Χ. Γιανναράς “Παραγωγοί ή σερβιτόροι; ” και το παράδειγμα με τα… 3.800.000 ψωμάκια της Ρόδου

Μικρο­μα­γα­ζά­το­ρας στη Ρόδο, οξυ­νού­στα­τος και προ­σγειω­μέ­νος, κατα­θέ­τει:

Την περα­σμένη χρονιά (2013) κατα­γρά­φη­καν στη Ρόδο τρία εκα­τομ­μύ­ρια οκτα­κό­σιες χιλιά­δες δια­νυ­χτε­ρεύ­σεις επι­σκε­πτών. Το ελά­χι­στο από όσα θα κατα­να­λώ­σει ένας επι­σκέ­πτης σε κάθε εικο­σι­τε­τρά­ωρη παρα­μονή του στο νησί, είναι, οπωσ­δή­ποτε, ένα ψωμάκι – ένα από τα μικρά στρογ­γυλά αρτίδια που συνο­δεύ­ουν κάθε πρό­γευμα – γεύμα – δείπνο σε ξενο­δο­χείο ή ενοι­κια­ζό­μενο κατά­λυμα.

Για να παρά­γο­νται στη Ρόδο καθη­με­ρινά 3.800.000 ψωμάκια (η ελά­χι­στη ανα­γκαία για τους επι­σκέ­πτες ποσό­τητα) χρειά­ζο­νται περίπου 500 φούρνοι. Τόσοι φούρνοι για να λει­τουρ­γή­σουν, ως παρα­γωγή και εμπορία, προ­ϋ­πο­θέ­τουν και συνε­πά­γο­νται του­λά­χι­στον 1.500 έως 2.000 θέσεις εργα­σίας. Η δια­κί­νηση των υλικών που απαι­τού­νται για την παρα­γωγή των αρτι­δίων και την οργά­νωση της προ­ώ­θη­σής τους στην αγορά, θα προ­ϋ­πέ­θετε άλλους τόσους ανθρώ­πους στη δουλειά.

Σήμερα, τα ψωμάκια που κατα­να­λώ­νο­νται, κατά εκα­το­ντά­δες χιλιά­δων, στη Ρόδο, εισά­γο­νται, όλα, ως κατε­ψυγ­μένη ζύμη, από την Κίνα, το Μαρόκο, την Πολωνία (βλ. και «Κ» 22.4.2006). Μόλις πριν από λίγες εβδο­μά­δες έγινε εισα­γωγή από την Κίνα και κατε­ψυγ­μέ­νων μερίδων μουσακά! Ναι, ακόμα και ο προ­βαλ­λό­με­νος στην του­ρι­στική αγορά σαν σύμβολο της ελλη­νι­κό­τη­τας μου­σα­κάς, εισά­γε­ται πια «προκάτ» από την Κίνα.

Δεκα­ε­τίες τώρα, όλα τα μικρο­α­ντι­κεί­μενα που αγο­ρά­ζουν οι του­ρί­στες ως «ενθύμια» από την Ελλάδα, είναι όλα εισα­γό­μενα από χώρες με εξαι­ρε­τικά χαμηλό κόστος εργα­σίας: Ταϊβάν, Κίνα, Ταϊ­λάνδη: Εκεί παρά­γο­νται μαζικά τα ίδια στα­χτο­δο­χεία ή πορ­το­φο­λά­κια ή μπλου­ζά­κια ή αγαλ­μα­τί­δια ή βαζάκια ή ό,τι άλλο ευτελές και ανυ­πό­φορα ακα­λαί­σθητο, με τυπω­μένο ή χαραγ­μένο ή έκτυπο τον Παρ­θε­νώνα ή το Κολοσ­σαίο ή τον πύργο του Αϊφελ – ανα­λό­γως σε ποια χώρα θα που­λη­θούν.

