Τα θαλάσσια πάρκα, που δεν είναι μόνο για τα ψάρια – Η Άγκυρα μεταφέρει τη «Γαλάζια Πατρίδα» στην περιβαλλοντική διπλωματία και η Αθήνα καλείται να αποτρέψει τετελεσμένα

Με­ρι­κές φορές η γε­ω­πο­λι­τι­κή δεν έρ­χε­ται με πο­λε­μι­κό πλοίο. Έρ­χε­ται με έναν χάρτη πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής προ­στα­σί­ας. Η Τουρ­κία υπέ­γρα­ψε προ­ε­δρι­κά δια­τάγ­μα­τα για τη δη­μιουρ­γία δύο θα­λάσ­σιων πάρ­κων, ενός στο βο­ρειο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο και ενός στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Σύμ­φω­να με τις δη­μο­σιευ­μέ­νες χαρ­το­γρα­φή­σεις, το πρώτο εκτεί­νε­ται στην πε­ριο­χή ανά­με­σα στη Λήμνο και τη Σα­μο­θρά­κη και το δεύ­τε­ρο κα­λύ­πτει με­γά­λη θα­λάσ­σια ζώνη με­τα­ξύ Ρόδου και Κα­στελ­λό­ρι­ζου.

Η ελ­λη­νι­κή απά­ντη­ση ήταν άμεση και σαφής. Το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών υπο­στη­ρί­ζει ότι η μο­νο­με­ρής εγκα­θί­δρυ­ση θα­λάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών σε διε­θνή ύδατα είναι αντί­θε­τη προς το Δί­καιο της Θά­λασ­σας και ότι, στον βαθμό που οι τουρ­κι­κές ζώνες επε­κτεί­νο­νται σε ελ­λη­νι­κή υφα­λο­κρη­πί­δα, δεν πα­ρά­γουν κα­νέ­να έν­νο­μο απο­τέ­λε­σμα. Η εύ­κο­λη ανά­γνω­ση είναι ότι πρό­κει­ται για ακόμη μία τουρ­κι­κή πρό­κλη­ση.

Το ερώ­τη­μα είναι αν η Αθήνα θα μεί­νει στις ανα­κοι­νώ­σεις ή θα προ­βεί και σε συ­γκε­κρι­μέ­νες πρά­ξεις που θα κα­ταγ­γεί­λουν αλλά και θα στεί­λουν ξε­κά­θα­ρο μή­νυ­μα απο­τρο­πής δη­μιουρ­γί­ας πα­ρά­νο­μων τε­τε­λε­σμέ­νων από την πλευ­ρά της Τουρ­κί­ας.

Η υπό­θε­ση έχει προϊ­στο­ρία

Η εν­δια­φέ­ρου­σα ανά­γνω­ση είναι δια­φο­ρε­τι­κή. Η Άγκυ­ρα δο­κι­μά­ζει αν μπο­ρεί να με­τα­τρέ­ψει την πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή πο­λι­τι­κή σε ερ­γα­λείο θα­λάσ­σιας δι­καιο­δο­σί­ας. Και αυτό δεν ξε­κί­νη­σε χθες. Η υπό­θε­ση έχει προϊ­στο­ρία.

Η Ελ­λά­δα πα­ρου­σί­α­σε τον Ιού­λιο του 2025 δύο με­γά­λα θα­λάσ­σια πάρκα, στο Ιόνιο και στο νότιο Αι­γαίο, συ­νο­λι­κής έκτα­σης πε­ρί­που 27.500 τε­τρα­γω­νι­κών χι­λιο­μέ­τρων. Το πάρκο του Αι­γαί­ου κα­λύ­πτει πε­ρί­που 9.500 τε­τρα­γω­νι­κά χι­λιό­με­τρα γύρω από τις νό­τιες Κυ­κλά­δες. Η Αθήνα είχε το­νί­σει ότι τα όρια βρί­σκο­νται εντός ελ­λη­νι­κών υδά­των, ενώ η Τουρ­κία είχε αντι­δρά­σει υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι δεν πρέ­πει πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές πρω­το­βου­λί­ες να επη­ρε­ά­ζουν τις δια­φο­ρές με­τα­ξύ των δύο χωρών.

Η ση­με­ρι­νή τουρ­κι­κή κί­νη­ση επο­μέ­νως δεν είναι απο­συν­δε­δε­μέ­νη από εκεί­νη τη δια­μά­χη. Απο­τε­λεί, σε με­γά­λο βαθμό, απά­ντη­ση.

