Τα έργα Πολιτισμού που προχωρούν και οι εκκρεμότητες που εκθέτουν τη Ρόδο

Η συζή­τηση για την ανα­βί­ωση του Κολοσ­σού της Ρόδου μπορεί να συγκε­ντρώ­νει ενίοτε το μεγα­λύ­τερο ενδια­φέ­ρον στη δημόσια συζή­τηση για την ταυ­τό­τητα και το μέλλον του νησιού, ωστόσο η πολι­τι­στική ατζέντα της Ρόδου είναι πολύ ευρύ­τερη και περι­λαμ­βά­νει παρεμ­βά­σεις με άμεση σημασία για την προ­στα­σία, την απο­κα­τά­σταση και την ανά­δειξη της ιστο­ρι­κής της κλη­ρο­νο­μιάς. Σε αυτό το πεδίο, αρκετές από τις σχε­δια­ζό­με­νες δράσεις του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού εμφα­νί­ζουν ικα­νο­ποι­η­τική κινη­τι­κό­τητα, με την προ­ώ­θηση έργων και πρω­το­βου­λιών που μπορούν να αλλά­ξουν στα­διακά την εικόνα του πολι­τι­στι­κού απο­θέ­μα­τος του νησιού.

Η πρόοδος αυτή, ωστόσο, δεν αναιρεί τις χρόνιες εκκρε­μό­τη­τες ούτε τις ευθύνες που ανα­λο­γούν σε εμπλε­κό­με­νους φορείς. Αντι­θέ­τως, ανα­δει­κνύει ακόμη περισ­σό­τερο την από­σταση ανάμεσα στον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση, με χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα το «Ήχος και Φως» και την Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση για τη Μεσαιω­νική Πόλη από τον Δήμο Ρόδου. Πρό­κει­ται για δύο σημα­ντι­κές υπο­θέ­σεις που εξα­κο­λου­θούν να δοκι­μά­ζουν την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της δημο­τι­κής δια­χεί­ρι­σης και τη δυνα­τό­τητα της Ρόδου να μετα­τρέ­ψει τις εξαγ­γε­λίες σε απτά απο­τε­λέ­σματα.

Ένα πολι­τι­στικό masterplan με συγκε­κρι­μέ­νες κατευ­θύν­σεις

Το πολι­τι­στικό masterplan που παρου­σιά­στηκε πριν από ένα χρόνο από το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού, δια­μορ­φώ­νει ένα ευρύ πλαίσιο παρεμ­βά­σεων για την πολι­τι­στική ανα­γέν­νηση της Ρόδου. Ο σχε­δια­σμός δεν περιο­ρί­ζε­ται στην απο­κα­τά­σταση μνη­μείων, αλλά επι­χει­ρεί να συν­δέ­σει την προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς με τη σύγ­χρονη δημιουρ­γία, την εκπαί­δευση, την ψηφιακή τεχνο­λο­γία και την ενεργό συμ­με­τοχή της τοπικής κοι­νω­νίας. Σε αρκετά σημεία, μάλιστα, ακο­λου­θεί κατευ­θύν­σεις που είχαν ήδη δια­τυ­πω­θεί στο πλαίσιο της υπο­ψη­φιό­τη­τας της Ρόδου για την Ευρω­παϊκή Πολι­τι­στική Πρω­τεύ­ουσα 2021, με το όραμα «Journey to the Light». Η ανά­δειξη των μνη­μείων, οι θεμα­τι­κές πολι­τι­στι­κές δια­δρο­μές, η ψηφιακή χαρ­το­γρά­φηση του πολι­τι­στι­κού απο­θέ­μα­τος και η δημιουρ­γία ενός φορέα συντο­νι­σμού της πολι­τι­στι­κής στρα­τη­γι­κής απο­τε­λού­σαν ήδη βασικά στοι­χεία εκείνης της προ­σπά­θειας. Το νέο masterplan επα­να­φέ­ρει αρκετές από αυτές τις κατευ­θύν­σεις, επι­διώ­κο­ντας να τις εντάξει σε ένα συνε­κτι­κό­τερο πλαίσιο δράσεων. Παράλ­ληλα, προ­βλέ­πει την προ­ώ­θηση 17 εμβλη­μα­τι­κών έργων, μεταξύ των οποίων περι­λαμ­βά­νο­νται η απο­κα­τά­σταση του Εθνικού Θεάτρου Ρόδου, η ανά­δειξη της Αρχαίας Ακρό­πο­λης, παρεμ­βά­σεις στη Λίνδο και στη Φιλέ­ρημο, η δημιουρ­γία υπαί­θριου μου­σείου στον Μόλο των Μύλων και η απο­κα­τά­σταση επι­θα­λάσ­σιων οχυ­ρώ­σεων και νεο­κλα­σι­κών σχο­λείων της Μεσαιω­νι­κής Πόλης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσ­σο­νται προ­τά­σεις για νέες πολι­τι­στι­κές δομές, όπως ένα Κέντρο ή Σπίτι Πολι­τι­σμού, ένας κόμβος και­νο­το­μίας για την εκπαί­δευση και τον πολι­τι­σμό, μια νέα θεα­τρική δομή και ένα Κέντρο Δημιουρ­γι­κό­τη­τας. Κεντρική προ­ϋ­πό­θεση για την επι­τυ­χία του σχεδίου παρα­μέ­νει, ωστόσο, η ύπαρξη στα­θε­ρού μηχα­νι­σμού συντο­νι­σμού, χρη­μα­το­δό­τη­σης και παρα­κο­λού­θη­σης της υλο­ποί­η­σης.

