Μηνάς Παπαδάκης: «Σε έναν κόσμο όπου το δίκαιο υποχωρεί, η αποτροπή είναι όρος επιβίωσης»

Στρα­τηγέ, η Ελλάδα συχνά επι­κα­λεί­ται την ρήση του Θου­κυ­δίδη για τη δύναμη και το δίκαιο. Πώς απο­τι­μάτε σήμερα το επίπεδο απειλής στο Αιγαίο και την Ανα­το­λική Μεσό­γειο; Βρι­σκό­μα­στε σε μια φάση σχε­τι­κής στα­θε­ρό­τη­τας ή σε μια παρα­τε­τα­μένη περίοδο δοκι­μα­σίας;

Οι τρέ­χου­σες γεω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις, ανα­τρέ­πουν θεμε­λιώ­δεις παρα­δο­χές του διε­θνούς συστή­μα­τος. Το διεθνές δίκαιο απα­ξιώ­νε­ται στην πράξη και υπο­χω­ρεί έναντι του δικαίου του ισχυρού, ενώ οι στρα­τη­γι­κές συμ­μα­χίες διέρ­χο­νται βαθιά κρίση ταυ­τό­τη­τας. Σε αυτό το περι­βάλ­λον, η επι­βί­ωση των κρατών, προ­ϋ­πο­θέ­τει νηφάλια ανάλυση, στρα­τη­γική σκέψη και ισχυρή απο­τροπή. Ο Θου­κυ­δί­δης επι­βε­βαιώ­νε­ται καθη­με­ρινά. Μας υπεν­θυ­μί­ζει ότι το δίκαιο συχνά μετα­τρέ­πε­ται σε αυτα­πάτη των αδυ­νά­μων, ενώ ο ισχυρός επι­βάλ­λει ό,τι του επι­τρέ­πει η δύναμή του. Αυτή η πραγ­μα­τι­κό­τητα αφορά άμεσα και στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις.

Στο δεύτερο σκέλος της ερώ­τη­σής σας κα. Παμπρή σχετικά με το επίπεδο απειλής, μπορούν να μιλή­σουν οι αριθμοί. Οι αριθμοί δεί­χνουν λοιπόν ότι το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα έχει μειωθεί η προ­κλη­τική στάση της Τουρ­κίας στον αέρα, κατά βάση με περιο­ρι­σμό των παρα­βιά­σεων του Εθνικού Ενα­έ­ριου Χώρου, (από 1.172 το 2023 και 87 εμπλο­κές σε 711 το 2025 με καμία εμπλοκή) ενώ από την άλλη πλευρά, είχαμε αυξα­νό­μενα θαλάσ­σια περι­στα­τικά με παρα­βιά­σεις του Εθνικών Χωρικών Υδάτων (από 1.642 περι­στα­τικά το 2023, σε 2.499 το 2024 και 2.988 το 2025). Οι αριθμοί μας παρου­σιά­ζουν μία εικόνα μείωσης περι­στα­τι­κών στον αέρα και αύξησης των περι­στα­τι­κών στην θάλασσα, ενώ η τ/ηγεσία δεν παύει να τονίζει την απο­φα­σι­στι­κό­τητα της Τουρ­κίας να προ­α­σπί­σει τα συμ­φέ­ρο­ντά της στο Αιγαίο, στην Κύπρο και στην Α. Μεσό­γειο.

Η Τουρκία ανα­λό­γως της δια­θε­σι­μό­τη­τας των μέσων της, δια­τη­ρεί την πίεση και συντη­ρεί την ένταση. Δεν πρέπει να παρα­γνω­ρί­ζουμε την δρα­στη­ριο­ποί­ηση τουρ­κι­κών αλιευ­τι­κών στα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, μία ηπιό­τερη ισχύ, που εκφρά­ζει όμως καθαρά τη βαθύ­τερη στρα­τη­γική στό­χευση της Άγκυρας, δηλαδή την εμμονή της στην εφαρ­μογή του δόγ­μα­τος της “Γαλά­ζιας Πατρί­δας”.

