Μανώλης Χατζηάμαλλος: Οικογενειακή και έμφυλη βία

Δημο­σί­ευμα του Προ­έ­δρου του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω για την έμφυλη και ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία

Αγα­πη­τοί συμπα­τριώ­τες, δυστυ­χώς βρι­σκό­μα­στε και πάλι ενώπιον μιας έξαρσης του φαι­νο­μέ­νου της έμφυλης και ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Από το βήμα αυτό είχα και στο παρελ­θόν ανα­φερ­θεί στο φαι­νό­μενο αυτό, το οποίο βάζει σε σοβαρή δοκι­μα­σία τις σύγ­χρο­νες κοι­νω­νίες.

Οι κοι­νω­νι­κοί επι­στή­μο­νες είχαν απο­φαν­θεί ότι η έξαρση αυτού του φαι­νο­μέ­νου ήταν απόρ­ροια του εγκλει­σμού και της απο­μό­νω­σης των ανθρώ­πων κατά το διά­στημα της παν­δη­μίας. Η βία που παρα­τη­ρή­θηκε είχε τις εκβολές της στις ψυχω­τι­κές κατα­στά­σεις που δημιούρ­γησε η έλλειψη της ουσια­στι­κής επι­κοι­νω­νίας των ανθρώ­πων και φυσικά της αίσθη­σης ανα­σφά­λειας που δημιούρ­γησε ο κίν­δυ­νος της προ­σβο­λής της υγείας από έναν πρω­τό­γνωρο εχθρό.

Ως πρό­ε­δρος του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω, θεωρώ ότι θα πρέπει σήμερα, δύο χρόνια μετά το ορι­στικό τέλος της παν­δη­μίας, να επα­νε­κτι­μή­σουμε την κατά­σταση και να ανοί­ξουμε άλλον ένα διάλογο. Κάθε αναφορά στο φαι­νό­μενο, γίνεται αφορμή γόνιμου προ­βλη­μα­τι­σμού και ουσια­στι­κής δράσης.

Ως δικη­γο­ρι­κός κόσμος της χώρας, έχουμε ήδη ανα­λά­βει δράσεις, συμ­με­τέ­χο­ντας σε κάθε προ­σπά­θεια ουσια­στι­κής ενη­μέ­ρω­σης των συμπο­λι­τών μας, ώστε αφενός να γίνει προ­σπά­θεια ανα­χαί­τι­σης του ζητή­μα­τος, αφε­τέ­ρου να βοη­θη­θούν τα θύματα τέτοιων συμπε­ρι­φο­ρών στην κατα­μή­νυση των περι­στα­τι­κών.

Στα πλαίσια μιας ουσια­στι­κής ενη­μέ­ρω­σης είναι βασικό να ανα­φερ­θούμε στον ορισμό αυτής της ακραίας ανθρώ­πι­νης συμπε­ρι­φο­ράς. Η έμφυλη βία, σύμφωνα με τους κανόνες της εγκλη­μα­το­λο­γι­κής επι­στή­μης, είναι ένα φαι­νό­μενο το οποίο δια­κρί­νε­ται από τις άλλες μορφές βίας, διότι πηγάζει από την ιστο­ρικά δια­πι­στω­μένη ανι­σό­τητα στις σχέσεις κοι­νω­νι­κής ισχύος και εξου­σίας, μεταξύ ανδρών και γυναι­κών και εμπε­ριέ­χει τη χρήση υπαρ­κτής ή υπο­τι­θέ­με­νης δύναμης, η οποία χρη­σι­μο­ποιεί­ται ως μέσο κοι­νω­νι­κού ελέγχου και «σωφρο­νι­σμού» των ατόμων (συνη­θέ­στερα γυναι­κών) που την υφί­στα­νται.

