Δύο αιώνες «ραντεβού στο Σύνταγμα»-Ιστορικές συγκεντρώσεις

«Ρα­ντε­βού στο Σύ­νταγ­μα». Πόσα τέ­τοια ρα­ντε­βού, άλ­λο­τε με την ιστο­ρία, άλ­λο­τε με τα πάθη του, έχει δώσει ο ελ­λη­νι­κός λαός στην κε­ντρι­κό­τε­ρη πλα­τεία της πρω­τεύ­ου­σας από τον 19ο αιώνα μέχρι σή­με­ρα; Η πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος έχει, κατά μία με­τα­φυ­σι­κή έν­νοια, βίο πα­ράλ­λη­λο με τη σύγ­χρο­νη Ιστο­ρία της Ελ­λά­δας. Εκεί, μπρο­στά από τα πάλαι ποτέ ανά­κτο­ρα και τη ση­με­ρι­νή Βουλή, ο αθη­ναϊ­κός λαός έχει «ξε­δι­πλώ­σει» όλη την γκάμα του με­σο­γεια­κού του τα­μπε­ρα­μέ­ντου και της ομο­λο­γου­μέ­νως ιδιαί­τε­ρης ψυ­χο­σύν­θε­σής του. Η ιστο­ρία της πλα­τεί­ας Συ­ντάγ­μα­τος πε­ρι­λαμ­βά­νει στις σε­λί­δες της ιστο­ρι­κά αι­τή­μα­τα για πο­λι­τι­κές αλ­λα­γές, εν­θου­σιώ­δεις συ­γκε­ντρώ­σεις που άφη­σαν ανε­ξί­τη­λο το στίγ­μα τους, ελ­πί­δες για ένα κα­λύ­τε­ρο μέλ­λον, εθνι­κές εξάρ­σεις, αλλά και οργή και αγα­νά­κτη­ση. Αν συν­θέ­σει κα­νείς τα κομ­μά­τια του παζλ, θα έλεγε πως η πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος γνω­ρί­ζει από πρώτο χέρι τον τρόπο με τον οποίο οι Ελ­λη­νες, ως «τέκνα της στιγ­μής», εκ­φρά­ζουν τα συ­ναι­σθή­μα­τά τους, είτε αυτά τους οδη­γούν σε νίκες είτε σε πα­νω­λε­θρί­ες. Το Σύ­νταγ­μα έχει να μας πει μία ιστο­ρία για όλα.

H «γε­νέ­θλια πράξη»

Αναμ­φι­σβή­τη­τα ένα από τα πιο ση­μα­ντι­κά γε­γο­νό­τα έλαβε χώρα την 3η Σε­πτεμ­βρί­ου 1843, όταν ξέ­σπα­σε η επο­νο­μα­ζό­με­νη «επα­νά­στα­ση». Η πίεση των Με­γά­λων Δυ­νά­με­ων για απο­πλη­ρω­μή του δα­νεί­ου των 60.000.000 φρά­γκων έφερε επι­πλέ­ον λι­τό­τη­τα και διό­γκω­σε τη δυ­σα­ρέ­σκεια του λαού για το Πα­λά­τι, που, σε συν­δυα­σμό με τη στε­λέ­χω­ση της δη­μό­σιας διοί­κη­σης από Βαυα­ρούς, την έκανε εκρη­κτι­κή. Τα γε­γο­νό­τα που ακο­λού­θη­σαν, ρα­γδαία. Το κί­νη­μα που εκ­δη­λώ­θη­κε υπό τον Καλ­λέρ­γη είχε στο πλευ­ρό του με­γά­λο μέρος του αθη­ναϊ­κού λαού που δια­δή­λω­νε για νέο Σύ­νταγ­μα. Η νίκη επι­τεύ­χθη­κε. Ο Οθω­νας συν­θη­κο­λό­γη­σε, υπέ­γρα­ψε νέο Σύ­νταγ­μα και η «επα­νά­στα­ση» απο­τέ­λε­σε την αιτία να «βα­φτι­στεί» η κε­ντρι­κή πλα­τεία των Αθη­νών ως «Συ­ντάγ­μα­τος» προς υπό­μνη­ση της ιστο­ρι­κής με­τά­βα­σης από την από­λυ­τη μο­ναρ­χία στη συ­νταγ­μα­τι­κή μο­ναρ­χία.

