Η κλιματική αλλαγή ως απειλή για την ασφάλεια στην Ευρώπη

Παρά το ότι κάποιοι ακόμα αμφι­σβη­τούν την ανθρώ­πινη υπαι­τιό­τητα για τις αλλαγές που παρα­τη­ρού­νται στο κλίμα, το σίγουρο είναι ότι οι αλλαγές αυτές συμ­βαί­νουν σε παγκό­σμια κλίμακα κι έχουν αντί­κτυπο στη ζωή μας, με πολλούς τρόπους. Πρώτα από όλα, απει­λούν αυτό που ονο­μά­ζουμε «ανθρώ­πινη ασφά­λεια» – την ασφά­λεια που έχει σχέση με το ευ ζην, την υγεία και τη μακροη­μέ­ρευση του ανθρώ­που. Για παρά­δειγμα, τα καιρικά φαι­νό­μενα που έχουν ενταθεί ανα­στα­τώ­νουν τη γεωρ­γική παρα­γωγή προ­κα­λώ­ντας κατα­στρο­φές που θέτουν σε κίνδυνο την επαρκή προ­μή­θεια σημα­ντι­κών ειδών δια­τρο­φής.

Περαι­τέρω, η στα­διακή αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας επι­τρέ­πει σε βλα­βε­ρούς οργα­νι­σμούς, όπως κου­νού­πια και παρά­σιτα, να επε­κτεί­νουν τη χρονική διάρ­κεια και τη γεω­γρα­φική έκταση της δράσης τους, συμ­βάλ­λο­ντας στην εξά­πλωση ασθε­νειών όπως η ελο­νο­σία. Η απώλεια καλ­λιερ­γή­σι­μων εδαφών λόγω παρα­τε­τα­μέ­νης ξηρα­σίας και ερη­μο­ποί­η­σης οδηγεί ανθρώ­πους που πλήτ­το­νται ν’ ανα­ζη­τή­σουν μια καλύ­τερη ζωή σε ξένους τόπους, αυξά­νο­ντας τη μετα­νά­στευση αλλά και τις εντά­σεις σε σχέση με γει­το­νι­κούς πλη­θυ­σμούς και χώρες υπο­δο­χής.

Μέσα στην ίδια χώρα ή σε γει­το­νι­κές χώρες μπορούν να υπάρ­ξουν συγκρού­σεις μεταξύ ομάδων που διεκ­δι­κούν τους ίδιους, ολοένα και μειού­με­νους υδά­τι­νους πόρους και εύφορες περιο­χές, όπως στην περιοχή Νταρ­φούρ του Σουδάν και άλλα μέρη της Αφρικής και της Νότιας Ασίας. Βλέ­πουμε λοιπόν πώς από την ανθρώ­πινη ασφά­λεια περνάμε στην πιο κλασική έννοια της ειρήνης και ασφά­λειας, καθώς οι επι­πτώ­σεις των κλι­μα­τι­κών αλλαγών μπορούν να οδη­γή­σουν σε αύξηση των τοπικών, περι­φε­ρεια­κών ή διεθνών εντά­σεων και συγκρού­σεων.

Ακόμα και κάποιες κατ’ αρχήν θετικές συνέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, όπως η δυνα­τό­τητα πλο­ή­γη­σης εμπο­ρι­κών πλοίων μέσω του Αρκτι­κού Κύκλου λόγω σημα­ντικά μειω­μέ­νων ποσο­τή­των πάγου στη θάλασσα, μπορεί να κυο­φο­ρούν σημα­ντικά προ­βλή­ματα ασφά­λειας στο εγγύς μέλλον. Συγκε­κρι­μένα, βλέ­πουμε να αυξά­νο­νται οι εντά­σεις μεταξύ των παρά­κτιων κρατών (Ρωσία, Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, Καναδάς, σκαν­δι­να­βι­κές χώρες), που έχουν αντι­κρουό­με­νες διεκ­δι­κή­σεις στη μέχρι πρό­τι­νος μη εκμε­ταλ­λεύ­σιμη αυτή περιοχή.