Η Τουρκία χρη­σι­μο­ποιεί τα αλιευ­τικά της για να νομι­μο­ποι­ή­σει de facto τα “δικαιώ­ματά” της και καλ­λιερ­γεί με αυτόν τον τρόπο την πεποί­θηση ότι οι επί­μα­χες περιο­χές είναι “γκρίζες ζώνες”. Όπως γίνεται αντι­λη­πτό τα περι­στα­τικά με τα τ/αλιευ­τικά θέτουν ευθέως ζήτημα εθνικής κυριαρ­χίας και δεν απο­τε­λούν απλά περι­στα­τικά παρά­νο­μης αλιείας.

Η αχίλ­λειος πτέρνα των τ/ΕΔ, την παρούσα περίοδο φαί­νε­ται ότι είναι η πολε­μική της αερο­πο­ρία με την περιο­ρι­σμένη δια­θε­σι­μό­τητα αερο­σκα­φών και την έλλειψη αερο­σκα­φών 4ης -5ης γενεάς. Προ­βλη­μα­τική φαί­νε­ται πως είναι επίσης και η Α/Α άμυνα εάν λάβουμε υπ’ όψιν το ό,τι άγνωστο μη επαν­δρω­μένο αερο­σκά­φος εισήλθε στην τουρ­κική επι­κρά­τεια και έφτασε μέχρι την Άγκυρα μέχρι να καταρ­ρι­φθεί.

Η Τουρκία σε εφαρ­μογή του Δόγ­μα­τος της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», ίδρυσε νέο Αμφίβιο Σώμα Στρατού, με τρεις Ταξιαρ­χίες Πεζο­ναυ­τών στις απέ­να­ντι ακτές, που απειλεί άμεσα ολό­κληρο το Αιγαίο, την Αν. Μεσό­γειο και Κύπρο και συνιστά μία ξεκά­θαρη επι­θε­τική – εχθρική ενέρ­γεια ενα­ντίον της χώρας μας. Παράλ­ληλα η Τουρκία συνε­χί­ζει εντα­τικά το πρό­γραμμα κατα­σκευής νέων απο­βα­τι­κών σκαφών.

Κατα­λή­γο­ντας μπο­ρούμε να πούμε ότι την παρούσα περίοδο το επίπεδο απειλής είναι σύνηθες, ενώ η Τουρκία προ­ε­τοι­μά­ζε­ται, εξο­πλί­ζε­ται και κερ­δί­ζει χρόνο μέχρι να απο­κα­τα­στή­σει την ισορ­ρο­πία στις αερο­πο­ρι­κές δυνά­μεις.

Η Τουρκία έχει υπομονή, παρα­κο­λου­θεί τις ελλη­νι­κές πρω­το­βου­λίες και την πορεία των συμ­μα­χιών και δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω. Η Ελλάδα πρέπει να είναι πάντα έτοιμη να αντι­με­τω­πί­σει έναν ανα­θε­ω­ρη­τικό γείτονα με επε­κτα­τι­κές βλέψεις.

Τα Δωδε­κά­νησα κ. Παπα­δάκη βρί­σκο­νται σταθερά στο επί­κε­ντρο της τουρ­κι­κής ρητο­ρι­κής και αμφι­σβή­τη­σης. Πόσο θωρα­κι­σμένα είναι σήμερα και πόσο επη­ρε­ά­ζει τον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό, η απρό­βλε­πτη στάση της πολι­τι­κής Τραμπ; Ο Αμε­ρι­κα­νός πρό­ε­δρος είναι ικανός να ζητήσει «συνεκ­με­τάλ­λευση» στο Αιγαίο;

Η Τουρκία αμφι­σβη­τεί την ελλη­νική κυριαρ­χία σε πλήθος νησιών, όχι μόνο της Δωδε­κα­νή­σου, αλλά ολο­κλή­ρου του Αιγαίου. Κατά πάγια τακτική συνε­χί­ζει να αμφι­σβη­τεί την ελλη­νική κυριαρ­χία στα Δωδε­κά­νησα, ενώ το καθε­στώς των νησιών μας είναι σαφές.

Με την Συνθήκη των Παρι­σίων του 1947, στην οποία η Τουρκία δεν είναι συμ­βαλ­λό­μενο μέρος, εκχω­ρή­θη­καν τα Δωδε­κά­νησα από τους Συμ­μά­χους, με πλήρη κυριαρ­χία, στην Ελλάδα.

