Πανηγύρια στη νησιωτική Ελλάδα: Δεκαπενθήμερο γλεντιού και κεφιού

Συν­δυα­σμένα με τη χαλα­ρό­τητα, τη διάθεση για χορό, γεμάτα κέφι και μπρίο, τα νησιώ­τικα πανη­γύ­ρια του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου ξεκι­νούν από αυτή τη βδομάδα και φθάνουν μέχρι τα τέλη του Αυγού­στου, «κλεί­νο­ντας» τη «σεζόν» στα «εννιά­μερα της Πανα­γίας», στις 24 Αυγού­στου, ή στην Κοίμηση κατά το παλαιό ημε­ρο­λό­γιο. Σε νησιά, από τους Οθωνούς έως το Καστε­λό­ριζο και από τη Σαμο­θράκη έως τη Γαύδο, όπου υπάρ­χουν εκκλη­σίες και μονα­στή­ρια έχουμε ένα δεκα­πεν­θή­μερο ξέσπα­σμα χαράς και φόρου τιμής στο αγαθό της ζωής. Και είναι εντυ­πω­σιακό αλλά και ενδει­κτικό της «φιλο­σο­φίας» της Ορθο­δο­ξίας, καθώς όλα τα πανη­γύ­ρια ξεδι­πλώ­νο­νται γύρω από την Κοίμηση της Πανα­γίας, δηλαδή «γλε­ντάμε» με έναν αρχαιο­ελ­λη­νικό τρόπο μία… χρι­στια­νική κηδεία! Τα γλέντια, οι χοροί, αλλά και οι παρα­κλή­σεις και οι ολο­νυ­κτίες σε ξωκ­κλή­σια και μονα­στή­ρια, κρατούν έως το πρωί, και σε αυτά παίρ­νουν μέρος ακόμα και οι τοπικοί παπάδες, ανα­πό­σπα­στο κομμάτι του ψηφι­δω­τού της σύγ­χρο­νης νεο­ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νίας.

Παρα­δο­σιακά πανη­γύ­ρια του 15Αύγουστου

Αμοργός: Τα πολλά μεγάλα και μικρά πανη­γύ­ρια της έχουν κλέψει τις εντυ­πώ­σεις. Ωστόσο, το νεότερο πανη­γύρι του Χριστού, που πραγ­μα­το­ποιεί­ται στην καρδιά της χώρας της Αμοργού, στις 6 Αυγού­στου, στην κεντρική πλατεί,α γνωστή στους ντό­πιους ως «Λόζα», απο­τε­λεί μία ξεχω­ρι­στή καλο­και­ρινή γιορτή. Προ­σφέ­ρο­νται δωρεάν τηγα­νιτή αθερίνα, τηγα­νη­τός μπα­κα­λιά­ρος και σαλάτες, υπό τον ήχο του βιολιού και του λαούτου από ντό­πιους μου­σι­κούς. Το Δεκα­πε­νταύ­γου­στο το πανη­γύρι στή­νε­ται στην Παναγιά την Πανο­χω­ριανή, με αμορ­γιανά ρακό­μελα, και με τις ντόπιες σπε­σια­λιτέ πατα­τάτο και ξιδάτο. Με την περι­φορά της εικόνας στα Κατά­πολα, την οποία συνο­δεύ­ουν τα καΐκια από τη θάλασσα, δημιουρ­γεί­ται ένα όμορφο θέαμα.