Μορφές έμφυλης βίας συνι­στούν η λεκτική, σωμα­τική, ψυχο­λο­γική, συναι­σθη­μα­τική κακο­ποί­ηση, ο βιασμός, η σεξουα­λική βία, η σεξουα­λική παρε­νό­χληση, η εμπορία ανθρώ­πων, η σεξουα­λική εκμε­τάλ­λευση, η οικο­νο­μική βία, ο ανα­γκα­στι­κός γάμος, καθώς και η ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία, η οποία απο­τε­λεί μία από τις πιο δια­δε­δο­μέ­νες μορφές έμφυλης βίας, παγκο­σμίως. Συνη­θέ­στερη μορφή ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας είναι η βία από τον πρώην ή νυν σύζυγο ή σύντροφο προς τη σύζυγο ή σύντροφό του, αντί­στοιχα. Η πιο ακραία μορφή έμφυλης και σεξι­στι­κής βίας είναι η ανθρω­πο­κτο­νία γυναι­κών, η οποία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται με τον κοι­νω­νιο­λο­γικό όρο γυναι­κο­κτο­νία και η οποία δια­πράτ­τε­ται με υπό­βα­θρο τις βαθιά δεδο­μέ­νες κοι­νω­νι­κές αντι­λή­ψεις, σύμφωνα με τις οποίες οι γυναί­κες πρέπει να είναι υπο­τε­λείς στην ανδρική εξουσία. Στις περι­πτώ­σεις αυτές ο δράστης συνήθως έχει μία μακρό­χρονη κακο­ποι­η­τική συμπε­ρι­φορά απέ­να­ντι στο θύμα, που είναι συχνά σε θέση οικο­νο­μι­κής αδυ­να­μίας και εξάρ­τη­σης.

Σύμφωνα με τα τελευ­ταία, αλλά όχι πρό­σφατα, στοι­χεία του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγείας και του Οργα­νι­σμού Ηνω­μέ­νων Εθνών, κάθε χρόνο δια­πράτ­το­νται περί τις 50.000 γυναι­κο­κτο­νίες, δηλαδή δολο­φο­νού­νται κατά μέσο όρο 137 γυναί­κες την ημέρα ή άλλως, μία γυναίκα κάθε 10 λεπτά. Στο πλαίσιο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης 2.600 γυναί­κες χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο από ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία. Όπως έχει προ­σφυώς ανα­φερ­θεί, οι γυναί­κες, ηλικίας από 15 έως 44 ετών κιν­δυ­νεύ­ουν περισ­σό­τερο από βιασμό ή ενδο­οι­κο­γε­νειακή βία απ’ ότι από καρκίνο, τροχαία ατυ­χή­ματα, πόλεμο ή ελο­νο­σία, ενώ το 55% έως 95% των θυμάτων ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας δεν καταγ­γέλ­λουν το πρό­βλημα.

Όσον αφορά τις γυναι­κο­κτο­νίες στην Ελλάδα, το έτος 2014 ήταν 11, το έτος 2015 ήταν επίσης 11, το έτος 2016 ήταν 13, το έτος 2017 ήταν 7, το έτος 2018 ήταν 13, το έτος 2019 ήταν 8, το έτος 2020 επίσης 8, ενώ τα έτη 2021 και 2022 ήταν 23 και 24 αντί­στοιχα. Τέλος, το έτος 2023 ήταν 13. Αριθμός που επι­τρέ­πει κάποια πρώτα συμπε­ρά­σματα, περί ευδο­κί­μη­σης των αντι-μέτρων της πολι­τείας.

Στον παρα­πάνω άξονα δράσης, η Ολο­μέ­λεια των Προ­έ­δρων των Δικη­γο­ρι­κών Συλ­λό­γων Ελλάδας, με ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον για το ζήτημα, συγκρό­τησε Επι­τροπή από ειδι­κούς επι­στή­μο­νες με στόχο και σκοπό να υπο­βλη­θούν προ­τά­σεις στην πολι­τεία για την αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος.

Η προ­σπά­θειά μας ξεκί­νησε. Τα πρώτα συμπε­ρά­σματα έχουν εξαχθεί. Χρειά­ζε­ται βελ­τί­ωση το νομικό καθε­στώς ως προς την ποινική αντι­με­τώ­πιση του φαι­νο­μέ­νου, αλλά και σε αστικό επίπεδο, απαι­τεί­ται μια πιο ξεκά­θαρη στό­χευση της πολι­τείας. Χρειά­ζο­νται σοβαρές θεσμι­κές υπο­δο­μές και υπο­στη­ρι­κτι­κές υπη­ρε­σίες.

Οι προ­τά­σεις της σύν­θε­της επι­στη­μο­νι­κής ομάδας εργα­σίας είναι πολλές. Από αυτές στα­χυο­λογώ τις πλέον σημα­ντι­κές:

– Προ­τεί­νε­ται η δημιουρ­γία Συμ­βου­λευ­τι­κών Κέντρων σε κάθε Δήμο, στε­λε­χω­μέ­νων από Κοι­νω­νικό Λει­τουργό, Ψυχο­λόγο, Νομικό. Σήμερα είναι μόλις 44 σε όλη την Ελλάδα και αρκετά από αυτά υπο­στε­λε­χω­μένα. Όμως το γεγονός ότι τα τελευ­ταία τρία χρόνια έχουν περίπου διπλα­σια­στεί, κατα­δει­κνύει την σπου­δαιό­τητα που δείχνει για αυτά η Ελλη­νική πολι­τεία. Παράλ­ληλα απαι­τεί­ται η συνερ­γα­σία των Κέντρων αυτών με τους οικεί­ους δικη­γο­ρι­κούς συλ­λό­γους για την παροχή νομικών υπη­ρε­σιών και νομικής βοή­θειας στα θύματα.

