1η Σεπτεμβρίου Αρχή της Ινδίκτου- Το έθιμο της Αρχιχρονιάς στα Δωδεκάνησα

‘Ενα πολύ ξεχω­ρι­στό, σπάνιο και παμπά­λαιο έθιμο, αυτό της “Αρχι­χρο­νιάς” (1η Σεπτεμ­βρίου αρχή Ινδί­κτου*) ανα­βιώ­νει κάθε τέτοια μέρα στην Κω.

Στη Χώρα της Κω το πρωί της «Αρχι­χρο­νιάς» γυναί­κες και παιδιά σηκώ­νο­νται πριν βγει ο ήλιος και κατε­βαί­νουν στην παραλία ρίχνο­ντας τους “αστρο­νο­μη­μέ­νους” καρπούς στη θάλασσα ( ματσά­κια με καρπούς που φύλαγαν ένα χρόνο στο εικο­νο­στάσι) με την ευχή να πάρει μαζί της όλα τα κακά και έπειτα αφήνουν να χτυ­πή­σουν 40 κύματα τους νέους καρπούς (ρόδι σύμβολο αφθο­νίας, σκόρδο για τη βασκα­νία, φύλλα πλα­τά­νου και ελιάς για μακρο­βιό­τητα, στα­φύ­λια συνήθως ροζέ σύμβολο χαράς) που θα βάλουν πάλι στα εικο­νί­σματα.

Βρέχουν τα πρόσωπά τους με θαλασ­σινό νερό, παίρ­νουν από σαράντα κύματα νερό στα δοχεία τους, μαζεύ­ουν από την ακρο­θα­λασ­σιά 40 βότσαλα για να τα σκορ­πί­σουν σε 4 γωνιές του σπιτιού.

Στο δρόμο για το σπίτι, στα­μα­τούν στον Πλάτανο του Ιππο­κράτη, αγκα­λιά­ζουν τον κορμό του, για να πάρουν «δύναμη από τη δύναμή του και χρόνια από τα χρόνια του!». Στα μικρά παιδιά δίνουν την ευχή: «Σ’ εσάς παιδιά ευχό­μα­στε χρόνια πολλά να ζήσετε και σαν το Πλάτανο της Κω να χιλιο­κλω­νί­σετε!».

Στο κατώφλι του σπιτιού, σπάει ο νοι­κο­κύ­ρη­ςτο ρόδι, σαν σύμβολο ευτυ­χίας και με το νερό της θάλασ­σας ραντί­ζει δωμάτια και αυλές.

Στην ΚΑΛΥΜΝΟ, οι κάτοι­κοι, το πρωί της 1ης Σεπτεμ­βρίου, ραντί­ζουν ο καθένας με αγιασμό το σπίτι του, τα αμπέλια του και τα δίχτυα του, για να ευλο­γη­θούν και να δώσουν πολλά στα­φύ­λια και πολλά ψάρια αντί­στοιχα.

Στη ΡΟΔΟ, τη μέρα αυτή κρεμούν στο μεσιά – το μεσαίο χοντρό δοκάρι, που βαστά­ζει τη στέγη – τη δική τους «Αρχι­χρο­νιά»: ένα άσπρο σακου­λάκι γεμάτο στάχυα και σιτάρι. Γύρω απ’ αυτό δένουν μια αρμαθιά καρύδια, ένα κρεμ­μύδι, ένα σκόρδο, ένα κεχρί, καρπό βαμ­βα­κιού κι ένα τσαμπί σταφύλι. Αν δεν κάνουν την «Αρχι­χρο­νιά», δεν αρχί­ζουν καμιά αγρο­τική εργασία. Την «Αρχι­χρο­νιά» αυτή την ξεκρε­μούν από το μεσιά την Πρω­το­χρο­νιά το πρωί. Τα καρύδια και το τσαμπί που γίνεται σταφίδα το τρώνε, ενώ το σιτάρι, το σκόρδο και το κρεμ­μύδι τα φυλά­γουν για να τα ρίξουν μέσα στο σπόρο, όταν θα αρχί­σουν τη σπορά. Το θεωρούν καλό ν’ ανα­κα­τευ­τούν με το σπόρο οι καρποί της «Αρχι­χρο­νιάς».

* Από τις αρχές, του 4ου αιώνα μ.Χ. ο Σεπτέμ­βριος καθιε­ρώ­θηκε ως η αρχή του εκκλη­σια­στι­κού αλλά και του πολι­τι­κού έτους, επειδή η 1η Σεπτεμ­βρίου συνέ­πι­πτε με την αρχή της ινδι­κτιώ­νος. Ακόμη και σήμερα, άλλωστε, η Ανα­το­λική Ορθό­δοξη Εκκλη­σία εξα­κο­λου­θεί να εορ­τά­ζει την 1η Σεπτεμ­βρίου ως «αρχή της ινδί­κτου». «Η λέξη ινδι­κτιών σημαί­νει κατ’ αρχήν τον προσ­διο­ρι­σμό του ετήσιου ποσού που έπρεπε να κατα­βάλ­λουν οι Ρωμαίοι πολίτες ως φόρο. Συνεκ­δο­χικά, πήρε τη σημασία της οικο­νο­μι­κής χρονιάς, και όταν οι φόροι ρυθ­μί­ζο­νταν με βάση μια περίοδο περισ­σο­τέ­ρων ετών, ινδι­κτιών ονο­μά­στηκε το σύνολο αυτών των ετών… Κατέ­ληξε έτσι να σημαί­νει ένα θεσμο­θε­τη­μένο κύκλο 15 ετών, συνεχώς επα­να­λαμ­βα­νό­μενο (όπως η εβδο­μάδα ή ο μήνας), που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε για τη χρο­νο­λό­γηση πράξεων και γεγο­νό­των… που τελικά παγιώ­θηκε ως το δημο­φι­λέ­στερο σύστημα χρο­νο­λό­γη­σης για τους Βυζα­ντι­νούς, και η 1η Σεπτεμ­βρίου ως η αρχή του έτους τους».

Γι’ αυτό, άλλωστε, σε ορι­σμέ­νες περιο­χές της χώρας μας η 31η Αυγού­στου ονο­μά­ζε­ται «κλει­δο­χρο­νιά» επειδή «κλει­δώ­νει» (τελειώ­νει) ο προη­γού­με­νος χρόνος, ενώ η 1η Σεπτεμ­βρίου ονο­μά­ζε­ται «αρχι­χρο­νιά».

Πλη­ρο­φο­ρίες από το aegeannews,το Βήμα της Κω,