Αστυ­πά­λαια: Ανάμεσα στα Δωδε­κά­νησα και στις Κυκλά­δες η Αστυ­πά­λαια γιορ­τά­ζει τη Μεγα­λό­χαρη με ένα τρι­ή­μερο πανη­γύρι στην Παναγία την Πορ­τα­ΐ­τισσα της Μονής Ιβήρων. Την παρα­μονή, μετά τον εσπε­ρινό, στή­νε­ται γλέντι στον περί­βολο της εκκλη­σίας, και ανήμερα, έξω από την εκκλη­σία, μαγει­ρεύ­ουν το «Λαμπριανό» – αρνί γεμιστό. Την επομένη διε­ξά­γο­νται αγώνες κολύμ­βη­σης και τα «κου­κά­νια» στον Πέρα Γιαλό. Περι­λαμ­βά­νουν το «για­ουρ­τάϊ­σμα», όπου με δεμένα μάτια ταϊζει ο ένας τον άλλο για­ούρτι, τρά­βηγμα του σχοι­νιού, αυγο­μα­χίες και το γνωστό «πετεινό». Η νεολαία προ­σπα­θεί να πιάσει ένα καλάθι με ψεύτικο κόκορα στην άκρη μίας κολόνας πάνω από τη θάλασσα, η οποία είναι αλλει­μένη με γράσο, για να γλι­στράει.

Ικαρία: Στην θρυλική Ικαρία τα πανη­γύ­ρια είναι ανα­πό­φευ­κτα. Πόλος έλξης τόσο για Έλληνες επι­σκέ­πτες όσο και για του­ρί­στες όλο το χρόνο. Αν βρε­θείτε το Δεκα­πε­νταύ­γου­στο στο νησί, προ­τι­μή­στε το πανη­γύρι στο Για­λι­σκάρι, όπως και το μεγα­λύ­τερο του Αιγαίου που δεν είναι άλλο από της Λαγκά­δας, γνωστό σε όλους ως «της Πανα­γιάς της Ρέιβερ». Τα βιολιά αντη­χούν σε όλο το νησί, ο κόσμος χορεύει αστα­μά­τητα, ενώ τον γνωστό Ικα­ριώ­τικο σέρνουν οι νέοι 20-30 ετών. Παρα­δο­σιακό έδεσμα της βραδιάς το κατσίκι και το κόκκινο νησιώ­τικο κρασί. Αν τύχει και ξεμεί­νετε στο νησί μέχρι τις 30 Αυγού­στου, επι­σκε­φτείτε τον Άγιο Αλέ­ξαν­δρο, στους Κου­νιά­δους Ραχών της Ικαρίας, για το πανη­γύρι των Κου­νιά­δων.

Νάξος: Απεί­ραν­θος, Γαλήνη, Εγγαρές… Σχεδόν σε κάθε χωριό στή­νε­ται μία ατέ­λειωτη γιορτή, με γνω­στούς τοπι­κούς καλ­λι­τέ­χνες και συγκρο­τή­ματα. Στο Φιλώτι, το μεγα­λύ­τερο χωριό του νησιού, το γλέντι κρατά τρεις ημέρες, με ντόπιο κρασί και μεζέδες, συνο­δεία του βιολιού, του λάουτου και της τσα­μπού­νας, και χορό –συρτός, μπάλος, βλάχα– με παρα­δο­σια­κές φορε­σιές. Γιορ­τά­ζουν τα Μονα­στή­ρια της Φανε­ρω­μέ­νης και της Αγιάς, ενώ Θεία Λει­τουρ­γία τελεί­ται σε όλες τις εκκλη­σίες της Πανα­γιάς. Όσοι παρα­μεί­νουν το τρι­ή­μερο θα έχουν την ευκαι­ρία να συμ­με­τά­σχουν στο μεγάλο πανη­γύρι του Συλ­λό­γου Φιλω­τι­τών Νάξου, στο Φιλώτι, στις 17 Αυγού­στου.

Αλόν­νη­σος: Ο Δεκα­πε­νταύ­γου­στος γιορ­τά­ζε­ται με το «πάντρεμα» των δώρων της Φύσης και των ανθρώ­πι­νων συναι­σθη­μά­των. Όσοι βρεθούν στο νησί θα έχουν την ευκαι­ρία να «ζήσουν» την ανα­βί­ωση του παρα­δο­σια­κού γάμου από την πλευρά των συγ­γε­νών. Η νύφη φορά την παρα­δο­σιακή νυφιά­τικη στολή της –τη μόρκα– και πηγαί­νει στην εκκλη­σία μαζί με το γαμπρό και το κου­μπάρο, ενώ ακο­λου­θούν συγ­γε­νείς και καλε­σμέ­νοι, υπό τον ήχου βιολιού, λαούτου και κλα­ρί­νου. Μετά το γάμο το κρασί ρέει άφθονο, συνο­δεία γίδας κοκ­κι­νι­στής με μακα­ρό­νια, και τοπικών γλυκών από τις γυναί­κες του νησιού.

