Καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου: Το διπλωματικό παρασκήνιο πίσω από τη δήλωση Φιντάν – Επόμενο κρας τεστ σε Κάρπαθο

Ένα έντονο διπλω­μα­τικό παρα­σκή­νιο, με δια­βου­λεύ­σεις που συνε­χί­στη­καν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες χθες Σάββατο, προη­γή­θηκε της νέας φάσης στην οποία εισέρ­χε­ται το έργο της ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Ελλάδας – Κύπρου. Παρά την ένταση που προ­κά­λε­σαν η τουρ­κική αντι-NAVTEX και η ανα­κοί­νωση του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, το κλίμα άρχισε στα­διακά να βελ­τιώ­νε­ται, με την Αθήνα να εκτιμά πλέον ότι οι έρευνες του βυθού θα ξεκι­νή­σουν κανο­νικά, εκτός απρο­ό­πτου και εφόσον το επι­τρέ­ψουν οι και­ρι­κές συν­θή­κες.

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, οι προ­σπά­θειες και οι δια­βου­λεύ­σεις συνε­χί­στη­καν το βράδυ της Παρα­σκευής, φτά­νο­ντας μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαβ­βά­του. Το κλίμα τότε εμφα­νι­ζό­ταν αισθητά καλύ­τερο, ενώ μέχρι αργά το από­γευμα παρέ­με­ναν ορι­σμέ­νες τεχνι­κές λεπτο­μέ­ρειες δια­δι­κα­στι­κού χαρα­κτήρα προς διευ­θέ­τηση. Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, η εικόνα ήταν πλέον θετική.

Στο επί­κε­ντρο βρέθηκε η δια­φο­ρε­τική δια­τύ­πωση που απο­τυ­πω­νό­ταν στο γαλλικό «communiqué» σε σχέση με τη θέση της ελλη­νι­κής πλευράς. Το ζήτημα δεν ήταν απλώς δια­δι­κα­στικό: η δια­τύ­πωση της γαλ­λι­κής ενη­μέ­ρω­σης προς τα παρά­κτια κράτη έπρεπε να είναι τέτοια ώστε να μην αφήνει περι­θώ­ρια για δια­φο­ρε­τι­κές ερμη­νείες ως προς το καθε­στώς των ερευνών και την αρμο­διό­τητα αδειο­δό­τη­σής τους.

Με νέα ενη­μέ­ρωση της Γαλλίας προς τα παρά­κτια κράτη, το βράδυ της Παρα­σκευής, σχετικά με τις έρευνες του γαλ­λι­κού πλοίου Abeille Marengo βάσει της NAVTEX που εξέδωσε ο Σταθμός Ηρα­κλείου, επι­χει­ρή­θηκε, σύμφωνα με τις ίδιες πλη­ρο­φο­ρίες, να ξεπε­ρα­στεί το πρό­βλημα που φάνηκε να ανα­κύ­πτει μετά την ανα­κοί­νωση του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών και την τουρ­κική αντι-NAVTEX.

Η διπλω­μα­τική κινη­τι­κό­τητα απο­τυ­πώ­θηκε και στη δημόσια τοπο­θέ­τηση του Τούρκου υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος εμφα­νί­στηκε καθη­συ­χα­στι­κός σε δήλωσή του στον αντα­πο­κριτή του ΣΚΑΪ στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, Μανώλη Κωστίδη. «Όλα είναι φυσιο­λο­γικά, όλα είναι καλά», ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά, ενώ, σύμφωνα με την ίδια αντα­πό­κριση, τουρ­κι­κές διπλω­μα­τι­κές πηγές υπο­στή­ρι­ζαν ότι το πρό­βλημα που είχε ανα­κύ­ψει έχει πλέον επι­λυ­θεί.