Η ελλη­νική πολι­τεία γνω­ρί­ζο­ντας ότι τα Δωδε­κά­νησα βρί­σκο­νται στο κλι­σιο­σκό­πιο των επι­διώ­ξεων της Τουρ­κίας, έχει εξο­πλί­σει και θα έλεγα θωρα­κί­σει επαρκώς τα νησιά μας, μικρά και μεγάλα, αυξά­νο­ντας την απο­τροπή. Η προ­σπά­θεια συνε­χί­ζε­ται και πρέπει να συνε­χι­στεί, με προ­σθήκη νέων, υψηλής ακρί­βειας, οπλικών συστη­μά­των και αξιό­πι­στων μέσων. Το βελη­νε­κές των όπλων μας αυξά­νε­ται και οι ΕΔ μας καθί­στα­νται ικανές να αντι­με­τω­πί­σουν την απειλή.

Σίγουρα τα βήματα που γίνο­νται είναι προς τη θετική κατεύ­θυνση, κρί­νε­ται όμως σκόπιμο να εστιά­σουμε την προσοχή μας στο προ­σω­πικό των ΕΔ και στην επαρκή στε­λέ­χωση των Μονάδων μας, με λήψη ακόμη και «σκληρών» μέτρων που μπορούν να φθάσουν, στην αύξηση της θητείας και στην πρό­σληψη επι­πλέον επαγ­γελ­μα­τιών στρα­τιω­τών.

Ο πρό­ε­δρος των ΗΠΑ αντι­λαμ­βά­νε­ται τη διεθνή κατά­σταση με όρους αγοράς, όπου τα πάντα είναι μια διαρκής δια­πραγ­μά­τευση για την εξα­σφά­λιση κέρδους, πρα­κτική που ανοίγει επι­κίν­δυ­νες πόρτες στις διε­θνείς σχέσεις.

Μέσα σε αυτό το περι­βάλ­λον, αυξά­νε­ται ο κίν­δυ­νος στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις, οι οποίες είναι πιθανόν να αντι­με­τω­πι­στούν ως μία απλή συναλ­λαγή. Δεν μπο­ρούμε συνεπώς να απο­κλεί­σουμε και σε κάθε περί­πτωση θα πρέπει να είμαστε προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για αυτό, για το όχι και τόσο υπο­θε­τικό σενάριο, επι­βο­λής λύσεων σε συν­θή­κες εκβια­σμού και πίεσης στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές δια­φο­ρές. Η Ελλάδα συνεπώς, πρέπει να τηρήσει μία στρα­τη­γική ισχυρής απο­τρο­πής και συμ­μα­χίες με ισχυρές χώρες της περιο­χής.

Υπάρ­χουν, κατά τη γνώμη σας, “κόκ­κι­νες γραμμές” για την Ελλάδα που δεν θα έπρεπε ποτέ να απο­τε­λέ­σουν αντι­κεί­μενο δια­λό­γου ή δια­πραγ­μά­τευ­σης; Και πώς ορί­ζο­νται αυτές σε ένα τόσο ρευστό διεθνές περι­βάλ­λον;

Η συζή­τηση και οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις κα. Παμπρή, στα­μα­τούν εκεί που αρχί­ζουν τα κυριαρ­χικά μας δικαιώ­ματα. Η Τουρκία μας απειλεί με πόλεμο εάν ασκή­σουμε τα νόμιμα δικαιώ­ματά μας, αμφι­σβη­τεί την ελλη­νική κυριαρ­χία στα νησιά μας, δεν σέβεται τον εθνικό εναέριο χώρο και προ­σπα­θεί να μετα­τρέ­ψει τις παρά­νο­μες απειλές της σε μία κανο­νι­κό­τητα. Η επέ­κταση των χωρικών υδάτων μας έως τα 12 ν.μ. απο­τε­λεί μονο­με­ρές δικαί­ωμα της χώρας και δεν πρέπει να το δια­πραγ­μα­τευ­τούμε.

Κόκκινη γραμμή πρέπει να είναι η δια­πραγ­μά­τευση και συζή­τηση επί των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των και της εδα­φι­κής κυριαρ­χίας μας. Αν δεν υπάρξει από­συρση των παρά­λο­γων διεκ­δι­κή­σεων της Τουρ­κίας και του casus belli δεν μπορεί να γίνει οποια­δή­ποτε δια­πραγ­μά­τευση για τις οριο­θε­τή­σεις των θαλασ­σίων ζωνών.