Το μοι­ρο­λόγι στη Σπη­λιανή

Στη Νίσυρο τα πανη­γύ­ρια ξεκι­νούν από νωρίς, με εκείνο της Πανα­γίας της Σπη­λια­νής να κλέβει τις εντυ­πώ­σεις – κρατά εννέα συναπτά μερό­νυ­χτα και απο­τε­λεί έναν από τους πιο πολυ­ή­με­ρους και ξεχω­ρι­στούς εορ­τα­σμούς της Πανα­γίας. Από τις 6 Αυγού­στου κατα­φτά­νουν από τα γύρω νησιά γυναί­κες, οι λεγό­με­νες «εννια­με­ρί­τι­σες» όπου μένουν στη Μονή, ψάλλουν το μοι­ρο­λόι της Πανα­γίας, και παρα­μονή του πανη­γυ­ριού ετοι­μά­ζουν το κόλλυβο. Μετά τον Εσπε­ρινό σερ­βί­ρο­νται ρεβύθια σε όλους τους προ­σκυ­νη­τές, καθότι έχουν ακόμη νηστεία. Την επομένη, μετά τη Λει­τουρ­γία, λια­νεύ­ε­ται η εικόνα της Πανα­γίας μέχρι την αυλή του Ζωσι­μο­πού­λειου, όπου γίνεται και το πανη­γύρι και μοι­ρά­ζε­ται το κόλλυβο. Οι εννια­με­ρί­τι­σες απο­σύ­ρο­νται, ο χορός της «κούπας» ανάβει και το κρασί ρέει άφθονο. Να σημειω­θεί ότι η Νίσυρος είναι ένας από τα νησιά του Αιγαίου που έχουν ενεργό ηφαί­στειο και οι εικόνες στον κρατήρα του, που είναι επι­σκέ­ψι­μος υπό αυστη­ρές προ­ϋ­πο­θέ­σεις, είναι μαγικές, προ­σφέ­ρο­ντας ανό­θευτα την εικόνα της άγριας Φύσης.

Με ψαρό­τρα­τες στο πέλαγος

Καρ­φω­μένη ανάμεσα στις του­ρι­στι­κές συμπλη­γά­δες της Ίου και της Φολε­γάν­δρου, με λιγό­τε­ρους από τρια­κο­σί­ους μόνι­μους κατοί­κους, η Σίκινος φιλο­ξε­νεί κάθε καλο­καίρι όσους αγαπούν την ηρεμία και τα πανη­γύ­ρια. Οι Μέρες Ντο­κι­μα­ντέρ είναι το κινού­μενο κινη­μα­το­γρα­φικό φεστι­βάλ που διορ­γα­νώ­νε­ται κάθε καλο­καίρι στους ανοι­χτούς χώρους του νησιού, οι δράσεις του οποίου δεν λείπουν από το μεγα­λύ­τερο πανη­γύρι της Σικίνου. Ο λόγος, φυσικά, για το πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου, όπου στην πλατεία της Χώρας πραγ­μα­το­ποιού­νται φωτο­γρα­φι­κές προ­βο­λές, ενώ το γλέντι συνε­χί­ζε­ται με νησιώ­τικα από τα παρα­δο­σιακά συγκρο­τή­ματα του νησιού. Όσο για την εκκλη­σία, την παρα­μονή της Κοί­μη­σης της Θεο­τό­κου περι­λαμ­βά­νει αρτο­κλα­σία, Λει­τουρ­γία στο Ναό της Παντά­νασ­σας και Λιτα­νεία της Εικόνας ανήμερα.