Η ελλη­νική πλευρά, πάντως, έσπευσε να ξεκα­θα­ρί­σει ότι η συγκε­κρι­μένη δήλωση δεν μετα­βάλ­λει τη θέση της Αθήνας. Ελλη­νι­κές διπλω­μα­τι­κές πηγές, σχο­λιά­ζο­ντας την τοπο­θέ­τηση Φιντάν, τόνισαν: «Η εσω­τε­ρική δια­χεί­ριση από την Τουρκία δεν μας αφορά. Η Ελλάδα είναι η μόνη αδειο­δο­τούσα χώρα, έπραξε αυτό που όφειλε σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και θα συνε­χί­σει να το πράττει».

Η δήλωση του Τούρκου υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών αποκτά ιδιαί­τερη σημασία αν δια­βα­στεί υπό το πρίσμα των δια­φο­ρε­τι­κών απο­δε­κτών στους οποίους απευ­θύ­νε­ται η Άγκυρα. Όπως εκτι­μούν ανα­λυ­τές, η τουρ­κική πλευρά επι­χει­ρεί να στείλει ταυ­τό­χρονα μηνύ­ματα προς την Ελλάδα, τη Γαλλία, αλλά και προς το εσω­τε­ρικό της Τουρ­κίας.

Από τη μία πλευρά, η δημόσια τοπο­θέ­τηση Φιντάν φαί­νε­ται να απο­σκο­πεί στον καθη­συ­χα­σμό της Αθήνας και κυρίως του Παρι­σιού, καθώς είχε προη­γη­θεί μια ιδιαί­τερα σκληρή και επι­θε­τική ανα­κοί­νωση του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, σε συν­δυα­σμό με την έκδοση της αντι-NAVTEX. Η Άγκυρα είχε αμφι­σβη­τή­σει την ελλη­νική αρμο­διό­τητα για τμήμα της περιο­χής των ερευνών, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι αυτή εμπί­πτει στην τουρ­κική υφα­λο­κρη­πίδα και ότι οποια­δή­ποτε ερευ­νη­τική δρα­στη­ριό­τητα θα πρέπει να συντο­νί­ζε­ται με τις τουρ­κι­κές αρχές.

Από την άλλη πλευρά, η ίδια δήλωση επι­τρέ­πει στην τουρ­κική κυβέρ­νηση να εμφα­νί­σει προς το εγχώριο ακρο­α­τή­ριο ότι η κατά­σταση εξε­λίσ­σε­ται ομαλά και ότι η Άγκυρα είναι ικα­νο­ποι­η­μένη από τη δια­χεί­ριση του ζητή­μα­τος. Πρό­κει­ται για μια δια­δι­κα­σία τεχνι­κού και νομικού χαρα­κτήρα, η οποία – όπως τονί­ζουν οι ίδιοι ανα­λυ­τές – δεν είναι απα­ραί­τητα εύκολα κατα­νοητή στο ευρύ­τερο κοινό, και η τουρ­κική ηγεσία μπορεί να επι­διώ­κει να παρου­σιά­σει την εξέλιξη ως απο­τέ­λε­σμα δικών της χει­ρι­σμών.

Ενδει­κτικό της πολυ­πλο­κό­τη­τας της δια­πραγ­μά­τευ­σης είναι ότι, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, το γαλλικό «communiqué» που αφο­ρούσε την ενη­μέ­ρωση της Άγκυρας ως παρά­κτιου κράτους δεν ικα­νο­ποιούσε ούτε την ελλη­νική ούτε την τουρ­κική πλευρά, με απο­τέ­λε­σμα να ζητηθεί ανα­δια­τύ­πωσή του. Η συγκε­κρι­μένη δια­δι­κα­σία, πάντως, δεν πρέπει να συγ­χέ­ε­ται με αίτημα ελλη­νι­κής πλευράς για τουρ­κική άδεια ούτε συνιστά ανα­γνώ­ριση τουρ­κι­κής αρμο­διό­τη­τας στην περιοχή.

