Κατέρρευσε πανελλαδικά το σύστημα των «σπιτιών ανακύκλωσης» και η ανενεργή απόφαση του Δήμου Ρόδου αποκτά άλλη σημασία

• Η προμηθεύτρια εταιρεία απέσυρε κάθε υποστήριξη από τα μηχανήματα, ο διαβαθμιδικός σύνδεσμος της Αττικής δήλωσε ότι δεν ανανεώνει τη σύμβαση και μετακύλισε την ευθύνη στους δήμους. Στη Ρόδο η αντίστοιχη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, ενάμιση χρόνο μετά, δεν έχει μετατραπεί ποτέ σε υπογεγραμμένη σύμβαση

Για περισσότερο από μία εξαετία τα πολυκέντρα ανταποδοτικής ανακύκλωσης προβάλλονταν ως η πλέον σύγχρονη και αποτελεσματική μέθοδος διαλογής στην πηγή. Ήταν το εμβληματικό εργαλείο μιας πολιτικής που υποσχέθηκε ότι θα εκτόξευε τις επιδόσεις της χώρας στην ανακύκλωση και θα την έφερνε κοντά στους ευρωπαϊκούς στόχους. Σήμερα, το ίδιο εγχείρημα βρίσκεται σε κατάσταση αποσύνθεσης. Η χρηματοδότηση εξετάζεται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, οι διαδικασίες ανάθεσης ελέγχονται, η κοστολόγηση των μηχανημάτων έχει καταγραφεί σε πόρισμα δημοσιονομικού ελέγχου ως πολλαπλάσια της αγοραίας αξίας τους και οι δήμοι που πίστεψαν στο πρόγραμμα καλούνται τώρα να διαχειριστούν εξοπλισμό τον οποίο κανείς δεν αναλαμβάνει. Στη Ρόδο η εικόνα είναι διαφορετική, όχι όμως εξαιτίας κάποιας πρόνοιας. Η σχετική απόφαση ελήφθη, δεν εφαρμόστηκε ποτέ και η αδράνεια αποδεικνύεται εκ των υστέρων ασπίδα.
Η επιστολή που έριξε την πρώτη πέτρα
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η προμηθεύτρια εταιρεία, η οποία ελέγχεται από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, απέστειλε επιστολή με την οποία γνωστοποίησε ότι από τις 15 Ιουλίου 2026 παύει κάθε δραστηριότητα υποστήριξης των πολυκέντρων. Η κίνηση δεν ήταν μεμονωμένη ούτε αιφνίδια. Ακολούθησε την έφοδο ελεγκτικού μηχανισμού σε τρία γραφεία της εταιρείας, η οποία διατάχθηκε από τις ευρωπαίες εισαγγελείς με στόχο την κατάσχεση του ψηφιακού αρχείου, την εξέταση των συμβάσεων πώλησης προς περιφερειακούς και διαδημοτικούς φορείς διαχείρισης στερεών αποβλήτων και την κατάσχεση των συμβάσεων που η εταιρεία είχε συνάψει με εταιρείες επικοινωνίας, στο πλαίσιο διερεύνησης ενδεχόμενης αθέμιτης επιρροής για την ανάθεση του έργου.
Κατά πληροφορίες, οι ελεγκτές που συμμετείχαν στην έφοδο διαπίστωσαν ότι η ποσότητα των ανακυκλώσιμων υλικών που βρισκόταν στις εγκαταστάσεις ήταν αισθητά μικρότερη από εκείνη που θα δικαιολογούσε το εύρος των συμβάσεων. Παράλληλα, φέρεται να εντοπίστηκαν και υλικά που δεν προβλέπονταν από τις συμβατικές υποχρεώσεις του έργου, εύρημα που εξετάζεται στο πλαίσιο της συνολικής αξιολόγησης.
Δύο ημέρες αργότερα η εγκύκλιος προς τους δήμους
Στις 17 Ιουλίου 2026 ο διαβαθμιδικός σύνδεσμος διαχείρισης απορριμμάτων της Αττικής ενημέρωσε τους δήμους ότι, όπως ανέφερε, κατόπιν των πρόσφατων εξελίξεων διαμορφώνονται νέα δεδομένα για τον σύνδεσμο και για τους δήμους που φιλοξενούν πολυκέντρα ανακύκλωσης, καλώντας τους σε συντονισμένη αντίδραση. Στο ίδιο κείμενο γνωστοποιήθηκε ότι δεν πρόκειται να ανανεωθεί η σύμβαση για τα μηχανήματα και ζητήθηκε από τους δήμους να αναλάβουν εκείνοι την ευθύνη λειτουργίας τους.
