Καινοτόμες τεχνολογίες για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς: το βραβευμένο έργο Hyperion στη μεσαιωνική πόλη της Ρόδου

Υψηλές θερ­μο­κρα­σίες, ακραία καιρικά φαι­νό­μενα και οι επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής γενι­κό­τερα απο­τε­λούν σήμερα μερι­κούς από τους μεγα­λύ­τε­ρους κιν­δύ­νους για τα μνημεία ιστο­ρι­κής σημα­σίας και πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς ανά τον κόσμο. Η ψηφιακή τεχνο­λο­γία και εδώ έχει τις απα­ντή­σεις, και η προ­σπά­θεια για την προ­στα­σία των μνη­μείων και των αρχαιο­λο­γι­κών χώρων, έχει φυσικά διεθνή χαρα­κτήρα. Σε μια από τις πιο φιλό­δο­ξες Ευρω­παϊ­κές πρω­το­βου­λίες για την προ­στα­σία ιστο­ρι­κών και πολι­τι­στι­κών μνη­μείων από γεω­κλι­μα­τι­κούς κιν­δύ­νους παίρνει μέρος και η Ελλάδα. Στο βρα­βευ­μένο έργο HYPERION που ενώνει 18 φορείς από 8 χώρες, συντο­νι­στικό ρόλο έχει το Ερευ­νη­τικό Πανε­πι­στη­μιακό Ινστι­τούτο Συστη­μά­των Επι­κοι­νω­νιών & Υπο­λο­γι­στών (ΕΠΙΣΕΥ/ΕΜΠ) του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου, και η μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου, είναι ένα από τα τέσσερα σημεία στα οποία τρέχουν οι πιλο­τι­κές δοκιμές του έργου.

Η μεσαιω­νική πόλη της Ρόδου ιδρύ­θηκε το 408 πχ και σήμερα απο­τε­λεί μνημείο της παγκό­σμιας πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO του οποίου η συντή­ρηση κρί­νε­ται υψίστης σημα­σίας. Εκεί τοπο­θε­τή­θη­καν πρό­σφατα εξει­δι­κευ­μέ­νοι αισθη­τή­ρες με σκοπό τη συλλογή δεδο­μέ­νων σχετικά με τις πολ­λα­πλές απειλές που αντι­με­τω­πί­ζουν τα μνημεία, όπως κιν­δύ­νους από ενδε­χό­με­νους σει­σμούς, πλημ­μύ­ρες, καται­γί­δες, φωτιές, δυνα­τούς ανέμους, κατα­κρή­μνιση μέρους τους, καύ­σω­νες κ.λ.π. Πιο συγκε­κρι­μένα, δοκιμές λαμ­βά­νουν χώρα σε κάποια από τα αρχαιό­τερα μνημεία του νησιού, όπως ο Φάρος του φρου­ρίου του Αγίου Νικο­λάου, ο Πύργος του Naillac, οι τάφοι των Πτο­λε­μαίων και των Κοριν­θίων αλλά και σε μια από τις αρχαιό­τε­ρες και σημα­ντι­κό­τε­ρες γέφυρες της Ελλάδας, την ελλη­νι­στική γέφυρα της Ρόδου. Η γέφυρα αυτή – παρά την καθη­με­ρινή της χρήση- δια­σώ­ζε­ται εδώ και 2.200 χρόνια. Σήμερα όμως, η ακε­ραιό­τητα της δια­τρέ­χει σημα­ντικό κίνδυνο λόγω της κλι­μα­τι­κής αλλαγής αλλά και των έντονων απρό­σμε­νων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων που απει­λούν συχνά το νησί της Ρόδου.

Τόσο στην Ρόδο όσο και στις ευρω­παϊ­κές ιστο­ρι­κές πόλεις της Γρα­νά­δας, της Βενε­τίας και του Τόν­σμπεργκ, το έργο αξιο­ποιεί και­νο­τό­μες τεχνο­λο­γίες και ψηφιακά εργα­λεια (κλι­μα­το­λο­γικά μοντέλα, μοντέλα ακραίων φαι­νο­μέ­νων και των επι­πτώ­σεών τους, δομική ανάλυση, υπη­ρε­σίες Copernicus, επί­γειες και δορυ­φο­ρι­κές απει­κο­νί­σεις, κλπ.) για να δημιουρ­γή­σει μια πρω­το­πο­ριακή πλατ­φόρμα μέσω της οποίας αρμό­διοι πολι­τι­στι­κοί

φορείς και δημό­σιες αρχές θα ενη­με­ρώ­νο­νται για τους κιν­δύ­νους που απει­λούν τα μνημεία και τους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και θα μπορούν να λαμ­βά­νουν ταχύ­τε­ρες και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρες απο­φά­σεις, με στόχο τη βιώσιμη ανα­συ­γκρό­τηση των ιστο­ρι­κών περιο­χών και την προ­στα­σία της υλικής πολι­τι­σμι­κής κλη­ρο­νο­μιάς τους.

Το έργο χαίρει διε­θνούς ανα­γνώ­ρι­σης και τον περα­σμένο Νοέμβρη, βρα­βεύ­τηκε για την ερευ­νη­τική συμβολή του στην προ­στα­σία του οικο­λο­γι­κού και αρχι­τε­κτο­νι­κού περι­βάλ­λο­ντος με το «Laurate 1st Series», στο πλαίσιο του Περι­βαλ­λο­ντι­κού Δια­γω­νι­σμού «EcoWorld-2021».

Όπως ανέφερε ο συντο­νι­στής του HYPERION και Διευ­θυ­ντής Έρευνας και Ανά­πτυ­ξης στο ΕΠΙΣΕΥ/ΕΜΠ, Δρ Άγγελος Αμδίτης, «Η διά­κριση αυτή μας επι­τρέ­πει να συνε­χί­σουμε με ακόμη μεγα­λύ­τερη θέρμη την ερευ­νη­τική μας δράση και να υπο­στη­ρί­ξουμε ελλη­νι­κούς, ευρω­παϊ­κούς αλλά και διε­θνείς φορείς με νέα και­νο­τόμα τεχνο­λο­γικά εργα­λεία. Η προ­σαρ­μογή στην κλι­μα­τική αλλαγή και τους γεω­κλι­μα­τι­κούς κιν­δύ­νους είναι μια δια­δι­κα­σία απο­λύ­τως απα­ραί­τητη για τη διάσωση των ιστο­ρι­κών και πολι­τι­στι­κών μας μνη­μείων και οι τεχνο­λο­γίες αιχμής είναι το κλειδί σε αυτή την πορεία».

Από την ελλη­νική πλευρά στο έργο συμ­με­τέ­χουν επίσης το Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης, το Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο, ο Δήμος Ρόδου, η Εφορία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου και το Δια­πο­λι­τι­σμικό Ευρώ-Μεσογειακό Κέντρο για την UNESCO. Περισ­σό­τε­ρες πλη­ρο­φο­ρίες για τις ερευ­νη­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες στο ΗΥΡΕRION μπορεί κανείς να βρει τόσο στον ιστό­τοπο (www.hyperion-project.eu.) αλλά και στο ενη­με­ρω­τικό video που πρό­σφατα δημιουρ­γή­θηκε με την υπο­στή­ριξη του ευρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος παρα­τή­ρη­σης του περι­βάλ­λο­ντος της γης Copernicus και του μη κερ­δο­σκο­πι­κού οργα­νι­σμού Eurisy.