Στη ΔΕΘ του Σεπτεμβρίου χτίζει ο Κυριάκος Μητσοτάκης το αφήγημα της τρίτης τετραετίας

• Με την Νέα Δημοκρατία στο 30,4% της εκτίμησης ψήφου και μια δεξαμενή αναποφάσιστων που αγγίζει το 12,3%, το Μέγαρο Μαξίμου αντιμετωπίζει τη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης όχι ως ετήσια άσκηση παροχών, αλλά ως την πολιτική αφετηρία της πορείας προς τις εθνικές εκλογές. Ο πρωθυπουργός σχεδιάζει έναν οδικό χάρτη έως το 2030, την ώρα που η ακρίβεια παραμένει το πρώτο πρόβλημα των πολιτών και το 67% αξιολογεί αρνητικά το κυβερνητικό έργο

Κάθε χρόνο, το ίδιο ερώτημα κυριαρχεί στη δημόσια συζήτηση τις εβδομάδες πριν από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης: τι θα ανακοινώσει ο πρωθυπουργός και πόσο μεγάλο θα είναι το «καλάθι» των παροχών. Φέτος, ωστόσο, όλα δείχνουν ότι η άσκηση δεν θα είναι μια ακόμη επανάληψη του γνώριμου έργου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο Μέγαρο Μαξίμου αντιμετωπίζουν τη Θεσσαλονίκη ως κάτι πολύ περισσότερο από έναν σταθμό οικονομικών εξαγγελιών. Τη βλέπουν ως το σημείο εκκίνησης της τελικής διαδρομής προς τις εκλογές της άνοιξης του 2027 και, ταυτόχρονα, ως την ευκαιρία να στηθεί το συνολικό αφήγημα με το οποίο ο κ. Κυριάκος Μητσοτάκης θα διεκδικήσει τρίτη τετραετία.
Το βάρος, με άλλα λόγια, δεν πέφτει μόνο στο ύψος των μέτρων αλλά κυρίως στην ιστορία που θα τα συνοδεύει.
Η αντίφαση που καθορίζει τον σχεδιασμό
Η κυβέρνηση γνωρίζει ότι εισέρχεται στην πιο απαιτητική πολιτικά περίοδο της δεύτερης θητείας της. Από τη μία πλευρά μπορεί να επικαλεστεί μια οικονομία που εξακολουθεί να αναπτύσσεται ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με υψηλές επενδύσεις, χαμηλότερη ανεργία και ισχυρά δημόσια οικονομικά. Από την άλλη, γνωρίζει καλά ότι για μεγάλο μέρος των πολιτών η καθημερινότητα εξακολουθεί να καθορίζεται από την ακρίβεια, το κόστος στέγασης και τη δυσκολία να αυξηθεί ουσιαστικά το διαθέσιμο εισόδημα.
Αυτή η αντίφαση, ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και στην αίσθηση της κοινωνίας, αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό πρόβλημα που καλείται να διαχειριστεί ο κ. Μητσοτάκης. Και εξηγεί γιατί, όπως προκύπτει, η φετινή ΔΕΘ δεν θα στηριχθεί σε ένα εντυπωσιακό «μεγάλο μέτρο» ικανό να αλλάξει μονομιάς το πολιτικό κλίμα. Ο σχεδιασμός βασίζεται σε μια πιο σύνθετη λογική: κάθε σημαντική κοινωνική ομάδα να μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό της μέσα στις ανακοινώσεις. Συνταξιούχοι, μισθωτοί, ελεύθεροι επαγγελματίες, νέοι, οικογένειες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η επιδίωξη είναι καθεμία από αυτές τις ομάδες να μπορεί να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: «Τι αλλάζει για μένα;».
Στοχευμένες παρεμβάσεις αντί διαγωνισμού υποσχέσεων
Δεν είναι τυχαίο ότι οι πληροφορίες συγκλίνουν σε στοχευμένες παρεμβάσεις για τους συνταξιούχους, σε φορολογικές διορθώσεις για τους ελεύθερους επαγγελματίες, σε πρόσθετες ελαφρύνσεις για τη μεσαία τάξη και σε μέτρα που συνδέονται με τους μισθούς και την οικογένεια. Η λογική δεν είναι να ευνοηθεί μία μόνο κοινωνική ομάδα αλλά να δημιουργηθεί η αίσθηση μιας ευρύτερης κοινωνικής ανταπόδοσης.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι αρνητικές απαντήσεις που δίνει έως σήμερα η κυβέρνηση σε αιτήματα όπως η επαναφορά του 13ου μισθού ή οι γενικευμένες μειώσεις του ΦΠΑ. Το ζήτημα, όπως εξηγείται, δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι και ζήτημα πολιτικής στρατηγικής. Ο κ. Μητσοτάκης φαίνεται να επιλέγει να διατηρήσει ως βασικό του πλεονέκτημα την εικόνα της δημοσιονομικής αξιοπιστίας, εκπέμποντας το μήνυμα ότι η κυβέρνηση δεν πρόκειται να μπει σε διαγωνισμό υποσχέσεων με την αντιπολίτευση αλλά θα ανακοινώνει μόνο μέτρα που θεωρεί ότι μπορεί να εφαρμόσει. «Δεν υπόσχομαι μαγικές λύσεις, αλλά αυτά τα οποία λέω είναι και επεξεργασμένα και κοστολογημένα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός στη συνέντευξή του στο Liberal, απορρίπτοντας τις εύκολες υποσχέσεις για άμεση αποκλιμάκωση των τιμών.

