Γ. Bαληνάκης: «Δεν έπρεπε σε καμία περίπτωση να δημιουργηθούν hotspots στα νησιά μας»

Κύριε Βαλη­νάκη, να ξεκι­νή­σουμε από την συνεχή προ­κλη­τι­κό­τητα της γεί­το­νος Τουρ­κίας απέ­να­ντι στην χώρα μας και τις απαι­τή­σεις που έχει στο Αιγαίο. Τι θα πρέπει να κάνει η Ελλάδα;

Δυστυ­χώς η ιστορία και η γεω­γρα­φία μας κατα­δί­κα­σαν να έχουμε στα ανα­το­λικά μας την Τουρκία για γείτονα, κι όχι χώρες ευρω­παϊ­κές που λύνουν τα προ­βλή­ματά τους μέσω της διπλω­μα­τίας.

Η τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα αυξά­νε­ται συνεχώς όσο περνάει ο καιρός δια­ψεύ­δο­ντας όλους αυτούς στη χώρα μας που επί δεκα­ε­τίες πίστευαν πως οι γεί­το­νές μας, είτε απλώς εξή­γα­γαν τα εσω­τε­ρικά τους προ­βλή­ματα, είτε με κάποιο μαγικό ραβδί θα εξα­να­γκα­ζό­ταν η Άγκυρα να απο­σύ­ρει τις διεκ­δι­κή­σεις της. Δυστυ­χώς, η Ελλάδα από τη δεκα­ε­τία του 1980 δεν επέ­δειξε -με μικρές τιμη­τι­κές εξαιρέσεις- την πρέ­πουσα σοβα­ρό­τητα στην αντι­με­τώ­πιση της γεί­το­νος.

Απέ­να­ντι σε ένα κράτος που από παρά­δοση και χαρα­κτήρα έχει ανα­πτύ­ξει μεθο­δικό σχε­δια­σμό, ροπή στη στρα­τιω­τική βία και απο­φα­σι­στι­κό­τητα, η χώρα μας δεν κατά­φερε να χαράξει μιά ολο­κλη­ρω­μένη και δια­χρο­νική εθνική στρα­τη­γική για να αντι­με­τω­πί­σει τον απει­λη­τικό γείτονα. Το μεγα­λύ­τερο ίσως εμπόδιο ήταν ο γνωστός αφο­ρι­σμός της δεκα­ε­τίας του 1980, ότι η Ελλάδα «δεν διεκ­δι­κεί τίποτε». Το δόγμα αυτό λει­τούρ­γησε παρα­λυ­τικά και οδη­γη­θή­καμε τελικά σε πλήρη μακα­ριό­τητα και εθνική αδρά­νεια.

Σε μιά περίοδο που σφρα­γί­στηκε με την υπο­γραφή της Σύμ­βα­σης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (1982), η Ελλάδα πέτυχε το παγκό­σμιο ρεκόρ απρα­ξίας στις θαλάσ­σιες ζώνες, αφού από τα δεκάδες δικαιώ­ματα που δικαιού­ται να αντλή­σει, επί 40 σχεδόν χρόνια δεν υιο­θέ­τησε ούτε ένα. Φυσικά, δεν ισχυ­ρί­ζο­μαι ότι ήταν και κάτι απλό, ούτε και υπάρχει μιά μαγική λύση, όπως πχ. η προ­σφυγή στη Χάγη που πολλοί υπο­στη­ρί­ζουν χωρίς να ξέρουν τους κιν­δύ­νους. Χρειά­ζο­νται πολλά που πρέπει να γίνουν γρήγορα και παράλ­ληλα και να εφαρ­μο­στούν βάσει σοβαρού σχε­δια­σμού με δια­χρο­νική και δια­κομ­μα­τική συναί­νεση και στα­θε­ρό­τητα.

Σε βιβλίο μου που θα παρου­σια­στεί στις 13 Μαρτίου στην Αθήνα από τις εκδό­σεις Σιδέρη παρου­σιάζω ένα τέτοιο ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο αντι­με­τώ­πι­σης της Τουρ­κίας που σχε­δί­ασα ως σύμ­βου­λος του Κώστα Καρα­μανλή την περίοδο που ήμασταν στην αντι­πο­λί­τευση (1998-2004) και τμήματά του εφαρ­μό­σαμε στη συνέ­χεια κατά την περίοδο δια­κυ­βέρ­νη­σης της ΝΔ.

