρμο­διό­τη­τας της Επι­τρο­πής Αντα­γω­νι­σμού.

Σημειώ­νε­ται ότι η Επι­τροπή Αντα­γω­νι­σμού, εφαρ­μό­ζο­ντας τους εθνι­κούς και ενω­σια­κούς κανόνες αντα­γω­νι­σμού έχει ασχο­λη­θεί συστη­μα­τικά με τον κλάδο, με την έκδοση κατά την τελευ­ταία δεκα­πε­ντα­ε­τία σειράς Γνω­μο­δο­τή­σεων και Κανο­νι­στι­κών Απο­φά­σεων:

1. Η ΕΑ στο πλαίσιο κανο­νι­στι­κής παρέμ­βα­σής της βάσει του άρθρου 5 του ν. 703/77, όπως ίσχυε (νυν άρθρο 11 του ν. 3959/2011), διε­ρεύ­νησε πλήρως τον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών σε όλα του τα στάδια (διύλιση, χον­δρική εμπορία, λιανική διάθεση) και πρό­τεινε με τις απο­φά­σεις της 334/V/2007 και 418/V/2008 την υιο­θέ­τηση συγκε­κρι­μέ­νων μέτρων από την Πολι­τεία για την αντι­με­τώ­πιση των δομικών αδυ­να­μιών και χρόνιων προ­βλη­μά­των που δυσχε­ραί­νουν το επίπεδο του αντα­γω­νι­σμού και δρουν αυξη­τικά στο επίπεδο των τιμών των καυ­σί­μων. Μέρος των προ­τά­σεων αυτών στα­διακά υιο­θε­τή­θη­καν από την αρμόδια πολι­τική ηγεσία (πχ. υπο­χρε­ω­τική χορή­γηση απο­δεί­ξεων λια­νι­κής πώλησης, πρό­σβαση Ανε­ξάρ­τη­των Πρα­τη­ρίων στα διυ­λι­στή­ρια, ανα­λυ­τική ανα­γραφή εκπτώ­σεων επί των τιμο­λο­γίων, σήμανση στους κλει­στούς οδικούς άξονες Αττικής Οδού κλπ.).

2. Η ΕΑ έχει, περαι­τέρω, εκδώσει την υπ’ αριθ. 26/VII/2012 Γνω­μο­δό­τηση ανα­φο­ρικά με τη δια­τή­ρηση της προη­γού­με­νης διοι­κη­τι­κής άδειας σε μια σειρά επαγ­γελ­μά­των στον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών, βάσει της παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. 3919/2011 «Αρχή της Επαγ­γελ­μα­τι­κής Ελευ­θε­ρίας, Κατάρ­γηση Αδι­καιο­λό­γη­των Περιο­ρι­σμών στην πρό­σβαση και άσκηση επαγ­γελ­μά­των».

3. Επι­πλέον, εξέδωσε την υπ’ αριθ. 29/VII/2012 «Γνω­μο­δό­τηση της Επι­τρο­πής Αντα­γω­νι­σμού στο πλαίσιο των δια­τά­ξεων του άρθρου 23 του ν. 3959/2011 για την άρση των περιο­ρι­σμών και ρυθ­μί­σεων που δημιουρ­γούν εμπόδια στη λει­τουρ­γία του ελεύ­θε­ρου αντα­γω­νι­σμού στον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών». Με την εν λόγω Γνω­μο­δό­τηση επι­και­ρο­ποι­ή­θη­καν οι δύο προ­γε­νέ­στε­ρες κανο­νι­στι­κές παρεμ­βά­σεις της ΕΑ στον κλάδο των πετρε­λαιοει­δών, τόσο με τον εντο­πι­σμό ρυθ­μι­στι­κών εμπο­δίων στην απο­τε­λε­σμα­τική λει­τουρ­γία του κλάδου των πετρε­λαιοει­δών όσο και με τον εντο­πι­σμό περιο­ρι­σμών στην πρό­σβαση και άσκηση των σχε­τι­κών επαγ­γελ­μά­των υπό το ειδι­κό­τερο πρίσμα του άρθρου 2 του ν. 3919/2011, στην έκταση που αυτά δεν έχουν αντι­με­τω­πι­σθεί από παρεμ­βά­σεις της πολι­τείας στο μεταξύ διά­στημα. Στην εν λόγω Γνω­μο­δό­τηση περι­λαμ­βά­νο­νται 31 συνο­λικά προ­τά­σεις, οι οποίες δια­βι­βά­στη­καν στα συναρ­μό­δια Υπουρ­γεία Ανά­πτυ­ξης, Αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας, Υπο­δο­μών, Μετα­φο­ρών και Δικτύων, Υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών, Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος, Ενέρ­γειας και Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής. Ορι­σμέ­νες εξ αυτών των 31 προ­τά­σεων της Γνω­μο­δό­τη­σης δεν υιο­θε­τή­θη­καν ή υιο­θε­τή­θη­καν μερικώς από τα αρμόδια Υπουρ­γεία.