Λέμε, με τις φαντα­χτε­ρές παρόλες που φτια­σι­δώ­νουν την ντροπή και παρακμή μας, ότι «ο του­ρι­σμός είναι η βαριά μας βιο­μη­χα­νία». Και στην πράξη οργα­νώ­νουμε την υποδοχή των ξένων επι­σκε­πτών και παρα­θε­ρι­στών αντι­γρά­φο­ντας τις πρα­κτι­κές και τη νοο-τροπία χωρών δρα­μα­τι­κής υπα­νά­πτυ­ξης ή απο­φα­σι­σμέ­νων να ελκύουν μάζες πολύ χαμηλής κατα­να­λω­τι­κής ευχέ­ρειας, αμφί­βο­λης ή ανύ­παρ­κτης καλ­λιέρ­γειας, διψα­σμέ­νες για κτηνώδη μεθύσια και παρα­νοϊ­κούς βαν­δα­λι­σμούς. Οπως σε κάθε τομέα του κρα­τι­κού μας βίου έτσι και στον του­ρι­σμό μάς εξευ­τε­λί­ζει η επαρ­χιώ­τικη ξιπασιά μας: Μας γυά­λι­σαν τα μεγάλα, απρό­σωπα (πανο­μοιό­τυπα διεθνώς) ξενο­δο­χειακά συγκρο­τή­ματα στρα­τω­νι­σμού των του­ρι­στι­κών κοπα­διών, όχι το παρά­δειγμα της Ιρλαν­δίας, Φιν­λαν­δίας, Ελβε­τίας: η ανθρώ­πινη σχέση με τον επι­σκέ­πτη.

Αν τα ψωμάκια και ο «μου­σα­κάς» της Ρόδου θα εισά­γο­νται ή όχι από την Κίνα, αν τα ξενο­δο­χεία μας θα είναι ισο­πε­δω­τι­κές καζάρ­μες δίχως ίχνος από τη φιλό­ξενη ελλη­νική «εστία», αν το ξενο­δο­χειακό προ­σω­πικό θα σαρ­κώ­νει το ήθος της ελλη­νι­κής ζεστής αμε­σό­τη­τας ή αν θα συγκρο­τεί­ται από κάθε καρυ­διάς αλλο­δαπό καρύδι μόνο για χάρη της φτηνής «μαύρης εργα­σίας», όλα αυτά προ­ϋ­πο­θέ­τουν χάραξη μιας κεντρι­κής πολι­τι­κής του­ρι­σμού, με διάρ­κεια και συνέ­πεια. Μιλάμε δηλαδή για το εξ ορισμού ανέ­φι­κτο, αφού οι έννοιες «σύγ­χρονη Ελλάδα», «κεντρική πολι­τική βούληση» και «συνέ­πεια με διάρ­κεια» είναι ασύμ­βα­τες και ασύμ­πτω­τες. Δεν κατορ­θώ­σαμε να τις συνται­ριά­ξουμε ούτε σε πεδία που καμω­νό­μα­στε ότι μας καίνε: στην παιδεία, λ.χ., ή στην υγεία – πρόνοια – ασφά­λιση.

Ωστόσο, για τη χαρά και μόνο της ομορ­φιάς του ονείρου, ας μιλή­σουμε, λίγο ακόμα, για το ανέ­φι­κτο: Για έναν υπουργό Του­ρι­σμού, που θα έχει επι­λε­γεί όχι με κρι­τή­ρια θηλυκών καλ­λι­στείων βιτρί­νας ούτε για να καλύψει με ρου­σφέ­τια κάποια εκλο­γική περι­φέ­ρεια. Υπουργό που θα επι­λε­γεί για να απο­κα­τα­στή­σει την ιδιο­προ­σω­πία της ελλη­νι­κής φιλο­ξε­νίας και αρχο­ντιάς σε κάθε παρα­μι­κρή πτυχή της οργα­νω­μέ­νης υπο­δο­χής των ξένων επι­σκε­πτών στην Ελλάδα. Υπουργό συνεπή στη θεμε­λιώδη αρχή: να προ­σφέ­ρε­ται η απα­ρό­μοια­στη ομορφιά της ελλη­νι­κής γης και θάλασ­σας στο­χεύ­ο­ντας σε επι­σκέ­πτες με υψηλή καλ­λιέρ­γεια – π.χ. στον φυσιο­λα­τρικό του­ρι­σμό, στον αρχαιο­λο­γικό – ιστο­ρικό, στον σπη­λαιο­λο­γικό, θρη­σκευ­τικό, συνε­δριακό κ.λπ. ΄Η, με άκρα συγκα­τά­βαση, και σε επι­σκέ­πτες που είναι δια­τε­θει­μέ­νοι αυτή την ομορφιά να την πλη­ρώ­σουν χρυσάφι.

