Μοναδικό το Πάσχα στα Δωδεκάνησα – Ξεχωρίζουν τα «κλήματα» στη Λέρο

Ιδιαί­τε­ρα έθιμα, σε κάθε νησί, είναι ένα από τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του εορ­τα­σμού του Πάσχα στα νησιά της Δω­δε­κα­νή­σου.

Οι κά­τοι­κοι των νη­σιών, τη­ρούν τα έθιμα αυτά με ευ­λά­βεια, με­τα­φέ­ρο­ντας τα από γενιά σε γενιά.

Τόσο στη Ρόδο (κυ­ρί­ως στα χωριά) όσο και στα άλλα νησιά της Δω­δε­κα­νή­σου, ο εορ­τα­σμός του Πάσχα απο­τε­λεί μια ξε­χω­ρι­στή γιορ­τή. Μια ση­μα­ντι­κή δια­φο­ρά, σε σχέση με τις πε­ρισ­σό­τε­ρες πε­ριο­χές της χώρας, είναι ότι στα Δω­δε­κά­νη­σα την ημέρα του Πάσχα δεν πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται στο μενού ο οβε­λί­ας, τα κο­κο­ρέ­τσια και τα συ­να­φή εδέ­σμα­τα.

Το τρα­πέ­ζι της Ανά­στα­σης πε­ρι­λαμ­βά­νει την πα­ρα­δο­σια­κή μα­γει­ρί­τσα (το βράδυ του Μ. Σαβ­βά­του μετά το Χρι­στός Ανέ­στη) και την Κυ­ρια­κή με­ση­μέ­ρι τον «Λα­μπριά­τη» που είναι αρνί ή κα­τσί­κι στο φούρ­νο γε­μι­στό με ρύζι και εντό­σθια, που στα χωριά της Ρόδου ονο­μά­ζε­ται «καπ­πα­μάς».

Ένα από τα ξε­χω­ρι­στά έθιμα που πραγ­μα­το­ποιού­νται την πε­ρί­ο­δο του Πάσχα είναι «Τα κλή­μα­τα» στο νησί της Λέρου.

Συ­γκε­κρι­μέ­να την Τε­τάρ­τη του Με­γά­λου Κα­νό­νος, νωρίς το από­γευ­μα, συ­νε­χί­ζε­ται μέχρι και σή­με­ρα ένα πολύ πα­λαιό έθιμο, «τα κλή­μα­τα».

Σύμ­φω­να με το έθιμο, αφού κτυ­πή­σει η κα­μπά­να της Εκ­κλη­σί­ας, μα­ζεύ­ο­νται τα παι­διά των Κα­τη­χη­τι­κών, νέοι και νέες, αλλά και ενο­ρί­τες κάθε ηλι­κί­ας, παίρ­νουν τις ελ­λη­νι­κές και βυ­ζα­ντι­νές ση­μαί­ες και τις «πο­διές» των Ει­κό­νων σε κο­ντά­ρια και ξε­κι­νούν με πομπή για την εξοχή.

Εκεί μα­ζεύ­ουν τις βέρ­γες από τα κλή­μα­τα που κλα­δεύ­τη­καν, τις κά­νουν δε­μά­τια, φορ­τώ­νουν υπο­ζύ­για και τις πλά­τες τους, και ψάλ­λο­ντας επι­στρέ­φουν στις Εκ­κλη­σί­ες τους:

«Της Πα­να­γιάς τα κλή­μα­τα,

και του Χρι­στού τα ξύλα

και της Αγιάς Πα­ρα­σκευ­ής

τα κόκ­κι­να κα­ντή­λια.

Ντή­λια – ντή­λια τα κόκ­κι­να κα­ντή­λια».

Στις Εκ­κλη­σί­ες, απο­θέ­τουν τις βέρ­γες, σε ει­δι­κό χώρο, όπου όταν ξε­ρα­θούν θα φτια­χτεί πρό­χει­ρο κα­μί­νι και τα κλή­μα­τα θα γί­νουν καρ­βου­νά­κια για το θυ­μια­τό της Εκ­κλη­σί­ας.

Στη συ­νέ­χεια αρ­χί­ζει η Ακο­λου­θία του Με­γά­λου Κα­νό­νος.

Στο χωριό Άγιος Ισί­δω­ρος της Ρόδου κάθε χρόνο τις ημέ­ρες του Πάσχα ανα­βιώ­νει το μο­να­δι­κό έθιμο σε όλη την Ελ­λά­δα με την ονο­μα­σία «Βούρ­νες». Το έθιμο αυτό αρ­χί­ζει από το Με­γά­λο Σάβ­βα­το και τε­λειώ­νει την Λα­μπρή Δευ­τέ­ρα. Συμ­με­τέ­χουν σ’ αυτό όλοι οι μη πα­ντρε­μέ­νοι (λεύ­τε­ροι όπως τους απο­κα­λούν) του χω­ριού οι οποί­οι πρέ­πει τις μέρες αυτές να τη­ρή­σουν ορι­σμέ­νους κα­νό­νες του εθί­μου.