Μόνο που η Άγκυ­ρα φαί­νε­ται να πη­γαί­νει ένα βήμα πα­ρα­πέ­ρα, επει­δή οι ζώνες που χαρ­το­γρα­φεί δεν πε­ριο­ρί­ζο­νται, κατά την ελ­λη­νι­κή θέση, στην αδιαμ­φι­σβή­τη­τη τουρ­κι­κή δι­καιο­δο­σία. Και εκεί βρί­σκε­ται το πρό­βλη­μα.

Ο χάρ­της είναι το μή­νυ­μα

Στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις, η μορφή αλ­λά­ζει συχνά. Η ουσία πολύ λι­γό­τε­ρο. Άλ­λο­τε το μέσο είναι μια NAVTEX. Άλ­λο­τε μια άδεια έρευ­νας. Άλ­λο­τε ο χάρ­της της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας». Τώρα είναι ένα θα­λάσ­σιο πάρκο.

Σε όλες τις πε­ρι­πτώ­σεις, όμως, το κρί­σι­μο στοι­χείο είναι ποια ει­κό­να της θα­λάσ­σιας γε­ω­γρα­φί­ας προ­σπα­θεί να κα­νο­νι­κο­ποι­ή­σει κάθε πλευ­ρά. Η Τουρ­κία γνω­ρί­ζει ότι ένα θα­λάσ­σιο πάρκο από μόνο του δεν δη­μιουρ­γεί κυ­ριαρ­χία.

Η πο­λι­τι­κή αξία βρί­σκε­ται αλλού: στον χάρτη που εκ­δί­δε­ται, κυ­κλο­φο­ρεί διε­θνώς, εν­σω­μα­τώ­νε­ται σε κρα­τι­κά έγ­γρα­φα και στα­δια­κά επι­χει­ρεί να πα­ρου­σιά­σει ως φυ­σιο­λο­γι­κή μια συ­γκε­κρι­μέ­νη αντί­λη­ψη περί δι­καιο­δο­σί­ας. Στη γε­ω­πο­λι­τι­κή, ο χάρ­της δεν είναι ει­κο­νο­γρά­φη­ση. Είναι επι­χεί­ρη­μα.

Γιατί το Κα­στελ­λό­ρι­ζο πα­ρα­μέ­νει κε­ντρι­κό

Το δεύ­τε­ρο τουρ­κι­κό πάρκο απο­κτά ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία λόγω της πε­ριο­χής Ρόδου–Κα­στελ­λό­ρι­ζου. Το Κα­στελ­λό­ρι­ζο βρί­σκε­ται εδώ και χρό­νια στον πυ­ρή­να της ελ­λη­νο­τουρ­κι­κής δια­φο­ράς για τις θα­λάσ­σιες ζώνες της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου. Η Αθήνα στη­ρί­ζει τη θέση της στο Δί­καιο της Θά­λασ­σας και στα δι­καιώ­μα­τα των νη­σιών σε υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ. Η Τουρ­κία υπο­στη­ρί­ζει πολύ πε­ριο­ρι­στι­κό­τε­ρη επή­ρεια για τα ελ­λη­νι­κά νησιά της πε­ριο­χής και δεν είναι συμ­βαλ­λό­με­νο μέρος στη Σύμ­βα­ση του ΟΗΕ για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας.

Η νέα χαρ­το­γρά­φη­ση πρέ­πει επο­μέ­νως να δια­βα­στεί σε αυτό το πλαί­σιο. Όχι ως οι­κο­λο­γι­κή πρω­το­βου­λία που έτυχε να βρί­σκε­ται κοντά στο Κα­στελ­λό­ρι­ζο. Αλλά ως ακόμη μία απο­τύ­πω­ση του τρό­που με τον οποίο η Άγκυ­ρα αντι­λαμ­βά­νε­ται την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Και η Λή­μνος με τη Σα­μο­θρά­κη δεν είναι τυ­χαί­ες

Το βο­ρειο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο έχει δια­φο­ρε­τι­κή γε­ω­πο­λι­τι­κή ση­μα­σία. Η Τουρ­κία έχει επα­νει­λημ­μέ­να συν­δέ­σει νησιά του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου με το ζή­τη­μα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης, μια ερ­μη­νεία που η Αθήνα απορ­ρί­πτει και αντι­πα­ρα­βάλ­λει το δι­καί­ω­μα αυ­το­ά­μυ­νας και τις με­τα­γε­νέ­στε­ρες διε­θνείς συν­θή­κες. Το γε­γο­νός ότι ο νέος τουρ­κι­κός πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κός χάρ­της πα­ρεμ­βάλ­λε­ται στην πε­ριο­χή ανά­με­σα σε Λήμνο και Σα­μο­θρά­κη δη­μιουρ­γεί, επο­μέ­νως, πο­λι­τι­κό συμ­βο­λι­σμό που ξε­περ­νά κατά πολύ την προ­στα­σία της θα­λάσ­σιας ζωής.

