Πρόσφυγες ή μετανάστες – Ποιος αποφασίζει το προφίλ τους;

Η σειρά αλ­λα­γών στην πο­λι­τι­κή της χώρας όσων αφορά τους αι­τού­ντες άσυλο, η οποία ανα­κοι­νώ­θη­κε την Δευ­τέ­ρα μετά την ολο­κλή­ρω­ση του υπουρ­γι­κού συμ­βου­λί­ου, κι­νεί­ται στην βάση ενός συ­μπε­ρά­σμα­τος. Όπως είπε ο κυ­βερ­νη­τι­κός εκ­πρό­σω­πος Στέ­λιος Πέ­τσας: «Με βάση την ανά­λυ­ση των στα­τι­στι­κών στοι­χεί­ων εθνι­κό­τη­τας όσων ει­σέρ­χο­νται στη χώρα, κοινή πε­ποί­θη­ση είναι ότι πλέον πρό­κει­ται για με­τα­να­στευ­τι­κό πρό­βλη­μα και όχι προ­σφυ­γι­κό».

Το πα­ρα­πά­νω συ­μπέ­ρα­σμα στο οποίο έχει κα­τα­λή­ξει η κυ­βέρ­νη­ση, γεννά δύο ερω­τή­μα­τα. Κα­ταρ­χάς τι δεί­χνουν τα στοι­χεία των αφί­ξε­ων και κατά δεύ­τε­ρον, μπο­ρεί η χώρα προ­έ­λευ­σης να δεί­χνει αν μι­λά­με για πρό­σφυ­γες ή με­τα­νά­στες; Αφή­νο­ντας στην άκρη τις πα­ρα­λη­ρη­μα­τι­κές φωνές το News 24/7 επι­χει­ρώ­ντας να απα­ντή­σει στα δύο αυτά ερω­τή­μα­τα ανέ­τρε­ξε αρ­χι­κά στα στα­τι­στι­κά και τις κα­τα­γρα­φές.

Ση­μειώ­νε­ται πως σε χθε­σι­νή τη­λε­ο­πτι­κή εμ­φά­νι­ση, μι­λώ­ντας για τις αφί­ξεις αι­τού­ντων άσυλο στη χώρα, ο υπουρ­γός Ανά­πτυ­ξης και Επεν­δύ­σε­ων, Άδω­νις Γε­ωρ­γιά­δης δή­λω­σε:«Σή­με­ρα, για να ξέ­ρου­με τα νού­με­ρα, στον συ­νο­λι­κό αριθ­μό, από τη Συρία προ­έρ­χε­ται το 7%. Γι αυτό και δεν είναι προ­σφυ­γι­κό πια το ζή­τη­μα. Είναι λα­θρο­με­τα­να­στευ­τι­κό»

Τα στοι­χεία των ελ­λη­νι­κών αρχών

Κοι­τώ­ντας τα στοι­χεία, σύμ­φω­να με όσα έχει συ­γκε­ντρώ­σει από τις ελ­λη­νι­κές αρχές η Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ για τους πρό­σφυ­γες, οι αφί­ξεις στην Ελ­λά­δα μέσω θα­λάσ­σης ή από τον Έβρο, από τις αρχές του 2019 ως και την 31η Αυ­γού­στου, έχουν ως εξής:

Πρώ­τοι είναι οι Αφ­γα­νοί, με πο­σο­στό 38,8% (9.935). Ακο­λου­θούν οι Σύροι με πο­σο­στό 20.6% (5.260), έπο­νται οι Κον­γκο­λέ­ζοι με πο­σο­στό 9.5% (2.422), Ιρα­κι­νοί με πο­σο­στό 7.8% (1.989), Πα­λαι­στί­νιοι με πο­σο­στό 6.6% (1.687), Ιρα­νοί με πο­σο­στό 1,9% (483), ενώ πο­σο­στό 13.8% (3.531), υπά­γε­ται στην κα­τη­γο­ρία «άλλες εθνι­κό­τη­τες».