Πολύς λόγος έχει γίνει για την στάση της ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής απέ­να­ντι στην Τουρκία. Προει­δο­ποιούν ότι θα επι­βλη­θούν κυρώ­σεις, αλλά δεν προχωρά τίποτε στην πράξη. Πρέπει να περι­μέ­νουμε κάτι παρα­πάνω;

Η Ε.Ε. και οι εταίροι μας έκαναν σημα­ντι­κές δηλώ­σεις κατα­δί­κης της Τουρ­κίας και της απα­ρά­δε­κτης τυχο­διω­κτι­κής συμπε­ρι­φο­ράς της.

Χρήσιμα είναι όλα αυτά και δεν πρέπει αφο­ρι­στικά να μηδε­νί­ζο­νται. Όμως πρέπει να αξιο­ποι­ή­σουμε αυτά τα κείμενα εποι­κο­δο­μη­τικά, βάσει σχεδίου και με πρω­το­βου­λίες. Δεν πρέπει να περι­μέ­νουμε να έρθουν οι άλλοι Ευρω­παίοι να κάνουν για μας αυτά που δεν είμαστε έτοιμοι να κάνουμε εμείς οι ίδιοι. Αν λοιπόν κάποιοι επα­να­παύ­ο­νται νομί­ζο­ντας ότι κάποιες χώρες θα έρθουν με τις στρα­τιω­τι­κές τους δυνά­μεις να λύσουν το πρό­βλημα του βίαιου γείτονα που μας έτυχε, πλα­νώ­νται πλάνη οικτρά. Πρέπει επι­τέ­λους να «σηκώ­σουμε τα μανίκια μας».

Να περά­σουμε στο Μακε­δο­νικό. Κατά την εκτί­μησή σας, μετά την Συμ­φω­νία των Πρεσπών και την ονο­μα­σία Βόρεια Μακε­δο­νία, μπο­ρούμε να είμαστε αισιό­δο­ξοι για την βελ­τί­ωση των σχέσεών μας; Κι από την άλλη, η Ελλάδα πρέπει να στη­ρί­ξει την έναρξη των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για την ένταξη της χώρας αυτής στην Ε.Ε.;

Η Συμ­φω­νία αξιο­ποί­ησε σε ένα βαθμό ένα παρά­θυρο ευκαι­ρίας από μιά κυβέρ­νηση απείρως πιο συνερ­γά­σιμη στα Σκόπια από εκείνες που είχαμε αντι­με­τω­πί­σει επί της δικής μας περιό­δου. Βέβαια χρειά­ζο­νται παρα­πέρα βελ­τιώ­σεις και θέλω να ελπίζω ότι θα υπάρξει πρόοδος.Ως προς την παρα­πέρα διεύ­ρυνση της ΕΕ με νέα μέλη θέλω όμως εδώ να επι­ση­μάνω ότι η Ελλάδα έχει κάθε δικαί­ωμα να είναι πολύ απαι­τη­τική ως προς τα κρι­τή­ρια της καλής γει­το­νίας με τους γεί­το­νές της. Δεν μπορεί δηλαδή να υπο­γρά­φει η Αλβανία το 2009 συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών με τη χώρα μας, με διάφορα τερ­τί­πια να την ακυ­ρώ­νει μονο­με­ρώς το 2010, και οι κατο­πι­νές ελλη­νι­κές κυβερ­νή­σεις να μην ανα­γά­γουν το θέμα αυτό σε προ­ϋ­πό­θεση για την παρα­πέρα πορεία της προς την ΕΕ. Αφήσαμε εξάλλου να μπούν στην Ένωση χώρες που στη συνέ­χεια «μας έβγαλαν τη γλώσσα» σε καίρια εθνικά θέματα και καμία αλλη­λεγ­γύη δεν επέ­δει­ξαν.