Αρχή απα­ρέ­γκλιτη: Ο,τι προ­σφέ­ρε­ται ως έδεσμα και ως ενθύμιο στους επι­σκέ­πτες, να είναι μόνο χει­ρο­ποί­ητο, εγχώ­ριας παρα­γω­γής, με εγχώρια υλικά. Ο,τι προ­σφέ­ρε­ται ως κατά­λυμα, να απο­τυ­πώ­νει την πείρα – σοφία, δηλαδή τη λει­τουρ­γική αισθη­τική, του ελλη­νι­κού αρχι­τε­κτο­νή­μα­τος (αυτο­νο­ή­τως με σύγ­χρονα υλικά). Μιλάμε για πολι­τική με συνέ­πεια, επο­μέ­νως οι κραυ­γα­λέες, προ­κλη­τι­κές περι­πτώ­σεις τερα­τω­δών ξενο­δο­χεια­κών μονάδων, που κατα­στρέ­φουν την ιδιο­μορ­φία του ελλη­νι­κού τοπίου και κλί­μα­τος, θα μπουν σε μακρο­πρό­θε­σμο (αλλά συνεπές) πρό­γραμμα κατε­δά­φι­σης. (Αρχί­ζο­ντας από το υβρι­στικό ασέλ­γημα, απέ­να­ντι στον ιερό βράχο της Ακρό­πο­λης, μουσείο – μνημείο ξιπα­σμέ­νου επαρ­χιω­τι­σμού, με μονα­δική χρη­μα­το­λά­γνο στό­χευση τον εντυ­πω­σια­σμό χαύνων του­ρι­στών. Προ­ϋ­πό­θεση για σοβαρή πολι­τική του­ρι­σμού στην Ελλάδα, η επι­στροφή στην πρόταση Κρόκου για το μουσείο της Ακρό­πο­λης).

Καίριο ρόλο σε μια τέτοια πολι­τική θα κληθεί να παίξει και ο επαγ­γελ­μα­τι­κός κλάδος των ξεναγών, όπως και η ποιό­τητα του εκδο­τι­κού υλικού ταξι­διω­τι­κών οδηγών και χαρτών. Η μέριμνα και ο έλεγχος από το αρμόδιο υπουρ­γείο της εκπαί­δευ­σης των ξεναγών, η ποιο­τική αξιο­λό­γηση του έργου τους και η απο­τί­μηση της ποιό­τη­τας των εντύπων που προ­σφέ­ρο­νται ως οδηγοί στους επι­σκέ­πτες, είναι ζωτικής σημα­σίας για το επίπεδο σοβα­ρό­τη­τας της πολι­τι­κής για τον του­ρι­σμό.

Το ερώτημα είναι: οι Ελληνες θέλουμε να δου­λέ­ψουμε, μας δίνει χαρά και νόημα ζωής η δημιουρ­γική δουλειά, η και­νο­το­μία, η ρηξι­κέ­λευθη πρω­το­βου­λία, η επι­δί­ωξη της ποιό­τη­τας; Μας ενδια­φέ­ρει να γίνουν πεντα­κό­σιοι φούρνοι στη Ρόδο ή προ­τι­μάμε τα ψωμάκια και ο μου­σα­κάς να μας έρχο­νται από την Κίνα και εμείς να θεω­ρούμε προ­νό­μιο μια θέση σερ­βι­τό­ρου ή καμα­ριέ­ρας στην απρό­σωπη του­ρι­στική βιο­μη­χα­νία;

Ετσι που δεί­χνουν τα πράγ­ματα, ίσως και μόνο η πολι­τική βούληση να πάρουμε στα χέρια μας τον του­ρι­σμό, να τον οργα­νώ­σουμε όπως εμείς ξέρουμε και μπο­ρούμε (ξέρουμε από αιώνων παρά­δοση φιλο­ξε­νίας και μπο­ρούμε από φιλό­τιμο πείσμα), θα αρκούσε για να χτυ­πη­θεί καίρια η ανεργία και να ανα­κάμ­ψει η αυτο­πε­ποί­θηση του Ελληνα.

Αυτά, για τη χαρά και μόνο της ομορ­φιάς του ονείρου.

Η Καθη­με­ρινή