Επί­σης, στα στοι­χεία που αφο­ρούν τον Σε­πτέμ­βριο του 2019, σύμ­φω­να με τη Γε­νι­κή Αστυ­νο­μι­κή Διεύ­θυν­ση Βο­ρεί­ου Αι­γαί­ου, στη Λέσβο έφθα­σαν 5.017 άν­θρω­ποι. Από αυ­τούς το 63% ήταν από το Αφ­γα­νι­στάν και το 22% από τη Συρία. Συ­νο­λι­κά, σύμ­φω­να με την Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες, μέσω θα­λάσ­σης ,τον Σε­πτέμ­βριο στα νησιά του Αι­γαί­ου έφτα­σαν 10.258 άν­θρω­ποι.

Ανα­φο­ρι­κά με τις συν­θή­κες από τις οποί­ες επι­διώ­κουν να ξε­φύ­γουν όσοι φτά­νουν στην Ελ­λά­δα, πέρα από την γνω­στή κα­τά­στα­ση των τε­λευ­ταί­ων χρό­νων στη Συρία, υπεν­θυ­μί­ζε­ται πως στο Αφ­γα­νι­στάν, σύμ­φω­να με πρό­σφα­τη έρευ­να του BBC, μέσα στον Αύ­γου­στο έπε­φταν νε­κροί κα­θη­με­ρι­νά 74 άν­θρω­ποι.

Πέραν των στα­τι­στι­κών, το News 24/7 απευ­θύν­θη­κε στην Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες, τη Διε­θνή Αμνη­στία, την ΜΚΟ HumanRights 360 και τον κα­θη­γη­τή Ευ­ρω­παϊ­κού δι­καί­ου και πο­λι­τι­κών του Πα­ντεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου Βα­σί­λη Χα­τζό­που­λο, προ­κει­μέ­νου να σχο­λιά­σουν τις ανα­κοι­νώ­σεις της κυ­βέρ­νη­σης.

Ύπατη Αρ­μο­στεία του ΟΗΕ: “Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία όσων έρ­χο­νται έχει προ­σφυ­γι­κό προ­φίλ”

Μι­λώ­ντας στο News 24/7, η Στέλ­λα Νάνου, εκ­πρό­σω­πος της Ύπα­της Αρ­μο­στεί­ας του ΟΗΕ για τους πρό­σφυ­γες, δη­λώ­νει: «H συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των νε­ο­α­φι­χθέ­ντων στα ελ­λη­νι­κά νησιά συ­νε­χί­ζουν να είναι άν­θρω­ποι με προ­σφυ­γι­κό προ­φίλ. Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία των ελ­λη­νι­κών αρχών (λι­με­νι­κό-αστυ­νο­μία), προ­έρ­χο­νται κυ­ρί­ως από Αφ­γα­νι­στάν (39%) και Συρία (21%) και δευ­τε­ρευό­ντως από χώρες όπως το Ιράκ, Πα­λαι­στί­νη, Σο­μα­λία, Λαϊκή Δη­μο­κρα­τία Κον­γκό, πε­ριο­χές όπου επι­κρα­τεί ανα­σφά­λεια, συ­γκρού­σεις, βία και πα­ρα­βιά­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των. Οι άν­θρω­ποι αυτοί δεν έχουν άλλη επι­λο­γή από το να εγκα­τα­λεί­ψουν τη χώρα τους για να ανα­ζη­τή­σουν ασφά­λεια ενώ η Ελ­λά­δα, όπως και άλλες χώρες που έχουν υπο­γρά­ψει τη Σύμ­βα­ση της Γε­νεύ­ης για το Κα­θε­στώς του Πρό­σφυ­γα, έχουν τη νο­μι­κή υπο­χρέ­ω­ση να επι­τρέ­πουν στους πρό­σφυ­γες να έχουν πρό­σβα­ση στην επι­κρά­τεια και τη δια­δι­κα­σία ασύ­λου ώστε να ανα­ζη­τή­σουν προ­στα­σία. Επο­μέ­νως, η χο­ρή­γη­ση ασύ­λου δεν απο­τε­λεί πράξη «φι­λαν­θρω­πί­ας» ούτε ενα­πό­κει­ται στη δια­κρι­τι­κή ευ­χέ­ρεια της Ελ­λά­δας, αλλά υπο­χρέ­ω­σή της με βάση τις διε­θνείς συν­θή­κες, την ευ­ρω­παϊ­κή και την ελ­λη­νι­κή νο­μο­θε­σία.