Ούτε καν κατα­νό­ηση για το πρό­βλημα που αντι­με­τω­πί­ζουμε. Αυτά δεν πρέπει να ξανα­συμ­βούν και τη δυνα­τό­τητα να το πετύ­χουμε μας την δίνει το Δια­πραγ­μα­τευ­τικό Πλαίσιο των πολι­τι­κών όρων και προ­α­παι­του­μέ­νων για ένταξη που πετύ­χαμε το 2005 απέ­να­ντι στην Τουρκία. Ανάλογα πρέπει να προ­βλε­φθούν και για τα νέα υπο­ψή­φια κράτη. Καλό είναι οι φιλικές χώρες να γίνο­νται μέλη, αλλά καλύ­τερα να γίνουν απο­δε­δειγ­μένα ακόμη φιλι­κό­τε­ρες, και μάλιστα πριν μπούν στην Ένωση…

Θα ήθελα το σχόλιό σας για το προ­σφυ­γικό – μετα­να­στευ­τικό. Είναι ένα ζήτημα που αντι­με­τω­πί­ζει η Ε.Ε. ενώ η Ελλάδα έχει σηκώσει μεγάλο βάρος. Ποιοι θα πρέπει να είναι οι σωστοί χει­ρι­σμοί, κατά την άποψή σας;

Όπως είχα επα­νει­λημ­μένα τονίσει ήδη κατά την εποχή που ήμουν υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, το ζήτημα αυτό είναι μεγάλης σημα­σίας, για όλη την Ευρώπη, ακόμη περισ­σό­τερο για τη χώρα μας, αλλά για τα νησιά μας ειδικά το θεωρώ ύψιστης επι­κιν­δυ­νό­τη­τας. Γιατί; Πρώτον, οι ροές δεν πρό­κει­ται εύκολα να μειω­θούν, ενώ το αντί­θετο παρα­μέ­νει πιθα­νό­τερο. Δεύ­τε­ρον, δεν έπρεπε σε καμία περί­πτωση να δημιουρ­γη­θούν hotspots στα νησιά μας. Τρίτον η Τουρκία απέ­κτησε δια του μετα­να­στευ­τι­κού μια στρό­φιγγα άσκησης εκβια­σμών πάνω στη χώρα μας αλλά και σε όλη την Ευρώπη κι αυτό το πλη­ρώ­νουμε σε αδυ­να­μία των Ευρω­παίων να αντι­στα­θούν στην Τουρκία.

Το βλέ­πουμε με το “άνοιγμα” των συνόρων από τον Ερντο­γάν και στον Έβρο. Τέταρ­τον, η Άγκυρα, μέσω των Μου­σουλ­μά­νων (κατά πλειο­ψη­φία) που απο­βι­βά­ζο­νται στις ακτές μας αποκτά ένα μοχλό αλλοί­ω­σης της πλη­θυ­σμια­κής μας σύν­θε­σης. Αυτό πρέπει άμεσα να δια­κο­πεί! Ας μην εθε­λο­τυ­φλούμε εστιά­ζο­ντας στις ανθρω­πι­στι­κές πτυχές του ζητή­μα­τος που βέβαια δεν πρέπει να παρα­βλέ­πο­νται. Οι εθνικοί κίν­δυ­νοι δεν υπάρ­χουν ίσως τόσο στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα, όμως στα νησιά μας είναι δυστυ­χώς άμεσοι και βέβαιοι, και πρέπει να ληφθούν αμέσως δρα­στικά μέτρα. Όταν χει­ρί­στηκα το μετα­να­στευ­τικό ως υφυ­πουρ­γός στην κυβέρ­νηση Καρα­μανλή, πετύ­χαμε α) και τα σύνορα να φυλά­ξουμε με διπλή απο­φα­σι­στι­κό­τητα , β) και να μην υπάρξει καμία δομή στα νησιά μας, γ) να εξα­σφα­λί­σουμε πρα­κτική και οικο­νο­μική ευρω­παϊκή βοήθεια, και δ) να γίνουν σύνορα της Ευρώπης. Η επι­χεί­ρηση Ποσει­δών που καθιε­ρώ­σαμε τότε με τη Frontex έστησε ένα πυκνό και απο­τε­λε­σμα­τικό δίκτυο περι­πο­λιών από σκάφη και αερο­σκάφη των εταίρων μας κατά μήκος των ελλη­νο­τουρ­κι­κών θαλασ­σίων συνόρων. Επι­πλέον, ο Κώστας Καρα­μαν­λής αξιο­ποί­ησε την ιδέα μου και κατα­θέ­σαμε το 2004 πρόταση για δημιουρ­γία Ευρω­παϊ­κής Ακτο­φυ­λα­κής.