Χαρ­το­γρά­φηση πετρε­λαιοει­δών

Η εκκί­νηση της κανο­νι­στι­κής παρέμ­βα­σης βασί­ζε­ται στα πορί­σματα της Χαρ­το­γρά­φη­σης της αγοράς Πετρε­λαιοει­δών, η οποία εκκί­νησε με απόφαση της ΕΑ στις 22 Μαρτίου 2022. Η Χαρ­το­γρά­φηση της ΕΑ κάλυψε επι­λε­κτικά την αμό­λυ­βδη βενζίνη 95 οκτα­νίων, το πετρέ­λαιο κίνησης και το πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης και εξέτασε τη μετα­κύ­λιση τιμών (pass through) στην αλυσίδα παρα­γω­γής και δια­νο­μής πετρε­λαιοει­δών προ­ϊ­ό­ντων στην ελλη­νική αγορά.

Συγκε­κρι­μένα, εξε­τά­στηκε κυρίως το φαι­νό­μενο της ασυμ­με­τρι­κής προ­σαρ­μο­γής των τιμών των καυ­σί­μων σε μετα­βο­λές του κόστους κτήσης προ­ϊ­ό­ντος μεταξύ των τριών σταδίων παρα­γω­γής και δια­νο­μής (ανα­φε­ρό­μενο και ως φαι­νό­μενο της «ρου­κέ­τας και του φτερού» ή Rockets & Feathers).

Η οικο­νο­με­τρική ανάλυση εστίασε στο άμεσο απο­τέ­λε­σμα της μετα­βο­λής του κόστους κτήσης προ­ϊ­ό­ντος στις τιμές. Το τελικό πόρισμα της ανά­λυ­σης, η οποία περιο­ρί­στηκε στο νομό Αττικής, αγορά όπου υπάρχει περισ­σό­τερη αντα­γω­νι­στική ένταση, δείχνει την ύπαρξη ασυμ­με­τρίας και για τα τρία προ­ϊ­ό­ντα και στα τρία στάδια της αλυ­σί­δας παρα­γω­γής και διά­θε­σης (διύλιση, εμπορία, λιανική διάθεση). Από περαι­τέρω οικο­νο­με­τρική ανάλυση, φαί­νε­ται πως για τα προ­ϊ­ό­ντα βενζίνη 95 και πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης υπάρχει ασύμ­με­τρη μετα­κύ­λιση στις τιμές λια­νι­κής (πρα­τη­ρίου) ύστερα από μια αλλαγή της τιμής των εται­ρειών χον­δρι­κής.

Για τα εν λόγω προ­ϊ­ό­ντα η ασυμ­με­τρία εμφα­νί­ζε­ται ταυ­τό­χρονα με την αλλαγή της τιμής χον­δρι­κής (άμεσο απο­τέ­λε­σμα) και εξα­κο­λου­θεί να υφί­στα­ται σωρευ­τικά ύστερα από πέντε ημέρες (aggregate pass-through), παρόλο που βαίνει μειού­μενη. Περαι­τέρω, η ΓΔΑ εξέτασε τον τρόπο τιμο­λό­γη­σης των τριών προ­ϊ­ό­ντων και άλλα στοι­χεία που ενδέ­χε­ται να συν­δέ­ο­νται με την παρα­τη­ρού­μενη ασυμ­με­τρία.

Ως προς τις συν­θή­κες αντα­γω­νι­σμού προ­κα­ταρ­κτι­κώς παρα­τη­ρού­νται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

Υψηλός βαθμό συγκέ­ντρω­σης στην αγορά διύ­λι­σης. Μέτριο προς χαμηλό βαθμό συγκέ­ντρω­σης στην αγορά χον­δρι­κής. Σημειώ­νε­ται ότι στην αγορά λια­νι­κής λει­τουρ­γούν περί τα 5.000 πρα­τή­ρια στην Ελλάδα, ωστόσο ο αντα­γω­νι­σμός είναι τοπικός, επο­μέ­νως το επίπεδο συγκέ­ντρω­σης ενδέ­χε­ται να δια­φέ­ρει ανά περιοχή και θα πρέπει να εξε­τα­στεί ενδε­λε­χώς.

Σημα­ντική αύξηση του κύκλου εργα­σιών και δεικτών κερ­δο­φο­ρίας των επι­χει­ρή­σεων διύ­λι­σης και χον­δρι­κής εμπο­ρίας το εξε­τα­ζό­μενο διά­στημα.

Εκ πρώτης όψεως, ιδιαί­τερα αυξη­μένο περι­θώ­ριο κέρδους των εται­ριών διύ­λι­σης το 2022 (σχεδόν διπλα­σιά­ζε­ται σε σχέση με το 2021), ωστόσο τα στοι­χεία πρέπει να επι­βε­βαιω­θούν με περαι­τέρω έρευνα ανά προϊόν.

Αύξηση του περι­θω­ρίου διύ­λι­σης όπως υπο­λο­γί­ζε­ται από τις εται­ρίες παρά τις επι­μέ­ρους δια­κυ­μάν­σεις που έλαβαν χώρα σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, ωστόσο χρήζει περαι­τέρω διε­ρεύ­νη­σης για λόγους συγκρι­σι­μό­τη­τας με άλλες χώρες.

Εντόνως πτωτική πορεία των μέσων τιμών χον­δρι­κής και στα τρία υπό ανάλυση προ­ϊ­ό­ντα κατά τα δια­στή­ματα των περιο­ρι­στι­κών μέτρων του 2020 με αλλαγή σε ανοδική τροχιά από τον Ιούνιο 2020 και έπειτα, κατα­γρά­φο­ντας έντονα ανοδική τάση από τις αρχές του 2022 και μετά, ενδε­χο­μέ­νως εξαι­τίας και του πολέμου στην Ουκρα­νία.

Αντί­στοιχη τάση κατέ­γρα­ψαν και οι μέσες λια­νι­κές τιμές και των τριών προ­ϊ­ό­ντων. Ομοίως οι τιμές πώλησης προς τη χον­δρική αγορά (αφαι­ρού­με­νων εκπτώ­σεων και πιστώ­σεων) ακο­λου­θούν αντί­στοιχη πορεία κατα­γρά­φο­ντας ανοδική τάση από τα μέσα του 2020 και μετά, ενώ παρα­τη­ρεί­ται πολύ μεγάλη ταύτιση τιμών μεταξύ των δύο εται­ρειών διύ­λι­σης τόσο ως προς την αμό­λυ­βδη βενζίνη 95 οκτα­νίων όσο και ως προς το πετρέ­λαιο κίνησης.

Σημειώ­νε­ται ότι οι βασικοί παρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν τις τιμές λια­νι­κής είναι οι τιμές διυ­λι­στη­ρίου, οι φόροι και η συναλ­λαγ­μα­τική ισο­τι­μία. Με τη σειρά της, η τιμή των προ­ϊ­ό­ντων διύ­λι­σης εξαρ­τά­ται σε μεγάλο βαθμό από τις διε­θνείς τιμές Platts και άλλους συντε­λε­στές. Τα στοι­χεία τιμο­λό­γη­σης που κυρίως καθο­ρί­ζουν οι εται­ρείες διύ­λι­σης είναι το σταθερό αντάλ­λαγμα για την τήρηση απο­θε­μά­των ασφα­λείας, η προ­σαύ­ξηση και η εκπτω­τική τους πολι­τική. Τα απο­θέ­ματα και το κόστος τους απο­τε­λούν σημα­ντικό παρά­γο­ντα της τιμο­λό­γη­σης, της δια­μόρ­φω­σης των τιμών και του προσ­διο­ρι­σμού του περι­θω­ρίου κέρδους σε λογι­στικό και πραγ­μα­τικό επίπεδο.

Κανο­νι­στική

Με την απόφαση έναρξης της κανο­νι­στι­κής παρέμ­βα­σης, ολο­κλη­ρώ­νε­ται η χαρ­το­γρά­φηση. Στο πλαίσιο της εκκι­νη­θεί­σας δια­δι­κα­σίας, θα εξε­τα­στούν εις βάθος οι συν­θή­κες αντα­γω­νι­σμού στις οικείες αγορές, προ­κει­μέ­νου να διευ­κρι­νι­στούν τόσο αν η παρα­τη­ρού­μενη ασυμ­με­τρία, και γενι­κό­τερα η αύξηση της τιμής αυτών των προ­ϊ­ό­ντων την τελευ­ταία διετία, οφεί­λο­νται στην απουσία συν­θη­κών απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού, όσο και ζητή­ματα ανα­φο­ρικά με το μηχα­νι­σμό τιμο­λο­για­κής πολι­τι­κής, την τήρηση απο­θε­μά­των ασφα­λείας και άλλων πιθανών φραγμών εισόδου και ανά­πτυ­ξης της αγοράς και τη δια­τή­ρηση υψηλού περι­θω­ρίου κέρδους από τις επι­χει­ρή­σεις του κλάδου.