Η σύμβαση, όπως προκύπτει, είχε λήξει προ τριετίας και παρατεινόταν ατύπως. Με βάση αυτήν, η εταιρεία είχε αναλάβει τη λειτουργία των πολυκέντρων για λογαριασμό των δήμων, τοποθετώντας έναν υπάλληλο σε καθένα από αυτά και φροντίζοντας για την αποκομιδή των ανακυκλώσιμων, ενώ ο δήμος κάλυπτε τα έξοδα ηλεκτροδότησης κάθε μηχανήματος.

Τι σταμάτησε στην πράξη
Οι συνέπειες της απόσυρσης ήταν άμεσες και μετρήσιμες. Σταμάτησε η διαδικασία περισυλλογής των ανακυκλώσιμων υλικών. Διακόπηκε η ηλεκτροδότηση σε όσα σημεία η εταιρεία είχε εγκαταστήσει δικά της ρολόγια παροχής. Ανεστάλη η καταβολή του ανταποδοτικού τέλους του 1 ευρώ για κάθε 33 πλαστικές φιάλες που επέστρεφαν οι πολίτες, δηλαδή ακριβώς εκείνου του κινήτρου στο οποίο στηρίχθηκε η επικοινωνιακή προώθηση του συστήματος.
Ορισμένοι δήμοι έχουν ήδη ξεκινήσει την απομάκρυνση των μηχανημάτων από τα σημεία εγκατάστασης. Ο σύνδεσμος, ωστόσο, αρνείται να τα παραλάβει, με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια πρωτοφανής εκκρεμότητα. Εξοπλισμός που αγοράστηκε με δημόσιους και κοινοτικούς πόρους παραμένει χωρίς φορέα λειτουργίας, χωρίς φορέα συντήρησης και χωρίς φορέα παραλαβής.
Τα μεγέθη δεν είναι αμελητέα. Πολυκέντρα είχαν προμηθευτεί 44 δήμοι της Αττικής, καθώς οι υπόλοιποι 22 είχαν εξαρχής αρνηθεί να τα αγοράσουν. Πανελλαδικά, ο συνολικός αριθμός των δήμων που αποδέχθηκαν την εγκατάστασή τους ξεπερνά τους 80.
Το πόρισμα που μιλούσε για πενταπλάσιο κόστος
Η προμήθεια των μηχανημάτων έγινε μέσω γνωστού αναπτυξιακού προγράμματος, με το κόστος για τα δημόσια ταμεία να ξεπερνά τα 80 εκατομμύρια ευρώ. Το επίσημο πόρισμα της Επιτροπής Δημοσιονομικού Ελέγχου κατέγραψε ότι για κάθε μεμονωμένο μηχάνημα καταβλήθηκαν 300.000 ευρώ χωρίς φόρο προστιθέμενης αξίας, όταν από τον ίδιο έλεγχο διαπιστώθηκε ότι υπήρχε εταιρεία η οποία προμήθευε αντίστοιχη εγκατάσταση με κόστος 66.000 ευρώ, δηλαδή περίπου στο ένα πέμπτο.
Ο έλεγχος διενεργήθηκε κατόπιν αιτήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς η χρηματοδότηση αφορούσε ευρωπαϊκό πρόγραμμα και κοινοτικούς πόρους. Στο πόρισμα καταγράφηκαν φωτογραφικές διαδικασίες και πλήθος παραβάσεων σε συγχρηματοδοτούμενες προμήθειες, ενώ επιβλήθηκε αρχικά και ποινή επιστροφής 3 εκατομμυρίων ευρώ με τη μορφή δημοσιονομικής διόρθωσης. Ως άκρως προβληματικές αποτυπώθηκαν και οι αντίστοιχες προμήθειες που αφορούσαν φορείς διαχείρισης εκτός Αττικής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει μια παρατήρηση του πορίσματος που πέρασε σχετικά απαρατήρητη. Τα μηχανήματα αφορούν υλικά συσκευασίας και, συνεπώς, η προμήθειά τους θα έπρεπε να είχε γίνει με βάση την αρχή της ευθύνης του παραγωγού και μέσω των συστημάτων που έχουν δημιουργηθεί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό. Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν περιορίζεται στο ύψος του τιμήματος αλλά επεκτείνεται στο κατά πόσο νομιμοποιούνταν εξαρχής η αγορά τους με δημόσιο χρήμα.