Ήχος και Φως: Μια ακόμη χαμένη ευκαι­ρία;

Στις εκκρε­μό­τη­τες που επι­βα­ρύ­νουν την εικόνα της πολι­τι­στι­κής δια­χεί­ρι­σης στη Ρόδο προ­στί­θε­ται και το «Ήχος και Φως», ένας χώρος με ιδιαί­τερη ιστο­ρική και του­ρι­στική σημασία, ο οποίος θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει σημείο ανα­φο­ράς για την πολι­τι­στική εμπει­ρία των επι­σκε­πτών της πόλης. Η προ­ο­πτική επα­να­λει­τουρ­γίας και ουσια­στι­κής ανα­βάθ­μι­σής του έχει επα­νέλ­θει επα­νει­λημ­μένα στη δημόσια συζή­τηση, χωρίς ωστόσο να έχει απο­δώ­σει μέχρι σήμερα το απο­τέ­λε­σμα που ανα­μέ­νε­ται από μια τόσο σημα­ντική υποδομή. Η καθυ­στέ­ρηση στις ενέρ­γειες που απαι­τού­νται από την πλευρά του Δήμου Ρόδου ανα­δει­κνύει ένα ζήτημα προ­τε­ραιο­τή­των, καθώς η αξιο­ποί­ηση ενός ιστο­ρι­κού χώρου με δυνα­τό­τη­τες πολι­τι­στι­κών εκδη­λώ­σεων και σύγ­χρο­νης οπτι­κο­α­κου­στι­κής παρου­σί­α­σης θα μπο­ρούσε να εμπλου­τί­σει το του­ρι­στικό προϊόν και να ενι­σχύ­σει την εξω­στρέ­φεια της πόλης. Την ώρα που σχε­διά­ζο­νται νέες πολι­τι­στι­κές δια­δρο­μές, προ­τεί­νο­νται και­νο­τό­μες εφαρ­μο­γές και ανα­ζη­τού­νται τρόποι επι­μή­κυν­σης της του­ρι­στι­κής περιό­δου, η παρα­τε­τα­μένη εκκρε­μό­τητα γύρω από το «Ήχος και Φως» δημιουρ­γεί εύλογα ερω­τή­ματα για την ταχύ­τητα με την οποία ο Δήμος προωθεί υπο­θέ­σεις που εμπί­πτουν στις αρμο­διό­τη­τές του. Η πολι­τι­στική ανά­πτυξη, άλλωστε, δεν κρί­νε­ται μόνο από την παρα­γωγή νέων σχεδίων, αλλά και από την ικα­νό­τητα αξιο­ποί­η­σης των υπο­δο­μών που ήδη υπάρ­χουν. Και σε αυτό το πεδίο, η Ρόδος εξα­κο­λου­θεί να έχει σημα­ντι­κές ανεκ­πλή­ρω­τες δυνα­τό­τη­τες.

Από τις εξαγ­γε­λίες  στην υλο­ποί­ηση

Η πολι­τι­στική ατζέντα της Ρόδου δεν εξα­ντλεί­ται, ασφαλώς, σε αυτές τις δύο υπο­θέ­σεις. Το masterplan του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού περι­λαμ­βά­νει ένα ευρύ φάσμα προ­τά­σεων, ενώ η προ­ώ­θηση επι­μέ­ρους παρεμ­βά­σεων και η κινη­τι­κό­τητα που κατα­γρά­φε­ται σε άλλες πολι­τι­στι­κές υπο­δο­μές δημιουρ­γούν προ­ϋ­πο­θέ­σεις για ουσια­στι­κές εξε­λί­ξεις. Αυτό που απαι­τεί­ται πλέον είναι η σύνδεση του συνο­λι­κού σχε­δια­σμού με μετρή­σιμα απο­τε­λέ­σματα. Η απο­κα­τά­σταση του Εθνικού Θεάτρου, η ανά­δειξη των μνη­μείων, η αξιο­ποί­ηση των ιστο­ρι­κών κτηρίων και η δημιουρ­γία σύγ­χρο­νων πολι­τι­στι­κών δομών χρειά­ζο­νται σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση, συντο­νι­σμό και συγκε­κρι­μένα χρο­νο­δια­γράμ­ματα. Παράλ­ληλα, απαι­τεί­ται σαφής εικόνα για το ποια έργα βρί­σκο­νται σε εξέλιξη, ποια αντι­με­τω­πί­ζουν εμπόδια και ποια πρέπει να επα­νεκ­κι­νή­σουν. Η Ρόδος δια­θέ­τει ένα πολι­τι­στικό κεφά­λαιο που λίγες πόλεις μπορούν να διεκ­δι­κή­σουν. Η πρό­κληση δεν είναι να ανα­κα­λύ­ψει εκ νέου τη σημασία του, αλλά να δια­μορ­φώ­σει τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις ώστε να το προ­στα­τεύ­σει και να το αξιο­ποι­ή­σει με συνέ­πεια. Η συζή­τηση για τον Κολοσσό μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως αφε­τη­ρία για την ανά­δειξη της ιστο­ρι­κής φυσιο­γνω­μίας του νησιού. Δεν μπορεί, όμως, να υπο­κα­τα­στή­σει την ανάγκη να προ­χω­ρή­σουν οι βασικές πολι­τι­στι­κές υπο­δο­μές και να κλεί­σουν οι εκκρε­μό­τη­τες που επί χρόνια υπο­νο­μεύ­ουν την υλο­ποί­ηση του σχε­δια­σμού. Γιατί η πολι­τι­στική ανα­γέν­νηση της Ρόδου δεν θα κριθεί μόνο από το εύρος των ορα­μά­των της, αλλά κυρίως από το κατά πόσο αυτά θα απο­κτή­σουν συγκε­κρι­μένο περιε­χό­μενο.