Σε κάθε περί­πτωση, το βασικό μήνυμα της Αθήνας παρα­μέ­νει ότι «η Ελλάδα είναι η μόνη αρμόδια να αδειο­δο­τεί τις συγκε­κρι­μέ­νες έρευνες στις περιο­χές της δικαιο­δο­σίας της» και ότι «η δια­δι­κα­σία προ­χώ­ρησε με βάση το διεθνές δίκαιο». Η ενη­μέ­ρωση άλλων παρά­κτιων κρατών, στο πλαίσιο της διπλω­μα­τι­κής επι­κοι­νω­νίας, δεν ταυ­τί­ζε­ται με αίτημα έγκρι­σης ή άδειας, όπως επα­να­λαμ­βά­νουν αρμό­διες πηγές μιλώ­ντας στο skai.gr.

Σε τι σημείο βρί­σκο­νται οι έρευνες

Το διπλω­μα­τικό παρα­σκή­νιο εξε­λίσ­σε­ται ενώ έχει ήδη γίνει το κρίσιμο θεσμικό βήμα από την ελλη­νική πλευρά. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι την Παρα­σκευή 6 Νοεμ­βρίου, μετά τη θετική γνω­μο­δό­τηση της αρμό­διας διυ­πουρ­γι­κής επι­τρο­πής, ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Γιώργος Γερα­πε­τρί­της υπέ­γραψε την απόφαση για την αδειο­δό­τηση των ερευνών και των εργα­σιών που συν­δέ­ο­νται με την πόντιση του καλω­δίου. Ακο­λού­θησε η έκδοση της ελλη­νι­κής NAVTEX 1411/26 από τον σταθμό Ηρα­κλείου.

Η ελλη­νική ναυτική οδηγία έχει ισχύ από τις 6 Νοεμ­βρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027 και καλύ­πτει τη δια­δρομή από την Κρήτη έως τα όρια της κυπρια­κής ΑΟΖ, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της επέ­κτα­σης που ζητή­θηκε για το σύνολο της δια­δρο­μής. Μέρος των ερευνών, κυρίως βόρεια της Κρήτης, έχει ήδη ολο­κλη­ρω­θεί. Το σημα­ντικό τμήμα που απο­μέ­νει, επο­μέ­νως, αφορά την περιοχή νοτιο­α­να­το­λικά της Καρ­πά­θου, με κατεύ­θυνση προς την κυπριακή ΑΟΖ.

Η Τουρκία απά­ντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, αμφι­σβη­τώ­ντας την ελλη­νική δικαιο­δο­σία σε τμήμα της περιο­χής και επα­να­φέ­ρο­ντας τις γνωστές διεκ­δι­κή­σεις της επί της υφα­λο­κρη­πί­δας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Στην ανα­κοί­νωσή της, η τουρ­κική πλευρά υπο­στή­ριξε ότι η περιοχή εμπί­πτει στην τουρ­κική υφα­λο­κρη­πίδα, ότι δεν έχει δώσει άδεια για τις συγκε­κρι­μέ­νες δρα­στη­ριό­τη­τες και ότι οι έρευνες σε θαλάσ­σιες περιο­χές που θεωρεί ότι υπά­γο­νται στη δικαιο­δο­σία της θα πρέπει να συντο­νί­ζο­νται με τις τουρ­κι­κές αρχές. Παρέ­πεμψε, μάλιστα, στην επι­στολή που είχε απο­στεί­λει στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Λευ­κω­σία εξέδωσε τη δική της NAVTEX, με αριθμό 345/26, για το τμήμα των ερευνών που αφορά την κυπριακή ΑΟΖ. Η ισχύς της αρχίζει στις 19 Νοεμ­βρίου 2026 και ολο­κλη­ρώ­νε­ται στις 19 Μαρτίου 2027. Η Αθήνα και η Λευ­κω­σία βρί­σκο­νται σε συντο­νι­σμό, κάτι που απο­τυ­πώ­θηκε και στην τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία που είχε ο κ. Γερα­πε­τρί­της με τον Κύπριο υπουργό Εξω­τε­ρι­κών, Κων­στα­ντίνο Κόμπο.