Οδικός χάρτης για την Ελλάδα του 2030
Υπάρχει, ωστόσο, και μία παράμετρος που ενδέχεται να αποδειχθεί η σημαντικότερη. Οι πληροφορίες που διακινούνται το τελευταίο διάστημα συγκλίνουν στο ό,τι ο πρωθυπουργός δεν επιθυμεί να παρουσιάσει απλώς ένα πακέτο μέτρων για το 2027. Θέλει να καταθέσει έναν οδικό χάρτη έως το τέλος της δεκαετίας, ένα σχέδιο που θα συνδέει τη φορολογία, τους μισθούς, τις συντάξεις, τις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις σε μια ενιαία αφήγηση για την Ελλάδα του 2030.
Εάν αυτή είναι τελικά η επιλογή του, τότε η φετινή ΔΕΘ αποκτά διαφορετικό χαρακτήρα. Οι οικονομικές εξαγγελίες παύουν να αποτελούν ετήσια άσκηση παροχών και μετατρέπονται σε συνολική πρόταση διακυβέρνησης για την επόμενη τετραετία. Σε αυτό το πλαίσιο δεν αποκλείεται ακόμη και μια πιο καθαρή τοποθέτηση για τον εκλογικό ορίζοντα, όχι μόνο επειδή η πρωτοβουλία των κινήσεων ανήκει συνταγματικά στον πρωθυπουργό αλλά και επειδή μια οικονομία που αναζητά επενδύσεις και σταθερότητα χρειάζεται σαφή πολιτικό ορίζοντα.
Το 30,4% και ο πήχης της αυτοδυναμίας
Το πολιτικό έδαφος πάνω στο οποίο στήνεται αυτός ο σχεδιασμός αποτυπώνεται στη νέα δημοσκόπηση της Metron Analysis για το MEGA. Η Νέα Δημοκρατία καταγράφει 30,4% στην εκτίμηση ψήφου και 25% στην πρόθεση ψήφου, με διαφορά 13,3 μονάδων από το νέο κόμμα του κ. Αλέξη Τσίπρα, το οποίο περνά στη δεύτερη θέση με 17,1% στην εκτίμηση και 14,1% στην πρόθεση. Το ΠΑΣΟΚ ακολουθεί τρίτο, με 11,4% και 9,4% αντίστοιχα.
Το 30,4% δεν απαντά από μόνο του στο ερώτημα της αυτοδυναμίας. Δίνει όμως στο κυβερνητικό επιτελείο τη βάση για να συνεχίσει να τη θέτει ως κεντρικό πολιτικό στόχο. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός υπήρξε σαφής: «Θεωρώ ότι ο στόχος της αυτοδυναμίας είναι ρεαλιστικός και εφικτός». Το επιχείρημά του δεν στηρίζεται μόνο στην αριθμητική αλλά και στην πολιτική σύγκριση. «Η αυτοδύναμη Νέα Δημοκρατία είναι μία πρόταση εξουσίας, πολύ συγκεκριμένη και πολύ σαφής. Ποια είναι η άλλη;», διερωτήθηκε, επιχειρώντας να μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από τη φθορά της κυβέρνησης στην απουσία εναλλακτικής κυβερνητικής λύσης. Παράλληλα, έκλεισε την πόρτα στα σενάρια συνεργασιών: «Διεκδικώ την αυτοδυναμία ακριβώς επειδή δεν βλέπω περιθώριο συνεργασίας». Η φράση αυτή σκιαγραφεί και τη βασική γραμμή έως το 2027, δηλαδή ότι η Νέα Δημοκρατία θα ζητήσει νέα καθαρή εντολή και όχι εντολή διαπραγμάτευσης.
Η κρίσιμη δεξαμενή των αναποφάσιστων
Το στοιχείο που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον στα κομματικά επιτελεία είναι η αδιευκρίνιστη ψήφος, η οποία στη μέτρηση της Metron Analysis φτάνει στο 12,3%. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι η πολιτική εικόνα δεν έχει κλειδώσει. Η σύνθεση της δεξαμενής έχει ιδιαίτερη σημασία. Το 17% των αναποφάσιστων είχε ψηφίσει Νέα Δημοκρατία το 2023, το 13% ΠΑΣΟΚ, το 8% ΣΥΡΙΖΑ, ενώ το 58% προέρχεται από άλλα κόμματα, την αποχή ή το λευκό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πρώην ψηφοφόροι της Νέας Δημοκρατίας θα επιστρέψουν αυτόματα. Δείχνει όμως ότι η κυβέρνηση διατηρεί μια υπαρκτή δεξαμενή επανασυσπείρωσης, την οποία ταυτόχρονα θα διεκδικήσει και η αντιπολίτευση. Από την τελική κατανομή της θα κριθεί όχι μόνο το εύρος της διαφοράς αλλά και το αν η συζήτηση περί αυτοδυναμίας θα παραμείνει ζωντανή έως την κάλπη.