Είναι ση­μα­ντι­κό να το­νί­σου­με ότι δεν μπο­ρεί να κρι­θεί ποιος είναι πρό­σφυ­γας και ποιος όχι απο­κλει­στι­κά και μόνο από τη χώρα κα­τα­γω­γής. Η κρίση αυτή γί­νε­ται έπει­τα από εξα­το­μι­κευ­μέ­νη εξέ­τα­ση του κάθε αι­τή­μα­τος ασύ­λου, μέσα από ου­σια­στι­κή συ­νέ­ντευ­ξη και τη συ­νε­κτί­μη­ση νο­μι­κών και πραγ­μα­τι­κών δε­δο­μέ­νων – πε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της ανά­λυ­σης πλη­ρο­φο­ριών σχε­τι­κά με τη χώρα κα­τα­γω­γής.

Ου­σια­στι­κή υπεν­θύ­μι­ση: το δι­καί­ω­μα στο άσυλο απο­τε­λεί θε­με­λιώ­δες αν­θρώ­πι­νο δι­καί­ω­μα. Δεν απο­τε­λεί έγκλη­μα το να ζητά κα­νείς άσυλο, ακόμα και αν έχει μπει στη χώρα με πα­ρά­τυ­πο τρόπο.

Σα­κελ­λα­ρί­δης: “Ας κά­νουν μια βόλτα στο δια­δί­κτυο να μά­θουν τι συμ­βαί­νει στις χώρες προ­έ­λευ­σης”

Ο Γα­βρι­ήλ Σα­κελ­λα­ρί­δης, Διευ­θυ­ντής του ελ­λη­νι­κού τμή­μα­τος της Διε­θνούς Αμνη­στί­ας, υπο­γραμ­μί­ζει στο News 24/7 πως από τις κυ­βερ­νη­τι­κές δη­λώ­σεις προ­κύ­πτει επι­κίν­δυ­νη άγνοια: «Πρώτα από όλα, το αν οι ροές είναι προ­σφυ­γι­κές ή με­τα­να­στευ­τι­κές, δεν είναι αρ­μό­δια να το κρί­νει καμία κυ­βέρ­νη­ση, αλλά οι αρ­μό­διες επι­τρο­πές. Αυτό που πρέ­πει να γνω­ρί­ζει η κυ­βέρ­νη­ση είναι ότι οι κρί­σεις για το άσυλο γί­νο­νται με βάση την εξέ­τα­ση της κάθε πε­ρί­πτω­σης εξα­το­μι­κευ­μέ­νης και με βάση τους κιν­δύ­νους που δια­τρέ­χει προ­σω­πι­κά ο κάθε άν­θρω­πος σε πε­ρί­πτω­ση που γυ­ρί­σει στην χώρα του. Επο­μέ­νως, είναι αδια­νό­η­το να χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται συλ­λή­βδην μία χώρα ως ασφα­λής και με βάση αυτό να μην χο­ρη­γεί­ται άσυλο σε κά­ποιον, αφού ο άν­θρω­πος αυτός μπο­ρεί για λό­γους εθνι­κούς, φυ­λε­τι­κούς, θρη­σκευ­τι­κούς, πο­λι­τι­κούς ή ακόμα για λό­γους σε­ξουα­λι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού να κιν­δυ­νεύ­ει με διώ­ξεις στην χώρα του.

Αυτό δεν μπο­ρεί να το γνω­ρί­ζει εκ των προ­τέ­ρων κα­νέ­νας νο­μο­θέ­της. Αλλά ακόμα και βάση των επί­ση­μων στοι­χεί­ων της Ύπα­της Αρ­μο­στεί­ας η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των αν­θρώ­πων που έχουν φτά­σει στην χώρα μας το 2019 προ­έρ­χο­νται από χώρες που σύμ­φω­να με όλους τους διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς υπάρ­χουν όλες εκεί­νες οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις που συ­ντρέ­χουν στον χα­ρα­κτη­ρι­σμό κά­ποιου ως πρό­σφυ­γα. Το 38,8% προ­έρ­χε­ται από το Αφ­γα­νι­στάν, το 20,6% από τη Συρία, το 9,5% από το Κον­γκό, το 7,8% από το Ιράκ και το 6,6% από την Πα­λαι­στί­νη.