(Η επα­νά­στα­ση της 3ης Σε­πτεμ­βρί­ου. Δια­κρί­νε­ται έφιπ­πος ο Δη­μή­τριος Καλ­λέρ­γης – Συλ­λο­γή Λ. Ευ­τα­ξία, Αθήνα)

Στρα­τιω­τι­κός Σύν­δε­σμος

Ο βα­σι­λιάς Γε­ώρ­γιος ο Α΄ βγαί­νει στον εξώ­στη των ανα­κτό­ρων για να μι­λή­σει στο συ­γκε­ντρω­μέ­νο πλή­θος. Βρι­σκό­μα­στε εν έτει 1909 με το συλ­λα­λη­τή­ριο, που είχε ξε­κι­νή­σει από το Πε­δί­ον του Αρεως και κα­τέ­λη­ξε στην πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος, να έχει ορ­γα­νω­θεί από τον Στρα­τιω­τι­κό Σύν­δε­σμο. Η δια­μαρ­τυ­ρία «έστρω­σε», ου­σια­στι­κά, τον δρόμο στον «επα­να­στά­τη του Θε­ρί­σου» Ελ. Βε­νι­ζέ­λο.

Ελ. Βε­νι­ζέ­λος: «Είπα! Ανα­θε­ω­ρη­τι­κή!»

Το ημε­ρο­λό­γιο έδει­χνε 5/9/1910. Το συ­γκε­ντρω­μέ­νο πλή­θος στην πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος απαι­τεί από τον επι­κε­φα­λής του νε­ο­σύ­στα­του κόμ­μα­τος των Φι­λε­λεύ­θε­ρων Συ­ντα­κτι­κή Εθνο­συ­νέ­λευ­ση. Ηταν η στιγ­μή που ο Βε­νι­ζέ­λος, αντι­μέ­τω­πος με την Ιστο­ρία, πήγε κό­ντρα στο πλή­θος. Η ιαχή «Συ­ντα­κτι­κή» ανε­κό­πη από­το­μα. «Είπα! Ανα­θε­ω­ρη­τι­κή!», αντα­πά­ντη­σε ο Ελ. Βε­νι­ζέ­λος. «Η Ελλάς είχε κυ­βέρ­νη­ση. Δεν τον ανε­κή­ρυ­ξεν η φωνή αλλά η σιωπή του λαού», θα σχο­λί­α­ζε ο Γ. Βε­ντή­ρης.

(Ο Ελ. Βε­νι­ζέ­λος)

1944, κό­ντρα στην πλα­τεία

Η ομι­λία Βε­νι­ζέ­λου δεν ήταν η μόνη φορά που ο ομι­λη­τής πήγε «κό­ντρα στην πλα­τεία». Στις 12 Οκτω­βρί­ου 1944 η πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος πα­νη­γυ­ρί­ζει το τέλος της γερ­μα­νι­κής κα­το­χής, με πλή­θος Ελ­λή­νων να εκ­δη­λώ­νει την ανεί­πω­τη χαρά του. Στις 18 του μήνα η άφιξη του Γ. Πα­παν­δρέ­ου συ­νο­δεύ­τη­κε από την ιστο­ρι­κή ομι­λία του στην πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος από το τότε μπαλ­κό­νι του υπουρ­γεί­ου Συ­γκοι­νω­νί­ας (σ.σ.: ση­με­ρι­νό πο­λυ­κα­τά­στη­μα Public). Ο Θεμ. Τσά­τσος πε­ριέ­γρα­ψε τη συ­γκέ­ντρω­ση σαν «εορ­τήν κομ­μου­νι­στών εν Μόσχα», λόγω των κόκ­κι­νων ση­μαιών του ΕΑΜ. Ο Γ. Πα­παν­δρέ­ου ισορ­ρο­πώ­ντας στην κόψη του ξυ­ρα­φιού μί­λη­σε τόσο για «λα­ο­κρα­τία» όσο και για «Εθνι­κή Ενωση που σώζει», κα­τα­φέ­ρο­ντας ορια­κά να επι­βλη­θεί στο πλή­θος.

