Η δεύτερη ζωή του ιστορικού «καταρράκτη» της Ελεούσας

• Η εγκα­τά­σταση του μηχα­νή­μα­τος στην πλατεία χωριού θα σημα­το­δο­τή­σει την αρχή ενός νέου κύκλου για ένα ιστο­ρικό εργα­λείο που έφτασε κυριο­λε­κτικά μια ανάσα πριν που­λη­θεί για παλιο­σί­δερα

Η πορεία του παλιού ιτα­λι­κού μηχα­νή­μα­τος κοπής ξύλων, γνωστού στην Ελεούσα ως «καταρ­ρά­κτης», ανα­δει­κνύει τον τρόπο με τον οποίο ένα εργα­λείο μπορεί να ξεπε­ρά­σει την αρχική του χρήση και να μετα­τρα­πεί σε αντι­κεί­μενο μνήμης μιας ολό­κλη­ρης εποχής.

Το μηχά­νημα εγκα­τα­στά­θηκε το 1935 από ιταλική υλο­το­μική ομάδα, σε μια εποχή όπου η Ελεούσα απο­τε­λούσε κέντρο συστη­μα­τι­κής δασικής δρα­στη­ριό­τη­τας. Η λει­τουρ­γία του βασι­ζό­ταν σε μια βαριά κάθετη πριο­νο­κορ­δέλα, ικανή να επε­ξερ­γά­ζε­ται μεγά­λους κορμούς με στα­θε­ρό­τητα και ακρί­βεια, συμ­βάλ­λο­ντας καθο­ρι­στικά στις ξύλινες κατα­σκευές της περιό­δου. Αργό­τερα μετα­φέρ­θηκε στο εργα­στή­ριο του τελευ­ταίου καρα­βο­μα­ρα­γκού της Ρόδου, του Μ. Χατζη­νι­κο­λάου, όπου παρέ­μεινε για δεκα­ε­τίες.

Το 2020 το μηχά­νημα κιν­δύ­νευσε να χαθεί ορι­στικά. Μετά την κατε­δά­φιση του εργα­στη­ρίου, τα εξαρ­τή­ματά του βρέ­θη­καν στα χέρια ιδιώτη με προ­ο­ρι­σμό την πώληση ως παλιο­σί­δερα στην Αθήνα. Η πλη­ρο­φο­ρία αυτή δια­δό­θηκε μέσα σε μία ημέρα και προ­κά­λεσε μια μεγάλη κινη­το­ποί­ηση. Ρόδιοι που γνώ­ρι­ζαν την ιστορία του καταρ­ρά­κτη και την αξία του αντέ­δρα­σαν άμεσα. Στα αξιο­ση­μεί­ωτα είναι η ότι στην κινη­το­ποί­ηση αυτή δεν συμ­με­τεί­χαν μόνο Ρόδιοι, αλλά και Ιταλοί ιδιώτες από την περιοχή Val di Fiemme (Φιέμμε), οι οποίοι είχαν ενη­με­ρω­θεί και έστει­λαν χρήματα για να σωθεί το μηχά­νημα!

Η οικο­νο­μική συμβολή του Πολι­τι­στι­κού Συλ­λό­γου «Το Φου­ντου­κλί» απο­δεί­χθηκε καθο­ρι­στική, όπως και η άμεση αντα­πό­κριση των πολιτών που δεν θέλησαν να χαθεί ένα αντι­κεί­μενο με τόσο μεγάλο φορτίο ιστο­ρίας. Μέσα σε λιγό­τερο από εικο­σι­τέσ­σε­ρις ώρες το ποσό συγκε­ντρώ­θηκε και η μηχανή επέ­στρεψε στην Ελεούσα, σώζο­ντας ένα κομμάτι της βιο­μη­χα­νι­κής κλη­ρο­νο­μιάς του νησιού.

Η υπόθεση πήρε πανελ­λα­δική δημο­σιό­τητα. Μέσα ενη­μέ­ρω­σης με εμβέ­λεια πέρα από τα τοπικά όρια παρου­σί­α­σαν την ιστορία της διά­σω­σης, ανα­δει­κνύ­ο­ντας το ενδια­φέ­ρον που προ­κά­λεσε η προ­σπά­θεια να σωθεί ένα μηχά­νημα το οποίο συν­δέ­ε­ται με μια ολό­κληρη εποχή της Ρόδου. Η δημο­σιό­τητα ενί­σχυσε ακόμη περισ­σό­τερο την ανάγκη να υπάρξει συνέ­χεια αφού δεν αρκούσε να σωθεί, έπρεπε να ανα­στη­λω­θεί και να απο­κτή­σει τη θέση που του ανα­λο­γεί.