Συναφώς, σημειώ­νε­ται ότι η Ελλάδα συγκα­τα­λέ­γε­ται στις ακρι­βό­τε­ρες ευρω­παϊ­κές χώρες στις τιμές των υγρών καυ­σί­μων προ φόρων (απλή αμό­λυ­βδη βενζίνη και πετρέ­λαιο κίνησης), σε συν­δυα­σμό με την ύπαρξη ασυμ­με­τρι­κής προ­σαρ­μο­γής στη δια­μόρ­φωση των τελικών τιμών των καυ­σί­μων (τιμές αντλίας), ιδιαί­τερα για βενζίνη 95 και πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης, και αύξησης του περι­θω­ρίου κέρδους στα διάφορα στάδια της αξιακής αλυ­σί­δας.

Δια­δι­κα­σία

Εφόσον, κατά το πρώτο αυτό στάδιο, δια­πι­στω­θεί κατ’ αρχάς η μη ύπαρξη συν­θη­κών απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού στον υπό διε­ρεύ­νηση κλάδο, η ΕΑ θα δημο­σιο­ποι­ή­σει τις απόψεις της, μέσω δημό­σιας δια­βού­λευ­σης εντός δια­στή­μα­τος 90 ημερών από την κίνηση της εν λόγω δια­δι­κα­σίας. Η δημόσια δια­βού­λευση θα διαρ­κέ­σει του­λά­χι­στον 30 ημέρες.

Μετά το πέρας της δημό­σιας δια­βού­λευ­σης και εφόσον η ΕΑ δια­πι­στώ­σει ξανά ότι στο συγκε­κρι­μένο κλάδο της οικο­νο­μίας δεν υπάρ­χουν συν­θή­κες απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού, ανα­κοι­νώ­νει συγκε­κρι­μένα μέτρα τα οποία θεωρεί ότι είναι τα απο­λύ­τως ανα­γκαία, πρό­σφορα και σύμφωνα με την αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας, για τη δημιουρ­γία συν­θη­κών απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού. Η ΕΑ δημο­σιο­ποιεί επαρκώς και με πρό­σφορο τρόπο τις απόψεις της για τα μέτρα που ανα­κοι­νώ­νει και θέτει αυτές σε δημόσια δια­βού­λευση. Η δημόσια δια­βού­λευση διαρκεί του­λά­χι­στον 30 ημέρες.

Η ΕΑ, μετά το πέρας της εν λόγω δια­βού­λευ­σης και αφού λάβει υπόψη τα απο­τε­λέ­σματα αυτής, δύναται να επι­βάλ­λει, με απόφαση της, που έχει εκτε­λε­στό χαρα­κτήρα, τα συγκε­κρι­μένα μέτρα τα οποία θεωρεί ότι είναι τα απο­λύ­τως ανα­γκαία, πρό­σφορα και σύμφωνα με την αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας για τη δημιουρ­γία συν­θη­κών απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού. Εάν η ΕΑ δια­πι­στώ­σει ότι η έλλειψη συν­θη­κών απο­τε­λε­σμα­τι­κού αντα­γω­νι­σμού οφεί­λε­ται, μεταξύ άλλων, και σε νομο­θε­τι­κές και κανο­νι­στι­κές ρυθ­μί­σεις, γνω­μο­δο­τεί, κατ’ αρ. 23 του ν. 3959/2011 για την κατάρ­γηση ή τρο­πο­ποί­ηση αυτών. Η γνω­μο­δό­τηση της ΕΑ υπο­βάλ­λε­ται στον καθ` ύλην αρμόδιο Υπουργό και κοι­νο­ποιεί­ται στον Υπουργό Ανά­πτυ­ξης και Επεν­δύ­σεων.

Τέλος, σημειώ­νε­ται ότι το φαι­νό­μενο Rockets & Feathers μπορεί να οφεί­λε­ται σε διάφορα αίτια και ενδε­χό­με­νες στρε­βλώ­σεις του αντα­γω­νι­σμού, τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προ­σφο­ράς, μεταξύ των οποίων η ύπαρξη ρητής ή σιω­πη­ρής συμπαι­γνίας, απο­θη­κευ­τι­κοί περιο­ρι­σμοί, κόστος ανα­ζή­τη­σης (search costs) για τους κατα­να­λω­τές λόγω internalities κλπ.

Πηγή: OT