«Αλ­λα­γή»

Ηταν 18 Οκτω­βρί­ου 1981. Ακρι­βώς 37 χρό­νια μετά την ιστο­ρι­κή ομι­λία του Γε­ωρ­γί­ου Πα­παν­δρέ­ου, ο γιος του Αν­δρέ­ας θα «άλ­λα­ζε σε­λί­δα» όπως έλεγε το «πα­σο­κι­κό» σύν­θη­μα της επο­χής. Τρεις ημέ­ρες πριν, στις 15 Οκτω­βρί­ου, ο Αν­δρέ­ας Πα­παν­δρέ­ου θα «βου­λιά­ξει» από κόσμο την πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος, στην πρώτη προ­ε­κλο­γι­κή ομι­λία που έχει σκη­νο­θε­τι­κή κά­λυ­ψη. «Η Αλ­λα­γή» ήταν έτοι­μη.

(H προ­ε­κλο­γι­κή συ­γκέ­ντρω­ση του ΠΑΣΟΚ στις 15 Οκτω­βρί­ου 1981)

Η μάχη ταυ­το­τή­των

Στο με­ταίχ­μιο της χι­λιε­τί­ας το Σύ­νταγ­μα γί­νε­ται πεδίο εκ­δή­λω­σης μιας με­γά­λης μάχης με­τα­ξύ κυ­βέρ­νη­σης – Εκ­κλη­σί­ας. Ο μα­κα­ρι­στός Αρ­χιε­πί­σκο­πος Χρι­στό­δου­λος ση­κώ­νει κυ­ριο­λε­κτι­κά το Λά­βα­ρο της Επα­νά­στα­σης, που είχε κα­τα­φθά­σει από την Αγ. Λαύρα μπρο­στά σε λα­ο­θά­λασ­σα για να ενα­ντιω­θεί στη μη ανα­γρα­φή του θρη­σκεύ­μα­τος στις ταυ­τό­τη­τες. Η πλα­τεία δεν κέρ­δι­σε. Το θέμα έκλει­σε τε­λι­κά αθό­ρυ­βα, με το «κύ­κνειο άσμα» να γρά­φε­ται το 2007, όταν ο υφ. Εσω­τε­ρι­κών Π. Χη­νο­φώ­της υπεν­θύ­μι­σε τις απο­φά­σεις της Αρχής Προ­στα­σί­ας Προ­σω­πι­κών Δε­δο­μέ­νων και του ΣτΕ δη­λώ­νο­ντας πως «οι απο­φά­σεις αυτές δεν επι­τρέ­πουν μία αλ­λα­γή πο­ρεί­ας».

Το «όχι» έγινε «ναι»

Μετά τις ογκώ­δεις συ­γκε­ντρώ­σεις των «αγα­να­κτι­σμέ­νων», το Σύ­νταγ­μα ζει την τε­λευ­ταία του «με­γά­λη στιγ­μή» στις 3 Ιου­λί­ου του 2015. Ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλ. Τσί­πρας μι­λώ­ντας σε ένα πο­λυ­πλη­θές κοινό, που δια­δη­λώ­νει υπέρ του «όχι» στο επι­κεί­με­νο δη­μο­ψή­φι­σμα, κάνει λόγο για γιορ­τή της δη­μο­κρα­τί­ας απέ­να­ντι «στους εκ­βια­σμούς των Ευ­ρω­παί­ων». Η τε­ρά­στια συ­γκέ­ντρω­ση δεν ήταν αρ­κε­τή. Η νίκη του «όχι» στο δη­μο­ψή­φι­σμα έγινε άμεσα «ναι», με την Ελ­λά­δα να υπο­γρά­φει ένα τρίτο πρό­γραμ­μα και να συ­νε­χί­ζει την αργή και δύ­σβα­τη προ­σπά­θειά της για έξοδο από την κρίση. Ο Βολ­ταί­ρος είχε πει πως «τα πάθη για τον άν­θρω­πο είναι ό,τι ο άνε­μος για τα ιστιο­φό­ρα. Πα­ρό­λο που μπο­ρεί να τον κα­τα­στρέ­ψουν, δεν μπο­ρεί να προ­χω­ρή­σει χωρίς αυτά». Είτε από αυτή την οπτι­κή είτε με την αρ­χαία ελ­λη­νι­κή –εκ του πάσχω–, το πάθος κα­τέ­κλυ­ζε πάντα την πλα­τεία Συ­ντάγ­μα­τος.

Κα­θη­με­ρι­νή