Αν κά­ποιος έχει αμ­φι­βο­λί­ες για το τί συμ­βαί­νει στις χώρες αυτές, ας κάνει μία στοι­χειώ­δη ανα­ζή­τη­ση στο δια­δί­κτυο για να μάθει ή ας συμ­βου­λευ­τεί τις εκ­θέ­σεις τις Ύπα­της Αρ­μο­στεί­ας ή της Διε­θνούς Αμνη­στί­ας. Το επι­κίν­δυ­νο είναι ότι τέ­τοιου εί­δους ισχυ­ρι­σμοί από την πλευ­ρά της κυ­βέρ­νη­σης είτε αγνο­ούν επι­δει­κτι­κά τα στοι­χεία των προ­σφυ­γι­κών ροών στην Ελ­λά­δα είτε αγνο­ούν τις συν­θή­κες στις χώρες αυτές αλλά και τον ορι­σμό του «πρό­σφυ­γα» με βάση τις διε­θνείς συμ­βά­σεις. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση η άγνοια είναι ο κοι­νός τόπος και η άγνοια είναι επι­κίν­δυ­νη».

HumanRights 360: «Νο­μι­κό και πο­λι­τι­κό λάθος»

Σύμ­φω­να με την Ελένη Τάκου, ανα­πλη­ρώ­τρια διευ­θύ­ντρια της HumanRights360, η δή­λω­ση περί με­τα­να­στευ­τι­κού προ­βλή­μα­τος είναι εσφαλ­μέ­νη και απο­προ­σα­να­το­λι­στι­κή: «Αυτή η δή­λω­ση είναι νο­μι­κά και πο­λι­τι­κά εσφαλ­μέ­νη. Νο­μι­κά, διότι ένα βα­σι­κό στοι­χείο που συ­σκο­τί­ζε­ται σε όλη αυτήν τη συ­ζή­τη­ση είναι ότι το κα­θε­στώς του πρό­σφυ­γα απο­δί­δε­ται στα άτομα που αντι­με­τω­πί­ζουν εξα­το­μι­κευ­μέ­νο φόβο δί­ω­ξης και όχι απο­κλει­στι­κά σε όσους προ­έρ­χο­νται από εμπό­λε­μες ζώνες. Πο­λι­τι­κά, διότι όταν με­λέ­τη της Πα­γκό­σμιας Τρά­πε­ζας επι­ση­μαί­νει ότι μέχρι το 2050 θα έχουν εγκα­τα­λεί­ψει τα σπί­τια τους του­λά­χι­στον 150 εκα­τομ­μύ­ρια άν­θρω­ποι λόγω κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής μόνο, αυτή η κου­βέ­ντα δεν έχει κα­νέ­να νόημα στον δη­μό­σιο διά­λο­γο. Αυτό που πραγ­μα­τι­κά έχει νόημα είναι να αφή­σου­με τη νο­μι­κί­στι­κη επι­κοι­νω­νια­κή ρη­το­ρεία και να με­τα­φέ­ρου­με τη μάχη εκεί που πραγ­μα­τι­κά πρέ­πει να δοθεί: στην Ευ­ρώ­πη».

Χα­τζό­που­λος: “Υπάρ­χει η έν­νοια της “ασφα­λούς χώρας προ­έ­λευ­σης” αλλά το τεκ­μή­ριο μπο­ρεί να κα­ταρ­ρι­φθεί”

Τέλος, ο κα­θη­γη­τής Ευ­ρω­παϊ­κού Δι­καί­ου και Πο­λι­τι­κών του Πα­ντεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου, Βα­σί­λης Χα­τζό­που­λος ανα­λύ­ει στο News 24/7: «Κα­ταρ­χάς να κά­νου­με τον δια­χω­ρι­σμό. Οι πρό­σφυ­γες φεύ­γουν επει­δή διώ­κο­νται, οι με­τα­νά­στες φεύ­γουν οι­κειο­θε­λώς. Αυτή είναι η θε­ω­ρία. Στο πλαί­σιο χά­ρα­ξης πο­λι­τι­κής, τα κράτη είναι ελεύ­θε­ρα να πουν ότι δεν θέ­λουν κα­νέ­ναν με­τα­νά­στη, με εξαί­ρε­ση τα μέλη της οι­κο­γε­νεί­ας των με­τα­να­στών που βρί­σκο­νται ήδη στη χώρα. Απε­να­ντί­ας, δεν είναι δι­καί­ω­μά τους να πουν ότι δεν δέ­χο­νται πρό­σφυ­γες που δι­καιού­νται άσυλο, καθώς αυτό πα­ρα­βιά­ζει τη συν­θή­κη της Γε­νεύ­ης και το ενω­σια­κό δί­καιο. Το αί­τη­μα ασύ­λου όμως είναι πάντα ατο­μι­κό. Δη­λα­δή το γε­γο­νός πως κά­ποιος είναι Ιρα­νός, δε ση­μαί­νει ότι είναι απα­ραι­τή­τως με­τα­νά­στης. Μπο­ρεί να διώ­κε­ται για τις πο­λι­τι­κές του πε­ποι­θή­σεις.

Υπάρ­χει η έν­νοια της «ασφα­λούς χώρας προ­έ­λευ­σης», η λίστα δη­λα­δή με τις χώρες που κατά τεκ­μή­ριο σέ­βο­νται τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα, δεν πα­ρα­βιά­ζουν τις στοι­χειώ­δεις αρχές αξιο­πρέ­πειας κλπ. Το τεκ­μή­ριο αυτό βέ­βαια μπο­ρεί και να κα­ταρ­ρι­φθεί. Η ανα­φο­ρά στη χώρα προ­έ­λευ­σης ωστό­σο, είναι ένα από τα μέσα που χρη­σι­μο­ποιού­με για να φτά­σου­με σε ένα συ­μπέ­ρα­σμα για το αν κά­ποιος χρί­ζει ή όχι διε­θνούς προ­στα­σί­ας. Συ­νε­πώς, η αλ­λα­γή στους πλη­θυ­σμούς που φτά­νουν στη χώρα, μπο­ρεί να οδη­γή­σει σε ένα συ­μπέ­ρα­σμα ότι αρ­κε­τοί από αυ­τούς τους αν­θρώ­πους μπο­ρεί να μην δι­καιού­νται ασύ­λου. Νο­μί­ζω ότι αλή­θεια είναι κάπου στη μέση. Όταν το 2015 από τους 3.000 αν­θρώ­πους που περ­νού­σαν το Αι­γαίο την ημέρα, οι 2.000 ήταν Σύροι, μπο­ρού­σε εύ­κο­λα κα­νείς να κα­τα­λά­βει πως υπήρ­χε ένα θέμα προ­στα­σί­ας. Όταν το 2019, ο αριθ­μός των άλλων εθνο­τή­των που περ­νούν είναι με­γα­λύ­τε­ρος σε ανα­λο­γία, ση­μαί­νει είτε ότι έχει πρα­κτι­κά χει­ρο­τε­ρέ­ψει η κα­τά­στα­ση στις χώρες τους, είτε πως έχουν κα­τα­λά­βει ότι ο τρό­πος να μπουν στην Ευ­ρώ­πη, είναι ζη­τώ­ντας άσυλο.

Να ση­μειώ­σου­με εδώ, τέλος, πως η δια­φο­ρά με­τα­ξύ οι­κειο­θε­λούς και μη ανα­χώ­ρη­σης είναι σχε­τι­κή. Αν ένα τσου­νά­μι έχει κα­τα­στρέ­ψει το χωριό σου, δεν δι­καιού­σαι ασύ­λου, ωστό­σο δεν μπο­ρού­με να πούμε ότι έφυ­γες οι­κειο­θε­λώς. Και το επό­με­νο με­γά­λο κύμα αν­θρώ­πων που θα με­τα­κι­νη­θούν θα είναι οι κλι­μα­τι­κοί με­τα­νά­στες. Όταν οι θερ­μο­κρα­σί­ες στη Βό­ρεια Αφρι­κή σε 20 χρό­νια θα είναι αφό­ρη­τες, όσοι φύ­γουν τι θα είναι; Πρό­σφυ­γες ή με­τα­νά­στες;»