Γνωστό έθιμο του νησιού: η οικο­γέ­νεια που θα ανα­λά­βει οικο­νο­μικά τα παστέ­λια που θα προ­σφερ­θούν αλλά και τα κεριά, μπορεί να φιλο­ξε­νή­σει την εικόνα σπίτι της. Το «ακα­τοί­κητο» νησί «κατοι­κεί­ται» το καλο­καίρι από εκα­το­ντά­δες επι­σκέ­πτες, τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο, όμως όλοι κατε­βαί­νουν στο Κάτω Κου­φο­νήσι, για χορό μέχρι πρωίας. Μετά τη λει­τουρ­γία της Εκκλη­σίας της Πανα­γίας, οι πιστοί γεύ­ο­νται φρέσκο τηγα­νητό ψάρι, ευγε­νική χορηγία των ψαράδων του νησιού.

Με άρωμα και μνήμες Μικράς Ασίας

Απέ­να­ντι από τις ακτές της Μικράς Ασίας η Χίος τιμά τη γιορτή της Πανα­γιάς με πολλά πανη­γύ­ρια, μεγα­λύ­τερα αυτό στο Βίκι, στα βόρεια του νησιού, και το Πυργί, στα νότια. Το τελευ­ταίο, διάσημο Μαστι­χο­χώρι με την ιδιαί­τερη ασπρό­μαυρη δια­κό­σμηση, δια­θέ­τει 50 εκκλη­σίες. Μετά τη λει­τουρ­γία στην Εκκλη­σία της Πανα­γίας, το πανη­γύρι μετα­φέ­ρε­ται στην πλατεία. Αν βρί­σκε­στε στο Πυργί θα έχετε την τιμη­τική να δείτε, μα και να χορέ­ψετε «Πυρ­γού­σικο», το μονα­δικό, παρα­δο­σιακό χορό του χωριού, χορός γοργός, χαρού­με­νος και πετα­χτός. Αρχές του Αυγού­στου όμως, στη Λέσβο σημαί­νει και Γιορτή της Σαρ­δέ­λας! Εδώ και περίπου 30 χρόνια, στις 6 και 7 του μήνα, στη Σκάλα Καλ­λο­νής στή­νε­ται παρα­δο­σιακή ορχή­στρα, ενώ οι εκδη­λώ­σεις περι­λαμ­βά­νουν το ψήσιμο της σαρ­δέ­λας και τη δωρεάν διανομή της, μαζί με άφθονο ούζο. Το ξεχω­ρι­στό πανη­γύρι του Δεκα­πε­νταύ­γου­στου θα το συνα­ντή­σετε στην Αγιάσο και την Πέτρα. Στην Πέτρα θα δοκι­μά­σετε κισκέσι, ταύρο βρα­σμένο με σιτάρι και στην Αγιάσο ένα πολυ­ή­μερο πανη­γύρι, οι προ­ε­τοι­μα­σίες του οποίου ξεκί­νη­σαν αρχές Αυγού­στου. Μετά την περι­φορά της εικόνας της Πανα­γιάς της Αγιάσου το εορ­τα­στικό κλίμα μετα­φέ­ρε­ται στην πλατεία του χωριού, με παρα­δο­σια­κές μπάντες, άφθονο φαγητό και ποτό.