Η έννοια της “απο­τρο­πής” χρη­σι­μο­ποιεί­ται συχνά στον δημόσιο λόγο. Με βάση τη στρα­τιω­τική σας εμπει­ρία, πότε η απο­τροπή λει­τουρ­γεί πραγ­μα­τικά και πότε αρχίζει να φθεί­ρε­ται ή να εκπέ­μπει λάθος μηνύ­ματα;

Σε μία περίοδο που το διεθνές δίκαιο υπο­χω­ρεί, η ισχύς είναι απα­ραί­τητη για να έχεις ειρήνη. Οι κύριοι πυλώνες που συν­θέ­τουν μια κατά­σταση απο­τρο­πής είναι η διπλω­μα­τία και η ισχύς.

Η απο­τροπή είναι βασική απο­στολή των ελλη­νι­κών ενόπλων δυνά­μεων, που ενι­σχύ­ε­ται όταν η χώρα είναι μέρος ευρύ­τε­ρων συμ­μα­χιών με δεσμεύ­σεις συλ­λο­γι­κής άμυνας.

Η απο­τροπή δεν είναι μόνο θέμα αριθμών και εξο­πλι­σμών, αλλά κυρίως στρα­τη­γι­κής θέσης, επι­χει­ρη­σια­κής ικα­νό­τη­τας και απο­φα­σι­στι­κό­τη­τας.

Η δια­τή­ρηση ισχυρών ενόπλων δυνά­μεων και ο σχε­δια­σμός, είναι κρί­σι­μοι παρά­γο­ντες για να κατα­στή­σουμε με σαφή­νεια στον αντί­παλο ότι οποια­δή­ποτε επι­θε­τική ενέρ­γεια θα είναι ασύμ­φορη (στη βάση της λογικής κόστους-οφέλους).

Η πεποί­θησή μου είναι ότι η Ελλάδα δια­θέ­τει σήμερα απο­τρε­πτική δύναμη ικανή να απο­θαρ­ρύ­νει πιθανές επι­θε­τι­κές κινή­σεις, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η στρα­τιω­τική ετοι­μό­τητα και η πολι­τική βούληση υπο­στη­ρί­ζο­νται με συνε­κτική πολι­τική άμυνας και σωστή στρα­τη­γική. Η υλο­ποί­ηση εθνικών στόχων, όπως η επέ­κταση χωρικών υδάτων και ανα­κή­ρυξη ΑΟΖ, προ­ϋ­πο­θέ­τει τη σαφή πρόθεση χρη­σι­μο­ποί­η­σης των Ε.Δ.

Συμπλη­ρώ­θη­καν 30 χρόνια από την κρίση στα Ίμια. Τι άλλαξε αυτή η τρα­γω­δία -χάθηκαν 3 ήρωες- στη στρα­τη­γική της χώρας;

Τιμούμε τη θυσία των τριών ηρώων μας, Καρα­θα­νάση, Βλα­χά­κου και Γαλοψού. Φυσικά δεν θα έπρεπε να δώσουν τη ζωή τους 3 Έλληνες Αξιω­μα­τι­κοί του ΠΝ για να επα­νε­ξε­τά­σουμε τη δια­κλα­δι­κό­τητα, το σύστημα χει­ρι­σμού κρίσεων και το εξο­πλι­στικό μας πρό­γραμμα.

Η κρίση των Ιμίων δεν ήταν απλώς ένα θερμό επει­σό­διο με την Τουρκία, αλλά μια ακραία δοκι­μα­σία για το πολι­τι­κο­στρα­τιω­τικό σύστημα της χώρας μας. Οι Ένοπλες Δυνά­μεις, από την πλευρά τους, βρέ­θη­καν στη δυσά­ρε­στη θέση να λει­τουρ­γούν υπό πολι­τική αβε­βαιό­τητα. Αν και το αξιό­μαχο και η επι­χει­ρη­σιακή ετοι­μό­τητα των Μονάδων στο Αιγαίο ήταν σε υψηλά επίπεδα, ανα­δεί­χθη­καν σοβαρά διαρ­θρω­τικά προ­βλή­ματα. Οι στρα­τιω­τι­κοί κλή­θη­καν να δια­χει­ρι­στούν μια κρίση χωρίς ξεκά­θαρο πλαίσιο κανόνων εμπλο­κής, με τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ να μη βρί­σκε­ται στο Εθνικό Κέντρο Επι­χει­ρή­σεων.