Το Με­γά­λο Σάβ­βα­το οι λεύ­τε­ροι φέρ­νουν Κου­τσού­ρους (με­γά­λους κορ­μούς δέ­ντρων) με τους οποί­ους θα ανά­ψουν τον Κα­λα­φου­νό (με­γά­λη φωτιά) πριν την Ανά­στα­ση και φτιά­χνουν και κρε­μούν ένα ομοί­ω­μα του Ιούδα στην πλα­τεία του χω­ριού. Επί­σης την ίδια ημέρα εκλέ­γουν το Συμ­βού­λιό τους το οποίο θα είναι υπεύ­θυ­νο για το έθιμο και θα δι­κά­σει όλους τους λεύ­τε­ρους την Λα­μπρή Δευ­τέ­ρα. Το βράδυ του Με­γά­λου Σαβ­βά­του την κα­μπά­να θα ση­μά­νει αυτός που είναι νιό­πα­ντρος.

Την Κυ­ρια­κή του Πάσχα μετά την Δεύ­τε­ρη Ανά­στα­ση κά­ποιος που συμ­με­τέ­χει τε­λευ­ταία φορά στο έθιμο, επει­δή πρό­κει­ται να πα­ντρευ­τεί, βάζει φωτιά στον Ιούδα.

Την Λα­μπρή Δευ­τέ­ρα γί­νε­ται το Δι­κα­στή­ριο, που είναι και η απο­κο­ρύ­φω­ση του εθί­μου. Το προ­ε­δρείο δι­κά­ζει έναν – έναν τους συμ­με­τέ­χο­ντες και σε όσους δεν τή­ρη­σαν τους κα­νό­νες του εθί­μου, επι­βάλ­λο­νται χρη­μα­τι­κές ποι­νές. Ένας κα­νό­νας ή αλ­λιώς υπο­χρέ­ω­ση των λεύ­τε­ρων είναι να πάνε στη λει­τουρ­γία στο εξω­κλή­σι του Αγίου Γε­ωρ­γί­ου, πριν από την ανά­γνω­ση του Ευαγ­γε­λί­ου. Αυτός που θα πάει μετά το Ευαγ­γέ­λιο «ση­μειώ­νε­ται» από την «μυ­στι­κή αστυ­νο­μία» που κα­νείς δεν ξέρει ποιος είναι κι έτσι προ­σθέ­τει ακόμη μια πα­ρά­βα­ση, εκτός του ότι βά­ζουν και το μα­νά­λι μπρο­στά του και είναι υπο­χρε­ω­μέ­νος να πλη­ρώ­σει επί τόπου κά­ποιο χρη­μα­τι­κό πρό­στι­μο. Επί­σης, στα σπί­τια όσων κα­τα­γρα­φούν από­ντες από τη λει­τουρ­γία της Δευ­τέ­ρας, πη­γαί­νουν κά­ποιοι νέοι που έχουν ορι­σθεί από το συμ­βού­λιο και πάνω στην κα­πνο­δό­χο το­πο­θε­τούν μια τσου­κο­πά­να (ένα ει­δι­κό πανί) που φα­νε­ρώ­νει ότι ήταν από­ντες από την Εκ­κλη­σία κι έτσι θα κα­τα­γρα­φεί ως πα­ρά­βα­ση και θα τι­μω­ρη­θούν με το ανά­λο­γο πρό­στι­μο. Όσοι αρ­νού­νται να πλη­ρώ­σουν τους επι­βάλ­λε­ται η εσχά­τη των ποι­νών, που είναι η ΒΟΥΡ­ΝΑ, δη­λα­δή τους ρί­χνουν σε μία χα­βού­ζα με νερό. Τα χρή­μα­τα που θα μα­ζευ­τούν από το έθιμο δί­δο­νται για φι­λαν­θρω­πι­κούς σκο­πούς.

Στη Ρόδο το Σάβ­βα­το του Λα­ζά­ρου, τα παι­διά γυ­ρί­ζουν από πόρτα σε πόρτα και τρα­γου­δούν τα κά­λα­ντα του Λα­ζά­ρου, συ­γκε­ντρώ­νο­ντας χρή­μα­τα και αυγά για τους ιε­ρείς. Πα­λαιό­τε­ρα, κα­νέ­νας γε­ωρ­γός δεν πή­γαι­νε στο χω­ρά­φι του να ερ­γα­στεί, γιατί όπως πί­στευαν ό,τι έπια­ναν θα μα­ραι­νό­ταν. Επι­τρε­πό­ταν μόνο η συ­γκέ­ντρω­ση ξερών κλα­διών για το άναμ­μα των φούρ­νων τη Με­γά­λη Εβδο­μά­δα για το ψή­σι­μο των κου­λου­ριών. Του Λα­ζά­ρου, επί­σης, σε όλα τα σπί­τια οι νοι­κο­κυ­ρές φτιά­χνουν στρι­φτά κου­λου­ρά­κια, τα «Λα­ζα­ρά­κια», συμ­βο­λί­ζο­ντας με τον τρόπο αυτό το σώμα του Λα­ζά­ρου που ήταν τυ­λιγ­μέ­νο στο σά­βα­νο.

Εντυ­πω­σια­κή είναι η Ανά­στα­ση στο νησί της Κα­λύ­μνου, με τους αυ­το­σχέ­διους δυ­να­μί­τες που ρί­χνο­νται και οι οποί­οι τα­ρα­κου­νούν στην κυ­ριο­λε­ξία το νησί.

Στην Κάρ­πα­θο τα πα­σχα­λι­νά έθιμα ξε­χω­ρί­ζουν στον Όλυ­μπο, όπου οι κά­τοι­κοι ακο­λου­θούν πα­ρα­δό­σεις πέν­θους και θρή­νου στη διάρ­κεια της Με­γά­λης Εβδο­μά­δας.