Με την επι­στροφή του στην Ελεούσα ξεκί­νησε μια απαι­τη­τική φάση απο­κα­τά­στα­σης. Το μηχά­νημα ήταν απο­συ­ναρ­μο­λο­γη­μένο, πολλά τμήματα είχαν φθαρεί και η ανα­σύν­θεση απαι­τούσε προ­σε­κτική εργασία. Στη διάρ­κεια των τελευ­ταίων πέντε ετών έγινε τερά­στια δουλειά.

Η πιο πρό­σφατη ενη­μέ­ρωση με τα ευχά­ρι­στα νέα ήρθε πριν από λίγες ημέρες, μέσα από εκτενή ανάρ­τηση του κ. Γιώργου Χαρι­τάκη, μέλους της ομάδας που είχε συμ­βά­λει στη διάσωση του 2020 και έκτοτε συμ­με­τέ­χει ενεργά στην απο­κα­τά­σταση. Σύμφωνα με την ενη­μέ­ρωσή του, το έργο έχει φτάσει στο 80% της ολο­κλή­ρω­σής του, απο­τέ­λε­σμα συστη­μα­τι­κής και καθη­με­ρι­νής εργα­σίας. Ο ίδιος περιέ­γραψε με λεπτο­μέ­ρεια τα βήματα που έχουν ήδη γίνει όπως η απο­κα­τά­σταση των μεταλ­λι­κών και μηχα­νι­κών μερών, η κατα­γραφή των εξαρ­τη­μά­των, η σύνδεση των επι­μέ­ρους τμη­μά­των, η επα­να­το­πο­θέ­τηση των ραγών ολί­σθη­σης και η προ­ε­τοι­μα­σία για τη σταθερή εγκα­τά­σταση.

Το φωτο­γρα­φικό υλικό που δημο­σί­ευσε προ­κά­λεσε εντύ­πωση και ανα­κού­φιση. Για πρώτη φορά φάνηκε καθαρά ότι ο «καταρ­ρά­κτης» αποκτά ξανά τη μορφή που είχε χάσει για χρόνια. Κάθε στάδιο της δου­λειάς απο­τυ­πώ­νει την προ­σε­κτική προ­σπά­θεια να δια­σω­θεί όχι μόνο το εργα­λείο αλλά και η ιστορία που κουβαλά.

Ο κ. Χαρι­τά­κης έχει ανα­λά­βει το τεχνικό κομμάτι της απο­κα­τά­στα­σης από τη στιγμή που απο­φα­σί­στηκε ότι η τελική θέση του μηχα­νή­μα­τος θα είναι η κεντρική πλατεία της Ελε­ού­σας. Όπως ο ίδιος σημειώ­νει, η εργασία απαιτεί λεπτο­μέ­ρεια, γνώση και συνέ­πεια. Η ενα­σχό­λησή του και η προ­σπά­θειά του απο­τε­λούν συνέ­χεια της αρχικής ηθικής δέσμευ­σης που είχε ανα­λά­βει από το 2020, να υπο­στη­ρί­ξει το έργο μέχρι να ολο­κλη­ρω­θεί.

Να σημειω­θεί πως έχει προ­βλε­φθεί η τοπο­θέ­τηση ειδικής πινα­κί­δας με τα ονόματα των δωρητών μόλις ολο­κλη­ρω­θεί η εγκα­τά­σταση, ως ανα­γνώ­ριση της συμ­βο­λής όσων συμ­με­τεί­χαν τότε.

Η επι­στροφή του «καταρ­ρά­κτη» στην Ελεούσα κλείνει έναν κύκλο. Η πλατεία, σημείο καθη­με­ρι­νής ζωής του χωριού, θα φιλο­ξε­νή­σει ένα αντι­κεί­μενο που συνδέει το σήμερα με το παρελ­θόν μιας περιο­χής που δια­τη­ρεί ακόμη τα ίχνη της ιστο­ρι­κής της δια­δρο­μής. Η παρου­σία του μηχα­νή­μα­τος θα δώσει τη δυνα­τό­τητα στους κατοί­κους και στους επι­σκέ­πτες να δουν από κοντά ένα κομμάτι της τοπικής κλη­ρο­νο­μιάς, όχι ως απο­μει­νάρι αλλά ως τεκ­μή­ριο που ανακτά τη θέση του.

Το ενδια­φέ­ρον για την πορεία του έργου παρα­μέ­νει έντονο. Η διάσωση είχε απα­σχο­λή­σει μέσα πανελ­λα­δι­κής εμβέ­λειας και η απο­κα­τά­σταση συγκε­ντρώ­νει ξανά την προσοχή όσων στή­ρι­ξαν ή παρα­κο­λού­θη­σαν την προ­σπά­θεια από την αρχή.

Με την ολο­κλή­ρωση να πλη­σιά­ζει, η εγκα­τά­σταση του μηχα­νή­μα­τος στην πλατεία της Ελε­ού­σας θα σημα­το­δο­τή­σει την αρχή ενός νέου κύκλου για ένα εργα­λείο που έφτασε κυριο­λε­κτικά μια ανάσα πριν που­λη­θεί για παλιο­σί­δερα.