Οι επιδόσεις που δεν βελτιώθηκαν
Το επιχείρημα με το οποίο προωθήθηκε συστηματικά το πρόγραμμα από το 2019 και έπειτα ήταν η ενίσχυση των επιδόσεων της χώρας στην ανακύκλωση. Τα τελευταία στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν τον ισχυρισμό. Παρά τις επενδύσεις, η χώρα παραμένει πολύ μακριά από τον ευρωπαϊκό στόχο του 60% έως το 2030, συνεχίζει να οδηγεί σε ταφή πάνω από το 80% των απορριμμάτων και η ανακύκλωση παραμένει καθηλωμένη στο 18,5%.
Η ρόδικη απόφαση που έμεινε στα χαρτιά
Στις 26 και 27 Ιουνίου 2025 το Δημοτικό Συμβούλιο Ρόδου ενέκρινε, με απόφαση που καταγράφηκε στο σχετικό απόσπασμα πρακτικού, τη σύναψη νέας συνεργασίας για την οργάνωση ολοκληρωμένου συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών. Η έγκριση αφορούσε στην εγκατάσταση και λειτουργία κέντρων ανταποδοτικής ανακύκλωσης εντός του νησιού άνευ ανταλλάγματος για τον Δήμο, στηριζόμενη στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο και στην ανανεωμένη έγκριση λειτουργίας του συστήματος από τον αρμόδιο οργανισμό, με υπενθύμιση ότι η συνεργασία των δύο πλευρών χρονολογείται από το 2015.
Το τυποποιημένο υπόδειγμα σύμβασης που συνόδευε την απόφαση προέβλεπε ότι η εταιρεία αναλαμβάνει την τοποθέτηση και λειτουργία των κέντρων με δικά της μέσα ή μέσω εξουσιοδοτημένων συνεργατών, καθώς και το σύνολο των επιχειρησιακών εργασιών, δηλαδή την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη συντήρηση του εξοπλισμού και την επεξεργασία των υλικών για διάθεση στην αγορά. Τα έσοδα από την αξιοποίηση των ανακτημένων υλικών θα ανήκαν στην εταιρεία, όπως και το κόστος του ανταποδοτικού κινήτρου προς τους πολίτες. Ο Δήμος δεν αναλάμβανε οικονομική υποχρέωση, όφειλε ωστόσο να παραχωρήσει χωρίς αντάλλαγμα τους απαιτούμενους χώρους και να εξασφαλίσει την αναγκαία ηλεκτρολογική παροχή, με την ακριβή χωροθέτηση να γίνεται σε συνεργασία με την αρμόδια δημοτική διεύθυνση.
Η διάρκεια οριζόταν σε έξι έτη με αυτοδίκαιη παράταση για διαδοχικές εξαετείς περιόδους, ενώ προβλέπονταν ρήτρες καταγγελίας, διαδικασίες θεραπείας παραβάσεων και ρήτρα μη αποκλειστικότητας που άφηνε ανοικτό το ενδεχόμενο παράλληλης συνεργασίας του Δήμου με άλλα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης. Με τη λήξη της σύμβασης η εταιρεία θα δικαιούταν να απομακρύνει τον εξοπλισμό της.
Γιατί δεν υπογράφηκε ποτέ
Η σύμβαση δεν υπογράφηκε. Η υλοποίηση εξαρτιόταν από τεχνικές και διοικητικές προϋποθέσεις που δεν πληρώθηκαν, καθώς απαιτούνταν καθορισμός θέσεων για τα μηχανήματα μέσα από συνεργασία με τις υπηρεσίες σχεδιασμού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις πολεοδομικές και κυκλοφοριακές εγκρίσεις, καθώς και εξασφάλιση ηλεκτροδότησης στα σημεία εγκατάστασης. Η αλυσίδα των εγκρίσεων δεν προχώρησε και η απόφαση παρέμεινε ανενεργή.
Στη Ρόδο, εξάλλου, δύο μηχανήματα είχαν τοποθετηθεί από παλαιότερη φάση συνεργασίας, σε αθλητικό κέντρο και σε κεντρική πλατεία, στο πλαίσιο ενός προγράμματος που παρουσιαζόταν ως δείγμα προσανατολισμού προς την κυκλική οικονομία.