Η σκιά της ακρίβειας πάνω από το κυβερνητικό αφήγημα
Η ίδια δημοσκόπηση έχει, ωστόσο, και μια ιδιαίτερα απαιτητική όψη για την κυβέρνηση. Το 67% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση, ενώ η ακρίβεια παραμένει το πρώτο πρόβλημα με ποσοστό 50%. Παράλληλα, το κυβερνητικό έργο αξιολογείται αρνητικά από το 67%, έναντι 28% θετικών κρίσεων.
Εδώ εντοπίζεται το βασικό στοίχημα για το Μέγαρο Μαξίμου: να μετατραπεί η μακροοικονομική εικόνα σε χειροπιαστό όφελος για τα νοικοκυριά. Ο κ. Μητσοτάκης το περιέγραψε με σαφήνεια: «Η μακροοικονομική επιτυχία που αναγνωρίζεται από όλους πρέπει να γίνει κτήμα των ίδιων των πολιτών». Η απάντηση που δίνει περιλαμβάνει αυξήσεις μισθών, μειώσεις φόρων και πίεση στην αγορά μέσω του ανταγωνισμού.
Ο παράγοντας Τσίπρας και η μάχη της αντιπολίτευσης
Η μεγάλη μεταβολή στο πεδίο της αντιπολίτευσης είναι το νέο κόμμα του κ. Τσίπρα. Με 17,1% στην εκτίμηση ψήφου περνά καθαρά στη δεύτερη θέση, ενώ το 54% των ψηφοφόρων του προέρχεται από τον ΣΥΡΙΖΑ του 2023, στοιχείο που δείχνει ότι η πρώτη του δυναμική βασίζεται κυρίως στην επανασυσπείρωση του παλαιού συριζαϊκού ακροατηρίου.
Ο κ. Μητσοτάκης, πάντως, δεν εμφανίζεται διατεθειμένος να αναδείξει τον κ. Τσίπρα σε κεντρικό πρόσωπο της δικής του στρατηγικής. «Εγώ δεν διαλέγω αντιπάλους. Τον έναν αντίπαλο που διαλέγω κάθε μέρα είναι τα πολλά προβλήματα των Ελλήνων πολιτών», δήλωσε. Ταυτόχρονα, όμως, επιτέθηκε συνολικά στην αντιπολίτευση, κάνοντας λόγο για «αδιανόητη ιδεολογική ραστώνη» και κατηγορώντας την ότι επιμένει στα ίδια εργαλεία, δηλαδή στη μείωση του ΦΠΑ και στη 13η σύνταξη. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να συγκρίνει όχι μόνο πρόσωπα αλλά σχέδια διακυβέρνησης.
Ο ορίζοντας της άνοιξης του 2027
Ο πρωθυπουργός έκλεισε εκ νέου τα σενάρια πρόωρων εκλογών. «Οι εκλογές θα γίνουν στο τέλος της θητείας, την άνοιξη του 2027», ξεκαθάρισε, προσθέτοντας ότι η κυβέρνηση έχει ακόμη έναν χρόνο δουλειάς μπροστά της και ότι δεν πρέπει να υπάρξει χαλάρωση.
Ο χρόνος αυτός κρίνεται καθοριστικός για όλες τις πλευρές. Για την Νέα Δημοκρατία, επειδή οφείλει να μειώσει την απόσταση ανάμεσα στους οικονομικούς δείκτες και την καθημερινότητα των πολιτών. Για την αντιπολίτευση, επειδή καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε πλειοψηφικό ρεύμα. Και για τους αναποφάσιστους, επειδή στη δική τους τελική επιλογή φαίνεται πως θα παιχτεί μεγάλο μέρος της επόμενης πολιτικής εξίσωσης.
Τελικά, το πραγματικό ερώτημα της φετινής ΔΕΘ δεν θα είναι αν οι εξαγγελίες θα αποδειχθούν μεγαλύτερες ή μικρότερες από τις περσινές. Θα είναι αν ο κ. Μητσοτάκης καταφέρει να πείσει ότι η οικονομική πρόοδος που αποτυπώνουν οι αριθμοί μπορεί να μετατραπεί, μέσα στα επόμενα χρόνια, σε αισθητή βελτίωση της ζωής των πολιτών. Διότι αυτό είναι το κενό που εξακολουθεί να χάσκει ανάμεσα στις επιδόσεις της οικονομίας και στην κοινωνική πραγματικότητα. Και αυτό είναι, εν τέλει, το πολιτικό στοίχημα όχι μόνο της φετινής ΔΕΘ αλλά και της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης.