Το «Ημερολόγιο» του προξένου Μανώλη Ανδρουλάκη: Είκοσι μέρες στην κόλαση της Μαριούπολης

Η πορεία του από την Ατλάντα των ΗΠΑ στο «Στά­λιν­γκραντ των Ουκρα­νών», όπου ανα­δεί­χθηκε σε σύμβολο γεν­ναιό­τη­τας – Ηταν ο τελευ­ταίος Δυτικός διπλω­μά­της που εγκα­τέ­λειψε την πόλη, αφού πρώτα είχε οργα­νώ­σει άλλες πέντε απο­στο­λές σώζο­ντας χιλιά­δες ζωές – Η μετα­φορά του προ­ξε­νείου στο υπόγειο του κτιρίου του ΟΑΣΕ, η ισο­πέ­δωση της πόλης και η αγω­νιώ­δης διαφυγή στη Μολ­δα­βία

Από την Ατλάντα στη Μαριού­πολη, στην άλλοτε λαμπρή και σήμερα πολύ­παθη πόλη με το από αρχαιο­τά­των χρόνων ελλη­νικό στοι­χείο. Αυτή ήταν η υπη­ρε­σιακή δια­δρομή του προ­ξέ­νου που έδωσε παρά­δειγμα αυτα­πάρ­νη­σης και έγινε σύμβολο γεν­ναιό­τη­τας μεσού­ντος του πολέμου. Νεό­τα­τος, γεν­νη­μέ­νος στη Θεσ­σα­λο­νίκη το 1981 και με κατα­γωγή από την Κω, αγαπάει τη ρωσική λογο­τε­χνία, την ποίηση και τη μουσική. Σιχαί­νε­ται την προ­σω­πική προβολή και τα παχιά λόγια. Προ­τι­μάει τις πράξεις. Δεν θέλει να λέει ότι έκανε κάτι ξεχω­ρι­στό, καθώς πιστεύει ότι απλώς έκανε το καθήκον του. Εξάλλου, ο πόλεμος τον «ακουμπά» δεύτερη φορά. Αυτή τη φορά, όμως, δεν είναι ένα ανήλικο αγόρι στο Βου­κου­ρέ­στι. «Η πόλη των νεκρών». «Μαρ­τυ­ρική πόλη». «Κόλαση επί γης». «Απο­κά­λυψη».

Η ισο­πε­δω­μένη Μαριού­πολη μυρίζει θάνατο και αυτή η από­κο­σμη κακο­σμία δια­χέ­ε­ται σε όλο τον πλανήτη. Ο Μανώλης Ανδρου­λά­κης την κου­βα­λούσε μαζί του ακόμα και όταν έφτασε στην Αθήνα από το Βου­κου­ρέ­στι. Ακόμα και όταν αγκά­λιασε το λίγων μηνών παιδί του και τη σύζυγό του. Ακόμα και όταν είδε στο πρόσωπο του πατέρα του, αξιω­μα­τι­κού του Ελλη­νι­κού Στρατού, την έκδηλη ανα­κού­φιση για την ασφαλή επι­στροφή του.

Η εικόνα της κατα­στρο­φής

Παρά τη συναι­σθη­μα­τική φόρτιση, γνώριζε ότι ούτε η πατρίδα, ούτε οι αγα­πη­μέ­νοι του αρκούν για να αφήσει πίσω του την κατα­στροφή. Ειδικά, όταν αυτή χαρά­χτηκε πάνω του. Εξάλλου, έζησε από πρώτο χέρι τη μετά­βαση: γνώρισε τη Μαριού­πολη ως λαμπρό κέντρο του Ελλη­νι­σμού της Αζο­φι­κής και την είδε να μετα­τρέ­πε­ται σε ρημαγ­μένο τόπο εντός ολίγων ημερών. Και ενώ μπο­ρούσε δεν το έβαλε στα πόδια. Για την ακρί­βεια, «έβαλε τη ζωή του μετά το καθήκον», όπως είπε χαρα­κτη­ρι­στικά ο κ. Νίκος Δένδιας, κατά τη διάρ­κεια της συνά­ντη­σής τους.

Ηταν ο τελευ­ταίος Δυτικός διπλω­μά­της που έφυγε από την πόλη και όταν ακόμα έφευγε, ένιωθε τύψεις και θλίψη. Ενόσω προ­ε­τοι­μα­ζό­ταν και εφαρ­μο­ζό­ταν η επι­κίν­δυνη έξοδός του από την εμπό­λεμη ζώνη, ένα απέ­ρα­ντο «και αν;» τον βασά­νιζε. «Και αν μπο­ρού­σαμε να κάνουμε κάτι παρα­πάνω;». «Και αν υπάρχει ένας ακόμα που θα μπο­ρούσε να βοη­θη­θεί;». Από την έναρξη της ρωσικής εισβο­λής μέχρι και την επι­στροφή του στην Ελλάδα ο πρό­ξε­νος είχε έναν στόχο: «Να φέρω όσο περισ­σό­τε­ρους μπο­ρούσα πίσω». Να είναι εκεί, δια­τη­ρώ­ντας ανοικτό έναν δίαυλο επι­κοι­νω­νίας.

Μια στοι­χειώδη αίσθηση ασφά­λειας, στις στιγμές που το αδια­νό­ητο είχε μετα­τρα­πεί σε δυνατό. «Είμαστε εδώ, μαζί σας», ήταν αυτό που δια­μή­νυε σε όλους τους ομο­γε­νείς. Παρέ­μενε στο γενικό προ­ξε­νείο της πόλης, το οποίο όχι μόνο λει­τουρ­γούσε, αλλά είχαν πάρει φωτιά οι επι­κοι­νω­νίες μεταξύ άλλων ουκρα­νι­κών πόλεων και της Αθήνας. Υπήρξε ένας διαρκής συντο­νι­σμός που γινόταν όλο και πιο δύσκο­λος. Είναι ενδει­κτικό ότι ο πρό­ξε­νος, το προ­σω­πικό, ομο­γε­νείς και δημο­σιο­γρά­φοι χρειά­στη­καν να μετα­φερ­θούν σε άλλο κτίριο εντός της πόλης, στις εγκα­τα­στά­σεις που στε­γα­ζό­ταν η Ειδική Απο­στολή Επι­τή­ρη­σης του Οργα­νι­σμού για την Ασφά­λεια και τη συνερ­γα­σία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ).

Αυτός συντό­νισε τη μετα­φορά όλου του προ­σω­πι­κού, των δημο­σιο­γρά­φων, των Ελλήνων πολιτών και φυσικά των ομο­γε­νών. Γι’ αυτό και η απά­ντηση που έδινε ακόμα και όταν τα πράγ­ματα έφτασαν στο μη περαι­τέρω ήταν «δεν υπάρχει περί­πτωση να φύγω», με μονα­δικό κίνητρο να δια­σώ­σει και να βοη­θή­σει όσο περισ­σό­τε­ρους ανθρώ­πους και ομο­γε­νείς μπο­ρούσε. Πράγ­ματι, έπαιξε καθο­ρι­στικό ρόλο σε συνεν­νό­ηση με το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ώστε χιλιά­δες οχήματα να εγκα­τα­λεί­ψουν συντο­νι­σμένα και με ασφά­λεια την πολιορ­κη­μένη Μαριού­πολη, στις απα­νω­τές εκκε­νώ­σεις αμάχων μέσω ανθρω­πι­στι­κού δια­δρό­μου.

Ο επό­με­νος στόχος

Εξι επι­τυ­χη­μέ­νες επι­χει­ρή­σεις απε­γκλω­βι­σμού ολο­κλη­ρώ­θη­καν, πρω­τί­στως χάρη σε αυτόν. Η τελευ­ταία, η επι­χεί­ρηση «Νόστος 6», περιε­λάμ­βανε και τον ίδιο. Κατά­φερε μαζί με τους υπό­λοι­πους να περά­σουν τα σύνορα Ουκρα­νίας – Μολ­δα­βίας. Ο ίδιος δεν είχε ιδέα ότι είχε μετα­τρα­πεί σε ένα είδος ήρωα. Είχε, άλλωστε, κοπεί κάθε επι­κοι­νω­νία με τον έξω κόσμο για να γνω­ρί­ζει τι γρά­φε­ται και τι λέγεται… Ακόμα και σήμερα, όμως, φαί­νε­ται να μην το κατα­λα­βαί­νει. «Αλλοι είναι οι ήρωες», επα­να­λαμ­βά­νει διαρκώς, εννο­ώ­ντας όσους έχουν μείνει πίσω.

Το μόνο που φαί­νε­ται πλέον να επι­θυ­μεί διακαώς είναι να συμ­βά­λει με τη συμ­με­τοχή του στην υποδοχή προ­σφύ­γων. «Απαι­τεί­ται έμπρα­κτη αλλη­λεγ­γύη, όχι λόγια», έγραψε στα social media, ξεκα­θα­ρί­ζο­ντας ότι δεν θα μιλήσει με κανέναν εκπρό­σωπο του Τύπου. Πριν από τον εφιάλτη ο Μανώλης Ανδρου­λά­κης πρόλαβε να γνω­ρί­σει τη Μαριού­πολη, τη ζωντανή πόλη με το παντα­χού παρόν ελλη­νικό στοι­χείο, 60 χιλιό­με­τρα από τα ρωσικά σύνορα. Βίωσε τη βουή της, τις μυρω­διές, τη λάμψη και τις ιδιαι­τε­ρό­τη­τές της. Την επιμονή των κατοί­κων της να προ­σκολ­λη­θούν στη ζωή, ακόμα και όταν η απειλή του θανάτου ήταν προ των πυλών, ρίχνο­ντας βαριά τη σκιά της στην πόλη και στα γύρω χωριά στα οποία ζούσαν πάνω από 100.000 Ελληνες. Ρου­μαίοι που μιλούν τη «ρου­μέι­κου γλώσσα», όπως τους λένε.

Ποτέ, όμως, δεν είδε τα καθή­κο­ντά του με ανέμελο μάτι. Κατά τη διάρ­κεια της επί­σκε­ψης του Ελληνα υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών πριν από τη ρωσική εισβολή, ο κ. Ανδρου­λά­κης τοπο­θε­τή­θηκε νέος επι­κε­φα­λής του ελλη­νι­κού προ­ξε­νείου της Μαριού­πο­λης. Η άφιξή του προ­κά­λεσε ελπίδα και χαρά στους ομο­γε­νείς. Να θυμί­σουμε ότι κατέ­λαβε μια θέση που παρέ­μενε κενή από το 2019, σε ένα προ­ξε­νείο «στοι­χειω­μένο» από το 2014. Η παρου­σία του ενείχε ισχυρό συμ­βο­λι­σμό, καθότι πρό­θυ­μος, εργα­σιο­μα­νής, πολύ­γλωσ­σος, με πολυ­ε­πί­πεδη και σε βάθος γνώση της περιο­χής. Στο πρόσωπό του η Αθήνα έκανε αισθητή την παρου­σία της.

Ο αλλο­τι­νός πρό­ξε­νος Δημή­τρης Παπαν­δρέου είχε ανα­γκα­στεί να εκκε­νώ­σει το προ­ξε­νείο και να μετα­φερ­θεί στην πόλη Ντνι­προ­ε­τρόβσκ το 2014. Τότε, όταν στελέχη του προ­ξε­νείου επέ­στρε­ψαν κανο­νικά στη βάση τους στη Μαριού­πολη τρεις ομο­γε­νείς έχασαν τη ζωή τους από πυρά, ενώ στον Σαρτανά χτυ­πή­θηκε μια πομπή ανθρώ­πων που κατευ­θυ­νό­ταν στο τοπικό νεκρο­τα­φείο.

Ο τότε Ελληνας πρό­ξε­νος βρι­σκό­ταν μονάχα λίγα μέτρα μακριά από το σημείο της επί­θε­σης. Αυτή ήταν η «κλη­ρο­νο­μιά» του κ. Ανδρου­λάκη. Αυτή και το γενναίο προ­σω­πικό που κρα­τούσε όρθιο το προ­ξε­νείο. Ολοι μαζί κλή­θη­καν να αντι­με­τω­πί­σουν την κατά­σταση που προ­κά­λεσε η ρωσική εισβολή.

Το προ­ξε­νείο βρέθηκε δίπλα σε όλους τους ομο­γε­νείς, η πλειο­νό­τητα των οποίων εμφα­νι­ζό­ταν αιφ­νι­δια­σμένη και σοκα­ρι­σμένη. Παρά τις προει­δο­ποι­ή­σεις, είχαν μέχρι και την τελευ­ταία στιγμή την ελπίδα ότι η εισβολή θα απο­τρα­πεί. Ηταν πολλοί εκείνοι που απευ­θύ­νο­νταν στο προ­ξε­νείο για δεκάδες δια­φο­ρε­τικά ζητή­ματα: από καθη­συ­χα­σμό μέχρι πρα­κτική βοήθεια για εξα­σφά­λιση και παροχή φαγητού, εγγρά­φων και ούτω καθεξής. Τα τηλέ­φωνα δεν στα­μα­τού­σαν να χτυπούν και ο πρό­ξε­νος με τους συνερ­γά­τες του είχαν σηκώσει τα μανίκια ώστε να εξυ­πη­ρε­τή­σουν κάθε αίτημα και να συντο­νί­σουν τα πάντα.

Συμπα­ρα­στά­της

Η ευθύνη ήταν μεγάλη για την ασφά­λεια των ομο­γε­νών, ενώ ήταν εκείνος που βρι­σκό­ταν δίπλα στους δημο­σιο­γρά­φους, τους οποίους και φιλο­ξε­νούσε στην προ­ξε­νική κατοι­κία. Τις πρώτες ημέρες η ζωή συνε­χι­ζό­ταν, καθώς οι μάχες περιο­ρί­ζο­νταν στα περί­χωρα και όχι στην πόλη. Παρα­κο­λου­θούσε τις μάχες, τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και βρι­σκό­ταν σε συνεχή επι­κοι­νω­νία με το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών για το αν και πότε θα ξεκι­νούσε η επι­χεί­ρηση μετα­κί­νη­σης των πολιτών. Ο χρόνος είχε απο­κτή­σει άλλη πυκνό­τητα και ξαφνικά πάγωσε.

Εκλει­σαν τα φαρ­μα­κεία, τα σούπερ μάρκετ, στέ­ρε­ψαν τα χρήματα στα ΑΤΜ από τις ατε­λεί­ω­τες ουρές. Ηχούν οι σει­ρή­νες. Οι σει­ρή­νες, ένας ήχος που δεν ξεχνιέ­ται και μέσα στη σιωπή. Ρωσικά στρα­τεύ­ματα βομ­βάρ­δι­σαν τις περιο­χές Σαρ­τα­νάς και Μπουγάς, κοντά στη Μαριού­πολη, με απο­τέ­λε­σμα δέκα ομο­γε­νείς να χάσουν τη ζωή τους. Και άλλοι και άλλοι. Το ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών πραγ­μα­το­ποί­ησε τηλε­φω­νικά έντονο διάβημα δια­μαρ­τυ­ρίας προς την πρε­σβεία της Ρωσίας στην Αθήνα. Το προ­ξε­νείο έσπευσε να στη­ρί­ξει τους κατοί­κους των χωριών που θρηνούν, προ­σπα­θώ­ντας συγ­χρό­νως να επι­βιώ­σουν.

Ο πρό­ξε­νος βρι­σκό­ταν σε συνεχή κίνηση για να δώσει κου­ρά­γιο στον κόσμο. Τόσο στην Αθήνα όσο και οι συνερ­γά­τες του στη Μαριού­πολη είχαν εντυ­πω­σια­στεί από την ψυχραι­μία του. Εγινε μια γροθιά με την επι­τό­πια ομάδα του ΟΑΣΕ. Μίλησε, άλλωστε, δημόσια για τη γεν­ναιό­τητά τους, αλλά και την ασφά­λεια που παρεί­χαν σε αυτόν και άλλους 80 ομο­γε­νείς από τον Σαρτανά. Ηταν τότε που ο όλεθρος είχε ξεσπά­σει. Η πόλη ήταν απο­κλει­σμένη από τρεις μεριές και οι απώ­λειες τερά­στιες. Τα πλήγ­ματα που έρχο­νταν ως ψήγματα εικόνων σε εμάς εκείνος τα ζούσε.

«Ακουγα τα αερο­πλάνα. Σήμερα τα είδα και όλα». Την τρίτη-τέταρτη μέρα ξεκινά η αντί­στροφη μέτρηση. Δεν υπάρ­χουν πια ρεύμα, νερό, τρόπος επι­κοι­νω­νίας, τρόφιμα. Κατέ­φυ­γαν από τις 28 Φεβρουα­ρίου στο κτίριο του ΟΑΣΕ, όπου υπάρχει κανο­νικό κατα­φύ­γιο. Μέσα εκεί κρύ­βο­νται 100 άτομα, μαζί ο Ελληνας πρό­ξε­νος και οι υπάλ­λη­λοι του Οργα­νι­σμού. Ακόμα και ένα μωρό λίγων ημερών. Ουκρα­νοί φέρνουν ελά­χι­στα τρόφιμα απ’ ό,τι έχει απο­μεί­νει. Στην Ελλάδα την ίδια στιγμή ακού­γο­νται φήμες περί αιχ­μα­λω­σίας του. Το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών τα δια­ψεύ­δει.

Εκείνος δεν γνω­ρί­ζει τίποτα. Παλεύει για τη ζωή του. Η σύζυγός του Ασελίνα με το λίγων μηνών μωρό της αγωνιά. «Σας παρα­καλώ, σώστε τις ζωές τους! Οσο περισ­σό­τερο μένουν εκεί τόσο χάνουν την ελπίδα ότι θα σωθούν, η υγεία τους χει­ρο­τε­ρεύει και φοβού­νται για τη ζωή τους κάθε στιγμή!», λέει δρα­μα­τικά.

Ο κ. Ανδρου­λά­κης έχει συντο­νί­σει την απο­μά­κρυνση εκα­το­ντά­δων Ελλήνων και ψάχνει και για άλλους. Η τελευ­ταία επι­χεί­ρηση επι­στρο­φής περι­λαμ­βά­νει και τον ίδιο. Γίνεται υπό άκρα μυστι­κό­τητα, τη στιγμή που δεκάδες πόλεις σφυ­ρο­κο­πού­νται. Δια­νυ­κτε­ρεύει σε μια οικο­γέ­νεια στη Ζαπο­ρί­ζια. Περνάει τα σύνορα με τη Μολ­δα­βία. Μία ακόμα οικο­γέ­νεια στο πλευρό του. Επι­στροφή. Το σώμα εδώ, αλλά η καρδιά και το μυαλό στη Μαριού­πολη, την πόλη που «δεν υπάρχει πια», όπως χαρα­κτη­ρι­στικά λέει.

Πηγή protothema.gr

Νεφέλη Λυγερού