Φωκάς Παπανικήτας, διαιτολόγος-διατροφολόγος: Η παχυσαρκία είναι ασθένεια – Αιτία, διάγνωση και οι κίνδυνοι που κρύβει

κ. Παπα­νι­κήτα ποια είναι τα πιο συνη­θι­σμένα λάθη που κάνουμε στη δια­τροφή μας, λόγω των πιε­στι­κών ρυθμών της καθη­με­ρι­νό­τη­τας;

Πιστεύω ότι ορι­σμένα από τα λάθη που κάνουμε στη δια­τροφή μας κα. Παμπρή, είναι αρχικά ο χρόνος που αφιε­ρώ­νουμε στο να προ­ε­τοι­μά­σουμε και να κατα­να­λώ­σουμε το γεύμα μας, όπως επίσης και η κακή δια­χεί­ριση της πείνας, λόγω του έντονου καθη­με­ρι­νού στρες, όπου μας οδηγούν σε λαν­θα­σμέ­νες δια­τρο­φι­κές συνή­θεις όπως παρά­λειψη γεύ­μα­τος ή στο να επι­λέ­ξουμε κάποιο ταχυ­φα­γείο (fast food), καθώς είναι βολικό, αλλά με υψηλή περιε­κτι­κό­τητα σε θερ­μί­δες, ζάχαρη και κορε­σμένα λιπαρά.

Το υπερ­βο­λικό σωμα­τικό βάρος έχει λάβει τη μορφή επι­δη­μίας παγκο­σμίως, που έχει σαν απο­τέ­λε­σμα τον αυξη­μένο καρ­διο­αγ­γειακό κίνδυνο, την εμφά­νιση σακ­χα­ρώδη διαβήτη τύπου 2 και τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Στην Ελλάδα πού βρι­σκό­μα­στε; Είναι τελικά η παχυ­σαρ­κία ασθέ­νεια ή συνέ­πεια του σύγ­χρο­νου τρόπου ζωής;

Η παχυ­σαρ­κία είναι πράγ­ματι νόσος και απο­τε­λεί κύριο παρά­γο­ντα κιν­δύ­νου για εμφά­νιση όπως διαβήτη, καρ­διαγ­γειακά, υπο­γο­νι­μό­τητα, καρκίνο και άλλες χρόνιες παθή­σεις, παράλ­ληλα όμως είναι και απο­τέ­λε­σμα του σύγ­χρο­νου τρόπου ζωής, που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από ανθυ­γιει­νές δια­τρο­φι­κές συνή­θειες και έλλειψη σωμα­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Η παχυ­σαρ­κία έχει αυξηθεί δρα­μα­τικά σε παγκό­σμιο επίπεδο και η Ελλάδα δεν απο­τε­λεί εξαί­ρεση. Το σύνολο των ενή­λι­κων παχύ­σαρ­κων ατόμων στην Ελλάδα είναι περίπου 30%. Για να κατα­νο­ή­σουμε καλύ­τερα τι συμ­βαί­νει με το σώμα μας, είναι σημα­ντικό να ανα­λύ­σουμε τους τέσ­σε­ρεις φαι­νο­τύ­πους που μπορεί να οδη­γή­σουν έναν άνθρωπο στην παχυ­σαρ­κία: 1) hungry brain, υπάρχει νευ­ρο­λο­γική δυσλει­τουρ­γία όπου δεν σημα­το­δο­τεί τον εγκέ­φαλο ότι έχει κατα­να­λώ­σει αρκετές θερ­μί­δες άρα κατα­λή­γει να τρώει μεγάλα γεύματα, 2) hungry gut, όπου το στομάχι και το έντερο στέλ­νουν σήματα πείνας μεταξύ των γευ­μά­των ακόμα και αν έχουν φάει μόλις 30 λεπτά νωρί­τερα, το λεγό­μενο τσι­μπο­λό­γημα 3) emotional hunger, όπου χρη­σι­μο­ποιούν το φαγητό ως απά­ντηση τόσο σε αρνη­τικά όσο και σε θετικά συναι­σθή­ματα, τα άτομα αυτά έχουν φαι­νο­τύ­πους που τους ωθούν να τρώνε επε­ξερ­γα­σμέ­νες τροφές πχ γλυκά 4) slow burner, δηλαδή χαμηλός μετα­βο­λι­κός ρυθμός σε συν­δυα­σμό με τη γενικά χαμηλή δρα­στη­ριό­τητα.

Πώς βλέπετε τις δημο­φι­λείς δίαιτες, όπως η keto, η δια­λειμ­μα­τική νηστεία, Atkins κ.α. βοηθούν; Υπάρ­χουν τελικά «μαγικές» λύσεις για την απώλεια βάρους;

Αρχικά κα. Παμπρή να ξεκα­θα­ρί­σουμε ότι δεν υπάρχει καμία τροφή που αδυ­να­τί­ζει από μόνη της. Βλέ­πουμε αναρ­τή­σεις στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης από πολλούς επι­τή­δειους που θέλουν να εκμε­ταλ­λευ­τούν την ανάγκη και την ανα­σφά­λεια του ανθρώ­που, όπως είναι η απώλεια βάρους με απώτερο σκοπό το οικο­νο­μικό κέρδος, αλλά και από «ειδι­κούς» που έρχο­νται να αναι­ρέ­σουν ή να παρα­ποι­ή­σουν τα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα και τις διε­θνείς κατευ­θυ­ντή­ριες οδηγίες, με απο­τέ­λε­σμα την απόλυτη σύγχυση του κόσμου.