Χρειά­στηκε να περά­σουν χρόνια προ­σπα­θειών αλλά τα κατα­φέ­ραμε και προ διετίας έγινε πραγ­μα­τι­κό­τητα. Έτσι φτάσαμε σήμερα που μιλάμε να προ­σλαμ­βά­νο­νται 10.000 άτομα που θα στε­λε­χώ­σουν τη φύλαξη των συνόρων. Δεν νομίζω να υπάρχει άλλη τόσο μεγάλη ελλη­νική πρω­το­βου­λία που να έγινε και πανευ­ρω­παϊκή πολι­τική. Ως βου­λευ­τής τότε Δωδε­κα­νή­σου μου ήταν αδια­νό­ητο να γίνει αυτό που έγινε αργό­τερα με τα hotspots στα ανα­το­λικά νησιά. Είχαμε εξάλλου (2009) συμ­φω­νή­σει με την ολλαν­δική κυβέρ­νηση να μας παρα­χω­ρή­σει ένα ειδικά δια­σκευα­σμένο πλοίο, στην ουσία ένα πλωτό hotspot με τον εξο­πλι­σμό του. Δια­πραγ­μα­τευό­μουν παράλ­ληλα την δωρεά προς το ελλη­νικό κράτος από Έλληνες εφο­πλι­στές ενός άλλου πλοίου για την περί­πτωση που θα προ­έ­κυ­πτε η ανάγκη. Τα πλοία αυτά θα έκαναν χρέη κέντρων πρώτης υπο­δο­χής και στη συνέ­χεια θα μετέ­φε­ραν τους παρά­τυ­πους μετα­νά­στες στη Σύρνα ή άλλο ακα­τοί­κητο νησί που με ευρω­παϊκή και διεθνή βοήθεια θα μετα­τρε­πό­ταν σε κλειστό προ­α­να­χω­ρη­σιακό κέντρο.

Όλα αυτά θα λει­τουρ­γού­σαν φυσικά κυρίως απο­τρε­πτικά διώ­χνο­ντας το πρό­βλημα από τα νησιά μας. Στα μεγάλα προ­βλή­ματα αντι­δράς με δρα­στι­κές απο­φά­σεις. Αλλιώς υφί­στα­σαι αυτά που υφι­στά­μεθα αλλά και τα ακόμα χει­ρό­τερα που θα δούμε αν δεν πάρουμε έγκαιρα θαρ­ρα­λέες απο­φά­σεις. Βλέπω τις τελευ­ταίες μέρες με τα γεγο­νότα στα νησιά του Ανατ.Αιγαίου να γίνεται αντι­λη­πτό το αδιέ­ξοδο στο οποίο θα φτά­σουμε αν δεν πάρουμε τις σωστές απο­φά­σεις.

Πώς βλέπετε το μέλλον της Ευρώπης, μετά την απο­χώ­ρηση τη Μεγάλης Βρε­τα­νίας; Απει­λεί­ται το ευρω­παϊκό οικο­δό­μημα;

Από μιά άποψη άνοιξε μια πόρτα εξόδου που μπορεί να βρει μιμητές. Από μια άλλη, έφυγε μιά χώρα που δημιουρ­γούσε αρκετά προ­βλή­ματα με τη νοο­τρο­πία της πρώην αυτο­κρα­το­ρίας. Ειδικά εμάς ως Ελλάδα δεν μας βοήθησε η Μεγ. Βρε­τα­νία ιδιαί­τερα τα τελευ­ταία χρόνια. Πάντα έτρεχε να υπο­στη­ρί­ξει την Τουρκία. Ακόμα λιγό­τερο βοήθησε την Κύπρο. Η Ευρώπη όμως περνάει μια μεγάλη και πολυ­ε­πί­πεδη κρίση και χρειά­ζε­ται τολ­μη­ρές απο­φά­σεις. Η χώρα μας είναι άλλωστε από αυτές που έχουν τα περισ­σό­τερα να χάσουν αν η κρίση στην ευρω­παϊκή ενο­ποί­ηση συνε­χι­στεί και μάλιστα διευ­ρυν­θεί.