Γλέντια και χορός έως το πρωί

Πάρος: Στα πανη­γύ­ρια της Πάρου, χορός και γλέντι κρατάνε μέχρι το πρωί. Τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο όλοι συγκε­ντρώ­νο­νται στην Παροι­κιά για να προ­σκυ­νή­σουν την εικόνα της Πανα­γίας της Εκα­το­ντα­πυ­λια­νής στην ομώνυμη Εκκλη­σία. Η περι­φορά του Επι­τα­φίου κατα­λή­γει στο πανη­γύρι του νησιού, με παρα­δο­σιακή μουσική, κρασί και τους μεζέδες, την ίδια ώρα που στη Νάουσα τα καΐκια του νησιού στο λιμάνι γεμί­ζουν φώτα και το ένα πυρο­τέ­χνημα πέφτει μετά το άλλο. Επι­πλέον, αξίζει να μείνετε στο νησί μέχρι τις 23 Αυγού­στου, για το πανη­γύρι των Πει­ρα­τών. Με μία μικρή ανα­πα­ρά­σταση της επι­δρο­μής του Μπαρ­μπα­ρόσα και των πει­ρα­τών του στη Νάουσα το 1537, όπου εκλά­πη­σαν οι γυναί­κες των Ναου­σαίων και δόθηκε μάχη για να τις ξανα­πά­ρουν πίσω, ντόπιοι «ντύ­νο­νται» πειρατέ,ς σκορ­πί­ζουν στα στε­νά­κια του χωριού και απο­λαμ­βά­νουν μία βραδιά γεμάτη κέφι και «ρούμι».

Σέριφος: Αν επι­σκε­φτείτε τη Σέριφο το Δεκα­πε­νταύ­γου­στο, χρειά­ζε­στε αντοχές, αφού η δια­σκέ­δαση διαρκεί για τρεις ολό­κλη­ρες ημέρες. Το ξακου­στό «πανη­γύρι της Ξυλο­πα­να­γιάς» στη Μονή Κοι­μή­σεως της Θεο­τό­κου –την αρχαιό­τερη εκκλη­σία στο νησί– στον οικισμό Παναγιά κοντά στη Χώρα, γίνεται γύρω από τη γέρικη ελιά. Το όνομα «Ξυλο­πα­να­γιά» προ­έρ­χε­ται από τους «τσα­κω­μούς», με ξύλινες ράβδους μεταξύ των ανδρών για την κατά­κτηση της ομορ­φό­τε­ρης γυναί­κας. Οι παλιό­τε­ροι είχαν έθιμο, το πρώτο ζευγάρι που θα χορέψει γύρω από την ελιά της εκκλη­σίας να παντρευ­τεί τον ίδιο χρόνο. Αν και οι νεό­τε­ροι δεν δια­τή­ρη­σαν την παρά­δοση, το γλέντι καλά κρατεί μέχρι σήμερα, με επι­σκέ­πτες και ντό­πιους να δια­σκε­δά­ζουν μέχρι τελικής πτώσεως.

Άνω Σύρος: Τον Αύγου­στο, στην Άνω Σύρο θα συνα­ντή­σετε ρεμπέ­τες του νησιού να κατα­κλύ­ζουν με τη μουσική τους τις ταβέρ­νες και τα σοκάκια. Ο λόγος για τη γιορτή «Αυγου­στιά­τικα φεγ­γά­ρια». Στη Βάρη γίνο­νται οι «Αυγου­στιά­τι­κες Μέρες», με ανα­βί­ωση παλιών εθίμων και επαγ­γελ­μά­των, κατα­σκευές στην άμμο και ενετική βραδιά, και την επομένη πραγ­μα­το­ποιεί­ται το πανη­γύρι «της Μετα­στά­σεως της Θεο­τό­κου». Παρα­δο­σιακά την τρίτη Παρα­σκευή του Αυγού­στου διορ­γα­νώ­νε­ται στην παραλία του Φοίνικα η «Κακαβιά», με χορό και τρα­γού­δια.