Οι δίαιτες όπως η Keto, η Atkins και η δια­λειμ­μα­τική είναι πολύ δημο­φι­λείς τα τελευ­ταία χρόνια και συχνά παρου­σιά­ζο­νται ως γρή­γο­ρες και απο­τε­λε­σμα­τι­κές για την απώλεια βάρους. Ωστόσο, δεν μπο­ρούμε να πούμε ποια είναι απο­δο­τι­κό­τερη ή πιο ισορ­ρο­πη­μένη. Το ζητού­μενο είναι ο δια­τρο­φο­λό­γος να μπορεί να προ­σαρ­μό­ζει την εκά­στοτε δια­τροφή στο προφίλ του ασθενή με βάση την καθη­με­ρι­νό­τητά του, αλλά επίσης και με βάση το ιστο­ρικό που υπάρχει.

Τι προ­τεί­νετε σε άτομα που θέλουν να χάσουν βάρος, αλλά δυσκο­λεύ­ο­νται ενδε­χο­μέ­νως λόγω κακού μετα­βο­λι­σμού, ηλικίας κλπ;

Τα άτομα που δυσκο­λεύ­ο­νται να χάσουν κιλά θα πρέπει για αρχή να επι­κοι­νω­νή­σουν με έναν επι­στή­μονα υγείας, όπου θα τους κατα­το­πί­σει σωστά και τεκ­μη­ριω­μένα για τους λόγους που μπορεί να δυσκο­λεύ­ο­νται να πετύ­χουν τον στόχο τους και μετέ­πειτα να τους κερ­δί­σει την εμπι­στο­σύνη ώστε να γίνουν σύμ­μα­χοι σε αυτήν την προ­σπά­θεια. Ένα από τα συνη­θέ­στερα λάθη που ακούω είναι ότι ενώ ο ασθενής κατα­να­λώ­νει σε καθη­με­ρινή βάση καθαρή άλιπη πρω­τε­ΐνη με σαλάτα, η ζυγαριά δεν «πέφτει», αυτό από πίσω κρύβει αρκε­τούς λόγους για να συμβεί, όπως η αυθαί­ρετη κατα­νά­λωση θερ­μί­δων και η παρα­τε­τα­μένη χρήση της ίδιας δια­τρο­φής που έχει ως απο­τέ­λε­σμα να στα­μα­τή­σει να είναι απο­δο­τική.

Ποια είναι η προ­σω­πική σας άποψη για τα συμπλη­ρώ­ματα δια­τρο­φής; Πότε είναι απα­ραί­τητα;

Τα συμπλη­ρώ­ματα δια­τρο­φής είναι μία μάστιγα που υπάρχει εδώ και χρόνια. Ο κόσμος θα πρέπει να κατα­λά­βει οτι μέσα από μία ισορ­ρο­πη­μένη δια­τροφή θα καλύψει σχεδόν όλες τις ανάγκες του οργα­νι­σμού. Προ­φα­νώς και είναι απα­ραί­τητα σε περι­πτώ­σεις μεγάλης έλλει­ψης, πχ λόγω δυσα­πορ­ρό­φη­σης ή λόγω περιο­ρι­σμού πχ vegan δια­τρο­φής, και πάλι όμως θα πρέπει ο ασθενής να κάνει τακτικά εξε­τά­σεις αίματος ώστε να επι­βε­βαιώ­σει ότι υπάρχει έλλειψη και με την συμβολή του επι­στή­μονα υγείας να πάρει το σωστό συμπλή­ρωμα.

Πώς δια­τη­ρούμε μία ισορ­ρο­πη­μένη δια­τροφή μέσα στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας; Πολλοί μπερ­δεύ­ουν τη δια­τροφή με τη δίαιτα;

Μπο­ρούμε να δια­τη­ρή­σουμε μία ισορ­ρο­πη­μένη δια­τροφή έχοντας στο πιάτο μας όλα τα μακρο­θρε­πτικά συστα­τικά όπως είναι η πρω­τε­ΐνη, το λίπος και ο υδα­τάν­θρα­κας. Οι τροφές μας θα πρέπει να είναι επι­λεγ­μέ­νες με βάση τα θρε­πτικά συστα­τικά που έχει το κάθε τι, επίσης θα πρέπει να εκπαι­δευ­τούμε στο να δια­βά­σουμε σωστά τις ετι­κέ­τες που υπάρ­χουν πίσω από τα τρόφιμα, τα φρούτα και τα λαχα­νικά θα πρέπει να είναι εποχικά και τέλος θα πρέπει να επι­λέ­γουμε τους σωστούς τρόπους μαγει­ρέ­μα­τος. Πολύς κόσμος μπερ­δεύει τη δίαιτα με τη δια­τροφή, αλλά πιστεύω ότι αυτό οφεί­λε­ται κυρίως στη λαν­θα­σμένη αντί­ληψη ότι ένα ισορ­ρο­πη­μένο γεύμα θα πρέπει να είναι και με αυστη­ρούς δια­τρο­φι­κούς περιο­ρι­σμούς.