Τελικά, η κρίση των Ιμίων δεν απο­κά­λυψε μια αδύναμη χώρα, αλλά ένα κράτος που δυσκο­λευό­ταν να μετα­τρέ­ψει τη δύναμή του σε σαφή πολι­τική στρα­τη­γική.

30 χρόνια μετά θεωρώ ότι αρκετά πράγ­ματα έχουν βελ­τιω­θεί. Παρά­δειγμα, τα όσα εκτυ­λί­χθη­καν εντός του 2020, μια χρονιά που αναμ­φι­σβή­τητα απο­τε­λεί τη χει­ρό­τερη για τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις τα τελευ­ταία χρόνια μετά την κρίση των Ιμίων.

Οι δύο πλευρές έφτασαν πολλές φορές μια ανάσα από την εμπό­λεμη σύρραξη, με το τ/κράτος να επι­τί­θε­ται από στεριά, θάλασσα και αέρα και τις ελλη­νι­κές Ένοπλες Δυνά­μεις να απα­ντούν με ψυχραι­μία, δυνα­μι­σμό και απο­φα­σι­στι­κό­τητα. Καθ’ όλη τη διάρ­κεια της πολύ­μη­νης κρίσης με την Τουρκία το 2020, τόσο ο Στρατός Ξηράς, όσο το Πολε­μικό Ναυτικό και η Πολε­μική Αερο­πο­ρία έδιναν καθη­με­ρι­νές απα­ντή­σεις στις προ­κλή­σεις των Τούρκων.

Η προ­ά­σπιση των εθνικών συμ­φε­ρό­ντων μας είναι ένας διαρκής αγώνας και δεν υπάρχει κανένα περι­θώ­ριο λάθους και αδρά­νειας. Ειδικά αυτήν την περίοδο, που οι γεί­το­νές μας φαί­νε­ται να ξεπερ­νούν τον χει­ρό­τερο εαυτό τους.

Κλεί­νο­ντας, τι θα λέγατε σήμερα Στρα­τηγέ σε έναν νέο αξιω­μα­τικό που υπη­ρε­τεί στα ακρι­τικά νησιά, γνω­ρί­ζο­ντας ότι βρί­σκε­ται στην πρώτη γραμμή όχι μόνο στρα­τιω­τικά, αλλά και γεω­πο­λι­τικά;

Οι νέοι αξιω­μα­τι­κοί που υπη­ρε­τούν στα ακρι­τικά μας νησιά , πρέπει να είναι περή­φα­νοι και να θεωρούν τον εαυτό τους τυχερό που υπε­ρα­σπί­ζο­νται τα σύνορα της Πατρί­δας μας και αυξά­νουν το αίσθημα ασφά­λειας στους κατοί­κους.

Οι προ­κλή­σεις και οι δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν στα ακρι­τικά νησιά είναι πολλές. Εκτός των προ­κλή­σεων του επαγ­γέλ­μα­τος αντι­λαμ­βά­νο­νται τι αντι­με­τω­πί­ζει και ο μόνιμος κάτοι­κος των νησιών μας. Τίποτα δεν είναι αυτο­νό­ητο στα ακρι­τικά νησιά. Εάν μάθεις να λει­τουρ­γείς στα μικρά νησιά, δεν θα έχεις καμία δυσκο­λία στη μετέ­πειτα επαγ­γελ­μα­τική σου ζωή σου.

Η ζωή και η υπη­ρε­σία στα ακρι­τικά νησιά σε γεμίζει αυτο­πε­ποί­θηση και εμπι­στο­σύνη στις δυνα­τό­τη­τές σου. Το ταξίδι του Έλληνα αξιω­μα­τι­κού είναι συναρ­πα­στικό και προ­σφέ­ρει χαρές, πίκρες, απο­γοη­τεύ­σεις αλλά και υπέ­ρο­χες στιγμές, μονα­δι­κές, που κανένα άλλο επάγ­γελμα –λει­τούρ­γημα δεν προ­σφέ­ρει. Το ταξίδι έχει σημασία και όχι ο προ­ο­ρι­σμός.