Βιά­ζο­νται να ξεκι­νή­σουν

Τα πανη­γύ­ρια στο Νησί των Φαιάκων ξεκι­νούν από τις 6 Αυγού­στου, εκείνο για τη Μετα­μόρ­φωση του Σωτήρα σε Ποντι­κο­νήσι, Περι­βόλι, Στρι­νύλα, Παλαιο­χώρι, Αγίους Δέκα και Άγιο Ματθαίο. Είτε στις Καρου­σά­δες και τις Περου­λά­δες είτε στο Σταυρό του Δήμου Αχιλ­λείων, ετοι­μα­στείτε να ζήσετε ένα δεκα­πε­νταύ­γου­στο πανη­γύρι με τα καλύ­τερα ψητά του νησιού υπό τον ήχο των βιολιών, ενώ μεγάλες ποσό­τη­τες άρτου προ­σφέ­ρο­νται από τις εκκλη­σίες. Ξεχω­ρι­στό το πανη­γύρι στην Ιερά Μονή Πλα­τυ­τέ­ρας. Με τη Γιορτή της Φακής υπο­δέ­χε­ται η Λευκάδα τους επι­σκέ­πτες της στις αρχές του Αυγού­στου. Παρα­μονή του Αγίου Δονάτου, στις 6 του μήνα, στην Εγκλουβή Λευ­κά­δας, καζάνια με φακές μαγει­ρεύ­ο­νται από νωρίς στην πλατεία και φιλεύ­ουν του­ρί­στες και ντό­πιους. Η Κοίμηση της Θεο­τό­κου γιορ­τά­ζε­ται με πανη­γύρι στην Εγκλουβή και στο Παλα­μί­τσι, ενώ στην Εύγηρο συμ­με­τέ­χει η Λαϊ­κο­δη­μο­τική Ορχή­στρα Λευ­κά­δας – Πρέ­βε­ζας.

Ο Επι­τά­φιος και τα λαούτα

Πάτμος: Στο Νησί της Απο­κά­λυ­ψης –μιας και στην Πάτμο έγραψε ο εξό­ρι­στος Ιωάννης το ομώνυμο έργο– όλα περι­στρέ­φο­νται γύρω από το ιστο­ρικό Μονα­στήρι της Απο­κα­λύ­ψης, όπου οι μοναχοί του τηρούν το έθιμο του Επι­τα­φίου της Πανα­γίας, ένα έθιμο με βυζα­ντι­νές κατα­βο­λές. Ο χρυ­σο­ποί­κιλ­τος Επι­τά­φιος της Πανα­γίας περι­φέ­ρε­ται στα σοκάκια του νησιού με μεγα­λο­πρεπή πομπή, ενώ οι καμπά­νες του Μονα­στη­ριού και των άλλων εκκλη­σιών ηχούν αστα­μά­τητα. Το Δεκα­πε­νταύ­γου­στο μετά τον Εσπε­ρινό πραγ­μα­το­ποιεί­ται το φημι­σμένο πανη­γύρι της Πανα­γιάς του Γερανού, στην κορυφή του λόφου της ομώ­νυ­μης περιο­χής, με παρα­δο­σιακό γλέντι, φαγητό, χορό και τρα­γούδι, μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Την ίδια ημέρα γιορ­τά­ζουν η Παναγία της Εξώ­σκα­λας και η Εκκλη­σία της Πανα­γίας, στην πλατεία του Πάνω Κάμπου, όπου γίνεται ολο­νύ­χτιο πανη­γύρι.

Κάρ­πα­θος: Στο όμορφο και πλούσιο σε παρα­δό­σεις τοπίο της Καρ­πά­θου το γλέντι ξεκι­νάει στις αρχές του Αυγού­στου. Από τα πιο γνωστά πανη­γύ­ρια του νησιού είναι το πανη­γύρι της 10ης Αυγού­στου στην Όλυμπο, στη Μονή Χρυ­σο­βα­λά­ντου. Το Δεκα­πε­νταύ­γου­στο το γλέντι μοι­ρά­ζε­ται σε τέσσερα φημι­σμένα χωριά: Μενετές, Πυλές, Απέρι και Όλυμπο. Παρα­δο­σιακό φαγητό, φτιαγ­μένο από την εκκλη­σία, προ­σφέ­ρε­ται δωρεάν σε όλους τους πιστούς και ακο­λου­θεί χορός μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, παρέα με ντό­πιους ντυ­μέ­νους με παρα­δο­σια­κές φορε­σιές, στο ρυθμό λαούτων, λυρών και τσα­μπού­νων.

Πηγή: vradini.gr