Το γεγονός ότι η κυπριακή NAVTEX αρχίζει 13 ημέρες μετά την ελλη­νική αφήνει ένα χρονικό περι­θώ­ριο για την πραγ­μα­το­ποί­ηση των ερευνών στο τμήμα που αφορά την ελλη­νική πλευρά, καθώς και στην περιοχή που έχει οριο­θε­τη­θεί με την Αίγυπτο, προτού το ερευ­νη­τικό πλοίο εισέλ­θει στο τμήμα της κυπρια­κής ΑΟΖ.

Το επόμενο τεστ νοτιο­α­να­το­λικά της Καρ­πά­θου

Το σημα­ντι­κό­τερο πλέον είναι η μετά­βαση από τη διπλω­μα­τική και αδειο­δο­τική δια­δι­κα­σία στην πραγ­μα­τική εκτέ­λεση των ερευνών. Το γαλλικό ερευ­νη­τικό πλοίο Abeille Marengo βρί­σκε­ται στο λιμάνι του Ηρα­κλείου και, σύμφωνα με τις έως τώρα πλη­ρο­φο­ρίες, ανα­μέ­νε­ται να απο­πλεύ­σει τη Δευτέρα ή την Τρίτη 9-10 Νοεμ­βρίου, εφόσον δεν υπάρξει απρό­ο­πτο και το επι­τρέ­ψουν οι και­ρι­κές συν­θή­κες.

Οι έρευνες ανα­μέ­νε­ται να ξεκι­νή­σουν νοτιο­α­να­το­λικά της Καρ­πά­θου, σε περιοχή εκτός των ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων, την οποία η Ελλάδα θεωρεί τμήμα της δυνη­τι­κής της υφα­λο­κρη­πί­δας. Το ενδια­φέ­ρον θα στραφεί ιδιαί­τερα στην πορεία του πλοίου προς τα ανα­το­λικά και στην αντί­δραση της Τουρ­κίας όταν αυτό κινηθεί ανα­το­λικά του ακρω­τη­ρίου Σίδερο της Κρήτης.

Γνώστες των γεω­πο­λι­τι­κών θεμάτων εκτι­μούν πως η τουρ­κική αντί­δραση μπορεί να εκδη­λω­θεί σε δια­φο­ρε­τικά επίπεδα, από προει­δο­ποι­ή­σεις μέσω ασυρ­μά­του έως πιο ενεργές παρεμ­βά­σεις. Σε αυτή τη φάση, ωστόσο, δεν μπορεί να προ­ε­ξο­φλη­θεί η μορφή ή η έντασή της. Το κρίσιμο στοι­χείο θα είναι εάν η Άγκυρα περιο­ρι­στεί στη διπλω­μα­τική αμφι­σβή­τηση και στις αντι-NAVTEX ή επι­χει­ρή­σει να επη­ρε­ά­σει στην πράξη την εκτέ­λεση των ερευνών.

Από την ελλη­νική πλευρά, πάντως, η εκτί­μηση είναι ότι το σχέδιο θα υλο­ποι­η­θεί. Η διπλω­μα­τική διελ­κυ­στίνδα ενδέ­χε­ται να συνε­χι­στεί, όμως στην Αθήνα υπάρχει η βεβαιό­τητα ότι οι έρευνες θα προ­χω­ρή­σουν. Όπως υπο­γραμ­μί­ζουν διπλω­μα­τι­κές πηγές, το έργο δεν αφορά απο­κλει­στικά την Ελλάδα ή την Κύπρο, αλλά έχει και γαλλική διά­σταση, ενώ στη­ρί­ζε­ται με σημα­ντική ευρω­παϊκή χρη­μα­το­δό­τηση.

Πηγή: skai.gr