Αυτά μπορεί να ακού­γο­νται σημα­ντικά μεν, αλλά μακρινά, δεν πρέπει όμως να λησμο­νούμε ότι η καμπάνα χτυπάει και για την Ευρώπη και την Ελλάδα. Αρχί­ζο­ντας από το τελευ­ταίο παρά­δειγμα για τον Αρκτικό Κύκλο, η εμφά­νιση νέων περιο­χών έντασης και πιθανών συγκρού­σεων μεταξύ Ρωσίας και Δύσης στα βόρεια της ηπείρου μας δεν είναι κάτι που μπορεί κάποιος να πάρει αψή­φι­στα. Οι θερμές συγκρού­σεις που ήδη υπάρ­χουν στην Αφρική, αλλά και οι οικο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων εκεί και σε μέρη όπως το Μπαν­γκλα­ντές, που βυθί­ζε­ται κάτω από το ανερ­χό­μενο επίπεδο της θάλασ­σας, αυξά­νουν το μετα­να­στευ­τικό ρεύμα προς τη σχετικά πολύ ασφα­λέ­στερη και ακόμα ευη­με­ρούσα Ευρώπη. Και όλοι ξέρουμε πώς η πολι­τικά κατα­κερ­μα­τι­σμένη Ευρώπη (δεν) μπορεί να δια­χει­ρι­στεί τις μετα­να­στευ­τι­κές / προ­σφυ­γι­κές ροές…

Τέλος, πλημ­μύ­ρες και ξηρα­σίες πλήτ­τουν επίσης και την Ευρώπη. Βλέ­πουμε τον Νότο της Ισπα­νίας να γίνεται στα­διακά έρημος, τις δασικές πυρ­κα­γιές να μαί­νο­νται το καλο­καίρι στις μεσο­γεια­κές χώρες, παρα­πο­τά­μιες πόλεις όπως το Παρίσι να πλημ­μυ­ρί­ζουν. Η Ευρώπη ευτυχώς έχει ακόμα σχετικά καλές υπο­δο­μές και οργά­νωση ώστε να μπορεί να αντι­με­τω­πί­ζει τέτοιες κατα­στρο­φές και να συνέρ­χε­ται σε σύντομο χρονικό διά­στημα. Αλλά ακόμα και για την Ευρώπη, και ιδιαί­τερα για τα πιο αδύναμα οικο­νο­μικά και οργα­νω­τικά μέλη της, το σχετικό κόστος απο­κα­τά­στα­σης των ζημιών αυξά­νε­ται συνεχώς και γίνεται δυσβά­στα­κτο.

Αυτή η δια­πί­στωση κατα­δει­κνύει τη σημασία λήψης μέτρων για την έγκαιρη αντι­με­τώ­πιση των δυσμε­νών επι­πτώ­σεων της κλι­μα­τι­κής αλλαγής, αλλά και των βαθύ­τε­ρων αιτίων της, ώστε να προ­λη­φθούν τα χει­ρό­τερα. Και φυσικά, παράλ­ληλα με τις μακρο­πρό­θε­σμες στρα­τη­γι­κές, χρειά­ζε­ται η ενί­σχυση υπαρ­χου­σών μεθόδων αντι­με­τώ­πι­σης προ­βλη­μά­των, όπως η ειρη­νική επίλυση διεθνών δια­φο­ρών, η δια­χεί­ριση μετα­να­στευ­τι­κών ρευ­μά­των, η προ­σαρ­μογή της γεωρ­γι­κής παρα­γω­γής στις νέες συν­θή­κες και η θωρά­κιση καίριων υπο­δο­μών από τις άμεσες ή έμμεσες επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής.

*O δρ Γιώργος Κωστά­κος είναι εκτε­λε­στι­κός διευ­θυ­ντής του Foundation for Global Governance and Sustainability (FOGGS) και LIFE Climate Action Sector Coordinator, NEEMO EEIG, με βάση τις Βρυ­ξέλ­λες, έχει δε μακρό­χρονη προ­ϋ­πη­ρε­σία στον ΟΗΕ, μεταξύ άλλων σε θέματα κλι­μα­τι­κής αλλαγής και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης.

Καθη­με­ρινή