Η πα­γί­δα για την Αθήνα

Η Ελ­λά­δα έχει δύο υπο­χρε­ώ­σεις που πρέ­πει να συν­δυά­σει. Η πρώτη είναι προ­φα­νής, να μην επι­τρέ­ψει να δη­μιουρ­γη­θεί η εντύ­πω­ση ότι απο­δέ­χε­ται τουρ­κι­κές μο­νο­με­ρείς χαρ­το­γρα­φή­σεις σε πε­ριο­χές όπου θε­ω­ρεί ότι θί­γο­νται ελ­λη­νι­κά δι­καιώ­μα­τα.

Η δεύ­τε­ρη είναι δυ­σκο­λό­τε­ρη, να μην οδη­γη­θεί σε μια λο­γι­κή όπου κάθε τουρ­κι­κός χάρ­της πα­ρά­γει αυ­τό­μα­τα μεί­ζο­να κρίση. Η σωστή αντί­δρα­ση απαι­τεί νο­μι­κή ακρί­βεια, διε­θνή τεκ­μη­ρί­ω­ση και συ­στη­μα­τι­κή δι­πλω­μα­τι­κή ενη­μέ­ρω­ση. Γιατί η σύ­γκρου­ση των χαρ­τών δεν κερ­δί­ζε­ται με δυ­να­τό­τε­ρες ανα­κοι­νώ­σεις. Κερ­δί­ζε­ται όταν τρίτα κράτη και διε­θνείς ορ­γα­νι­σμοί γνω­ρί­ζουν ποια θέση στη­ρί­ζε­ται σε ποιο νο­μι­κό θε­μέ­λιο.

Υπάρ­χει και ένα δύ­σκο­λο ελ­λη­νι­κό ερώ­τη­μα. Η Ελ­λά­δα πρέ­πει ταυ­τό­χρο­να να είναι συ­νε­πής. Όταν η Αθήνα υπο­στη­ρί­ζει ότι τα δικά της πάρκα είναι κα­θα­ρά πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή επι­λο­γή, οφεί­λει να επι­δει­κνύ­ει από­λυ­τη σα­φή­νεια ως προς το νο­μι­κό κα­θε­στώς των πε­ριο­χών στις οποί­ες τα δη­μιουρ­γεί. Η ισχυ­ρό­τε­ρη απά­ντη­ση στην Άγκυ­ρα δεν είναι να αντι­γρά­ψει τη μέ­θο­δό της. Είναι να δεί­ξει ότι η ελ­λη­νι­κή πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή πο­λι­τι­κή εφαρ­μό­ζε­ται εκεί όπου υπάρ­χει νό­μι­μη ελ­λη­νι­κή δι­καιο­δο­σία και δεν χρη­σι­μο­ποιεί­ται ως υπο­κα­τά­στα­το οριο­θέ­τη­σης. Αυτό κάνει το επι­χεί­ρη­μα ισχυ­ρό­τε­ρο και διε­θνώς.

Το πο­λι­τι­κό δια­κύ­βευ­μα – Η πα­γί­δα των «ήρε­μων νερών»

Η κυ­βέρ­νη­ση έχει επεν­δύ­σει στην πο­λι­τι­κή δια­τή­ρη­σης χα­μη­λής έντα­σης με την Τουρ­κία, χωρίς, όπως υπο­στη­ρί­ζει, υπο­χώ­ρη­ση σε ζη­τή­μα­τα κυ­ριαρ­χί­ας και κυ­ριαρ­χι­κών δι­καιω­μά­των.