– Προ­τεί­νε­ται η αύξηση του αριθμού των Ξενώνων Φιλο­ξε­νίας γυναι­κών και παιδιών σε κάθε Νομό, ευκο­λό­τερη και πιο ταχεία πρό­σβαση, ειδικά σε επεί­γου­σες περι­πτώ­σεις, για μεγα­λύ­τερο χρονικό διά­στημα, όταν κρί­νε­ται ανα­γκαίο. Σήμερα λει­τουρ­γούν αρκετοί Ξενώνες σε όλη την χώρα, με περιο­ρι­σμένη όμως δια­θε­σι­μό­τητα, με λίστα ανα­μο­νής και πολύ αυστη­ρές προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Ο δε ανώ­τα­τος χρόνος φιλο­ξε­νίας, ανέρ­χε­ται σε τρεις μήνες. Σε περι­πτώ­σεις υψηλού κιν­δύ­νου θα

πρέπει να υπάρχει πρό­βλεψη για φιλο­ξε­νία των γυναι­κών και των παιδιών σε συμ­βε­βλη­μένα με το κράτος ξενο­δο­χεία.

– Προ­τεί­νε­ται η δημιουρ­γία εξει­δι­κευ­μέ­νων κέντρων, στα οποία επι­στη­μο­νική ομάδα θα πλαι­σιώ­νει κάθε παιδί -θύμα ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Είναι σημα­ντικό το παιδί, να κατα­θέ­τει ενο­ποι­η­μένα, μία και μόνη φορά, σε εκπαι­δευ­μέ­νους συνε­ντευ­κτές, με συμ­με­τοχή όλων των εμπλε­κό­με­νων υπη­ρε­σιών (εισαγ­γε­λία, αστυ­νο­μία, κοι­νω­νι­κές υπη­ρε­σίες, υπη­ρε­σίες σωμα­τι­κής και ψυχικής υγείας) και θεσμο­θέ­τηση αυστη­ρού περιο­ρι­σμού των δυνα­το­τή­των των εμπλε­κό­με­νων υπη­ρε­σιών να καλούν το παιδί – θύμα για περαι­τέρω καταθέσεις-συνεντεύξεις ή μαρ­τυ­ρίες πριν ή μετά αυτή την ενο­ποι­η­μένη κατά­θεσή του, προ­κει­μέ­νου να περιο­ρι­στεί η δευ­τε­ρο­γε­νής θυμα­το­ποί­ηση των παιδιών.

– Προ­τεί­νε­ται η θεσμο­θέ­τηση οικο­νο­μι­κού επι­δό­μα­τος στή­ρι­ξης των θυμάτων ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής και έμφυλης βίας, προ­κει­μέ­νου να μπο­ρέ­σουν να σταθούν στα πόδια τους και να μην απο­τε­λεί η οικο­νο­μική εξάρ­τηση εμπόδιο στην καταγ­γε­λία σχε­τι­κού αδι­κή­μα­τος.

– Προ­τεί­νε­ται η θεσμο­θέ­τηση ειδικής πρό­βλε­ψης για δικαιο­λο­γη­μένη άδεια από την εργασία των θυμάτων έμφυλης βίας, ειδικά σε περι­πτώ­σεις που κρί­νε­ται ανα­γκαία η άμεση μετε­γκα­τά­σταση σε άλλη περιοχή, προ­κει­μέ­νου να απο­μα­κρυν­θεί η γυναίκα ή και τα ανήλικα από τον κακο­ποι­ητή.

– Προ­τεί­νε­ται η διεύ­ρυνση των οικο­νο­μι­κών ορίων ένταξης σε δωρεάν Νομική Βοήθεια για τα θύματα ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής και έμφυλης βίας και η δημιουρ­γία ειδικού κατα­λό­γου, από επι­μορ­φω­μέ­νους δικη­γό­ρους που επι­θυ­μούν να προ­σφέ­ρουν σε αυτές τις υπο­θέ­σεις και η σύσταση ιατρο­δι­κα­στι­κής υπη­ρε­σίας σε κάθε νοσο­κο­μείο της χώρας και προ­μή­θεια με ειδικό εξο­πλι­σμό (kit βιασμού) σε όλα τα Κέντρα Υγείας της χώρας, προ­κει­μέ­νου να μην χάνεται πολύ­τι­μος χρόνος που στερεί το απο­δει­κτικό υλικό σε υπο­θέ­σεις εγκλη­μά­των κατά της σεξουα­λι­κής ελευ­θε­ρίας. Σήμερα υπάρ­χουν μόνο 10 τέτοιες υπη­ρε­σίες σε όλη την χώρα, οι οποίες δεν λει­τουρ­γούν τα Σαβ­βα­το­κύ­ριακα και τις αργίες.