Τα τουρ­κι­κά θα­λάσ­σια πάρκα είναι ένα καλό stress test αυτής της στρα­τη­γι­κής. Η Αθήνα πρέ­πει να δεί­ξει ότι μπο­ρεί ταυ­τό­χρο­να: να δια­τη­ρεί ανοι­χτούς διαύ­λους, να απο­φεύ­γει αχρεί­α­στη στρα­τιω­τι­κή έντα­ση, να απορ­ρί­πτει νο­μι­κά τις μο­νο­με­ρείς κι­νή­σεις, και να μη συ­νη­θί­ζει την κοινή γνώμη στην ιδέα ότι κάθε νέος τουρ­κι­κός χάρ­της είναι απλώς άλλη μία ανα­κοί­νω­ση. Γιατί υπάρ­χει και η αντί­θε­τη πα­γί­δα από την υπερ­βο­λι­κή αντί­δρα­ση.

Η με­γα­λύ­τε­ρη πα­γί­δα των «ήρε­μων νερών» δεν είναι μόνο ότι η Τουρ­κία μπο­ρεί να τα επι­κα­λεί­ται όταν τη διευ­κο­λύ­νουν και να επι­στρέ­φει στις προ­κλή­σεις όταν θε­ω­ρεί ότι έχει απο­κο­μί­σει δι­πλω­μα­τι­κά ή στρα­τη­γι­κά οφέλη· είναι κυ­ρί­ως ότι, μέσα από μια διαρ­κή αλ­λη­λου­χία χαρ­τών, δη­λώ­σε­ων και μο­νο­με­ρών ενερ­γειών, επι­χει­ρεί να εμπε­δώ­σει στη διε­θνή κοινή γνώμη την ει­κό­να ενός Αι­γαί­ου γε­μά­του «αμ­φι­σβη­τού­με­νες δια­φο­ρές».

Εκεί ακρι­βώς βρί­σκε­ται ο επι­κοι­νω­νια­κός και δι­πλω­μα­τι­κός κίν­δυ­νος για την Αθήνα: η πάγια ελ­λη­νι­κή θέση είναι ότι η μόνη δια­φο­ρά που μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­με­νο οριο­θέ­τη­σης με­τα­ξύ Ελ­λά­δας και Τουρ­κί­ας αφορά την υφα­λο­κρη­πί­δα και την ΑΟΖ, ενώ η Άγκυ­ρα επι­διώ­κει να διευ­ρύ­νει την ατζέ­ντα με ζη­τή­μα­τα κυ­ριαρ­χί­ας, απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης και άλλες μο­νο­με­ρείς διεκ­δι­κή­σεις.

Η Ελ­λά­δα, συ­νε­πώς, δεν πρέ­πει ούτε να πα­ρα­συρ­θεί σε μια επι­κοι­νω­νια­κή κλι­μά­κω­ση που θα ενι­σχύ­σει ακρι­βώς την τουρ­κι­κή αφή­γη­ση περί «πολ­λών ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών», ούτε όμως να επι­τρέ­ψει στη λο­γι­κή των «ήρε­μων νερών» να με­τα­τρα­πεί σε σιω­πη­ρή ανοχή. Χρειά­ζε­ται άμεση, θε­σμι­κή και διε­θνο­ποι­η­μέ­νη αντί­δρα­ση σε κάθε ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ενέρ­γεια: κα­τα­γρα­φή και κα­ταγ­γε­λία σε ΕΕ, ΝΑΤΟ και εταί­ρους, σαφής σύν­δε­ση της τουρ­κι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς με την πο­ρεία των ευ­ρω­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων και, όπου συ­ντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις, ενερ­γο­ποί­η­ση του ευ­ρω­παϊ­κού πλαι­σί­ου πε­ριο­ρι­στι­κών μέ­τρων. Ταυ­τό­χρο­να, η Αθήνα οφεί­λει να επα­να­λαμ­βά­νει με από­λυ­τη συ­νέ­πεια ότι διά­λο­γος μπο­ρεί να υπάρ­ξει στη βάση του διε­θνούς δι­καί­ου και όχι πάνω σε μια ατζέ­ντα διεκ­δι­κή­σε­ων που δη­μιουρ­γεί­ται διά της επα­νά­λη­ψης. Γιατί ίσως αυτό να είναι τε­λι­κά το πραγ­μα­τι­κό παι­χνί­δι της Άγκυ­ρας: όχι να κερ­δί­σει σή­με­ρα μια ελ­λη­νι­κή υπο­χώ­ρη­ση,αλλά να κάνει τη διε­θνή κοι­νό­τη­τα να πι­στέ­ψει αύριο ότι όλα στο Αι­γαίο είναι υπό δια­πραγ­μά­τευ­ση.

Πηγή: newpost.gr