– Προ­τεί­νε­ται η δημιουρ­γία Ειδικών Τμη­μά­των για την κατα­πο­λέ­μηση της Έμφυλης Βίας σε όλα τα Αστυ­νο­μικά Τμήματα της

Επι­κρά­τειας. Σήμερα υπάρ­χουν πολλά, όχι όμως αρκετά για να δώσουν τις επι­θυ­μη­τές λύσεις.

– Προ­τεί­νε­ται η δημιουρ­γία κέντρων ενη­μέ­ρω­σης (hot spot) των θυμάτων σε όλα τα Δικα­στή­ρια της χώρας και η δημιουρ­γία ειδο­ποί­η­σης και εντο­πι­σμού (street safe) εφαρ­μο­γών για κινητά τηλέ­φωνα.

Παράλ­ληλα θα πρέπει να δοθεί ιδιαί­τερο βάρος στην πρόληψη, με την ενη­μέ­ρωση και την ευαι­σθη­το­ποί­ηση. Και εδώ τα συμπε­ρά­σματα είναι ξεκά­θαρα.

– Προ­τεί­νο­νται διαρ­κείς εκστρατείες-καμπάνιες ενη­μέ­ρω­σης και ευαι­σθη­το­ποί­η­σης του κοινού και ένταξη ειδικού μαθή­μα­τος στα σχολεία για τη σεξουα­λική αγωγή, την ισότητα, το φύλο, τη συναί­νεση, τα έμφυλα στε­ρε­ό­τυπα από εξει­δι­κευ­μέ­νους εκπαι­δευ­τι­κούς με την συν­δρομή και δικη­γό­ρων.

Αγα­πη­τοί συμπα­τριώ­τες, ο Δικη­γο­ρι­κός κόσμος ανα­λαμ­βά­νει πρω­το­βου­λίες και ανα­πτύσ­σει δράσεις ώστε όλα τα θύματα να καταγ­γεί­λουν αυτές τις εγκλη­μα­τι­κές πράξεις. Αν έχουν οποιο­δή­ποτε ενδοια­σμό ή για οποιαν­δή­ποτε δικό τους λόγο, κρίνουν ότι η περί­πτωσή τους δεν είναι ώριμη για καταγ­γε­λία, τότε ας απευ­θυν­θούν στις συμ­βου­λευ­τι­κές δομές των Δήμων και της Πολι­τείας. Η Ελλη­νική Πολι­τεία έχει θεσμο­θε­τή­σει την Γραμμή SOS 15900. Μια υπη­ρε­σία εθνικής εμβέ­λειας που δίνει τη δυνα­τό­τητα στις γυναί­κες θύματα βίας, αλλά και σε τρίτα πρόσωπα, να επι­κοι­νω­νή­σουν άμεσα µε ένα φορέα αντι­με­τώ­πι­σης της έµφυλης και της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Σε αυτήν την υπη­ρε­σία, ψυχο­λό­γοι και κοι­νω­νιο­λό­γοι παρέ­χουν άμεση βοήθεια σε έκτακτα και επεί­γο­ντα περι­στα­τικά βίας, σε 24ωρη βάση και 365 ημέρες το χρόνο. Ταυ­τό­χρονα υπάρχει δυνα­τό­τητα ηλε­κτρο­νι­κής επι­κοι­νω­νίας των θυμάτων µέσω της ηλε­κτρο­νι­κής διεύ­θυν­σης e-mail: [email protected].

Αγα­πη­τοί φίλοι, είναι σημα­ντικό να κατα­λά­βουμε ότι η μορφή αυτή της βίας είναι ιδιαί­τερη και ότι χρειά­ζε­ται άμεση αντι­με­τώ­πιση. Πρέπει να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε ότι πίσω από κλει­στές πόρτες υπάρ­χουν αβο­ή­θη­τοι άνθρω­ποι που περι­μέ­νουν την δράση μας.

 

Κως 01-05-2024

Μανώλης Χατζηά­μαλ­λος