Μέτωπο Κολιάδη με την ΕΤΑΔ για τους αιγιαλούς της Ρόδου με τον αντίλογο να επιστρέφει τις ευθύνες στον ίδιο τον Δήμο

• Ο δήμαρχος Ρόδου χαρακτηρίζει αντισυνταγματική και ομολογία αποτυχίας την νέα διάταξη του Υπουργείου Οικονομικών για τη διαχείριση δημόσιων ακινήτων από την ΕΤΑΔ Α.Ε., την ώρα που ο αντίλογος υπενθυμίζει πως η διαχείριση των Τουριστικών Δημοσίων Κτημάτων αποτελεί θεσμικό ρόλο της εταιρείας και πως ο ίδιος ο Δήμος δεν έχει ενεργοποιήσει τις δικές του αρμοδιότητες ελέγχου

Η αντιπαράθεση για το ποιος και με ποια ιδιότητα διαχειρίζεται τους αιγιαλούς και τις παραλίες της Ρόδου επανέρχεται στο προσκήνιο, αυτή τη φορά με αφορμή νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Οικονομικών που αφορά στην ΕΤΑΔ Α.Ε. Ο δήμαρχος Ρόδου κ. Αλέξανδρος Κολιάδης άσκησε δημόσια και σφοδρή κριτική, μιλώντας για αντισυνταγματικό οξύμωρο και για ομολογία αποτυχίας του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου. Η παρέμβασή του, ωστόσο, ανοίγει και έναν σοβαρό αντίλογο, ο οποίος μεταθέτει σημαντικό μέρος της ευθύνης στον ίδιο τον Δήμο και στις αρμοδιότητες που, σύμφωνα με τον νόμο, οφείλει να ασκεί και δεν ασκεί.

Η παρέμβαση του δημάρχου αυτούσια
Ο κ. Κολιάδης τοποθετήθηκε ως εξής:
«Με μία άκαιρη και αδικαιολόγητη διάταξη έρχεται το Υπουργείο Οικονομικών να υψώσει τείχος προστασία στην ΕΤΑΔ Α.Ε., που έχει καταστεί ο απόλυτος άρχοντας πολύτιμων ακινήτων δημόσιας περιουσίας.
Και το πράττει τώρα που έχει ανοίξει μία έντονη δημόσια συζήτηση, αρχής γενομένης από τον Δήμο Ρόδου, για τους αιγιαλούς και τις παραλίες. Αναφερόμαστε σε εδαφικές εκτάσεις που διαχειρίζεται η ΕΤΑΔ και δεν ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του δημοσίου αλλά αποτελούν ατόφιο αιγιαλό και παραλία.
Πρόκειται για την απόλυτη ομολογία ότι έως τώρα το θεσμικό πλαίσιο, που εν μια νυκτί στήθηκε το 2023 για να θέσει στην κυριαρχία της ΕΤΑΔ καθαρούς αιγιαλούς και παραλίες, ήταν διάτρητο και έπασχε εκ θεμελίων.
Διαφορετικά για ποιον λόγο έρχεται τώρα το Υπ. Οικονομικών να ισχυροποιήσει το προβληματικό καθεστώς με συμπληρωματικές διατάξεις, εάν το υφιστάμενο ήταν ισχυρό.
Το 2023 με μία αιφνίδια ρύθμιση βρέθηκε ξαφνικά η ΕΤΑΔ, με ένα αβάσιμο σκεπτικό, να έχει στη διαχείρισή της τα χαρακτηρισμένα, πριν τη μεταπολίτευση, ως ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου “Τουριστικά Δημόσια Κτήματα”, στα οποία περιλαμβάνονταν και τα όμορα τμήματα αιγιαλών και παραλιών.
Μέσα σε αυτά πήρε και ατόφιους αιγιαλούς χωρίς όμορα κτήματα. Κακώς!
Διότι, διαχρονικά η κυριότητα και νομή στους Αιγιαλούς, τις παραλίες και τις παρόχθιες εκτάσεις, τους υδρότοπους, τις περιοχές Ramsar, τις περιοχές Natura, τους αρχαιολογικούς χώρους και τις αμιγώς δασικές εκτάσεις (με την επιφύλαξη όσων ακινήτων υπάγονται στην ιδιωτική περιουσία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ή/και του ΕΟΤ), καθώς και σε λοιπά πράγματα εκτός συναλλαγής, είναι αμεταβίβαστη και αναπαλλοτρίωτη.
Στο νησί της Ρόδου έχουμε ατόφιους καθαρούς αιγιαλούς που ήταν στη διαχείριση του ελληνικού δημοσίου και το 2023 πέρασαν στη διαχείριση της ΕΤΑΔ Α.Ε.
Μετά την πρόσφατη στάση του Δήμου Ρόδου απέναντι στην ΕΤΑΔ Α.Ε. για τις κορυφαίες πολυσύχναστες παραλίες της πόλης, κάποιοι αισθάνθηκαν ότι το νομικό τους πλαίσιο ήταν ανίσχυρο και έρχονται τώρα με μία διάταξη σφήνα να το περιχαρακώσουν με μία προκλητική αντισυνταγματική διάταξη που λέει:
“5. H ETAΔ εξακολουθεί να διαχειρίζεται τα περιουσιακά στοιχεία που εξαιρούνται από τη μεταβίβαση σύμφωνα, με τα οριζόμενα στην παρ. 4, εκτός εάν η αρμοδιότητα διαχείρισης ανήκει σε άλλον φορέα του Δημοσίου, και υπό την επιφύλαξη υφιστάμενου δικαιώματος οποιουδήποτε νομικού προσώπου, εκτός του Ελληνικού Δημοσίου και του EOT, το οποίο νομικό πρόσωπο έχει αναθέσει τη διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων στην ΕΤΑΔ, να ανακαλέσει τη σχετική ανάθεση.
Η ΕΤΑΔ ασκεί τη διοίκηση, διαχείριση και εκμετάλλευση των ακινήτων της παρούσας, στο όνομα και για λογαριασμό της”.

Πρόκειται για το απόλυτο απροκάλυπτο αντισυνταγματικό οξύμωρο που από τη μία απαγορεύει τη μεταβίβαση κυριότητας και νομής σε αιγιαλούς και παραλίες, και από την άλλη επιτρέπει στην ΕΤΑΔ να τους διοικεί, να τους διαχειρίζεται και να τους εκμεταλλεύεται “στο όνομα και για λογαριασμό της”.
Τώρα που ανοιχτά αμφισβητούμε την πρακτική αυτή, αντί να προστατευθεί ο συνταγματικά κατοχυρωμένος αιγιαλός και παραλία και να περάσουν τα ατόφια τμήματα στον συνταγματικό τους διαχειριστή που είναι το ελληνικό δημόσιο και η κτηματική υπηρεσία, έρχεται το ίδιο το δημόσιο και τα βάζει ακόμη ποιο βαθιά στο στομάχι της ΕΤΑΔ.
Από πότε μία Ανώνυμη Εταιρεία διαχειρίζεται αμιγώς κοινόχρηστα πράγματα; Ο συνταγματικά κατοχυρωμένος αιγιαλός και η παραλία ως αυτούσια κοινόχρηστα πράγματα δεν μπορεί να είναι αντικείμενο διοίκησης, διαχείρισης και εκμετάλλευσης, στο όνομα της ΕΤΑΔ και για λογαριασμό της.Εάν κάποιοι, αποφασίζοντας και διατάσσοντας, θέλουν να μας πείσουν ότι η ΕΤΑΔ Α.Ε. μπορεί να είναι καλύτερος θεματοφύλακας του κοινόχρηστου αιγιαλού και παραλίας από την κτηματική υπηρεσία του δημοσίου που διαχειρίζεται χιλιάδες αιγιαλούς και παραλίες σε όλη τη χώρα, ας βγουν αν το πουν ανοιχτά. Αν πάλι θεωρούν ότι οι κτηματικές υπηρεσίες και το υπουργείο οικονομικών δεν μπορούν να προασπιστούν τους κοινόχρηστους αιγιαλούς και παραλίες, ομοίως πρέπει να το ομολογήσουν.
Για εμάς θεματοφύλακας αυτών είναι το ελληνικό δημόσιο και όχι μία ανώνυμη εταιρεία που λειτουργεί πέρα και εκτός της λογικής της του ν. 5092/2024, όπως περίτρανα διαπιστώσαμε εδώ στη Ρόδο.
Έχει καταναλωθεί πολύ μελάνι για τα ιερά αυτά δικαιώματα. Και από ότι φαίνεται χρειάζεται αρκετό ακόμη.
Η παράλογη αυτή διάταξη πρέπει να αποσυρθεί άμεσα και να γίνει σεβαστό το Σύνταγμα των Ελλήνων».
Το επιχείρημα που δεν αντέχει στον  έλεγχο της νομοθεσίας
Εδώ ακριβώς ξεκινά και ο αντίλογος, ο οποίος δεν μπορεί να αγνοηθεί. Ο πυρήνας της κριτικής που ασκεί ο κ. Κολιάδης στηρίζεται στην παραδοχή ότι η ΕΤΑΔ Α.Ε. απέκτησε αρμοδιότητες πέρα από τον θεσμικό της ρόλο. Όμως η ίδια η νομοθεσία δεν φαίνεται να επιβεβαιώνει αυτή την ανάγνωση. Η ΕΤΑΔ, εκ του προορισμού της και στη βάση των διατάξεων τόσο του ν. 2971/2001 όσο και του ν. 5092/2024, διαχειρίζεται τους αιγιαλούς και τις παραλίες που αποτελούν Τουριστικά Δημόσια Κτήματα, ασκώντας πράξεις διαχείρισης με τη σύναψη μισθώσεων απλής χρήσης.
Στη Ρόδο, Τουριστικά Δημόσια Κτήματα αποτελούν η παραλία της Τσαμπίκας και το γνωστό «πέταλο» που εκτείνεται από τον Ναυτικό Όμιλο Ρόδου έως την παιδική χαρά δίπλα στην καφετέρια «Βράχος» στην Ιξιά. Οι περιοχές αυτές χαρακτηρίστηκαν με βασιλικά διατάγματα της δεκαετίας του 1950, καθώς εμφάνιζαν ήδη τότε σημαντική τουριστική ανάπτυξη. Η διαχείρισή τους από την ΕΤΑΔ, επομένως, δεν προκύπτει από κάποια αυθαίρετη εκχώρηση εξουσίας αλλά απορρέει ευθέως από το ισχύον πλαίσιο και τον ίδιο τον προορισμό της εταιρείας. Υπό αυτό το πρίσμα, η αναφορά του Δήμου Ρόδου περί εκχώρησης μεγαλύτερης αρμοδιότητας στην ΕΤΑΔ από εκείνη που εκπορεύεται από τη νομοθεσία εμφανίζεται εσφαλμένη και, κατά τον αντίλογο, αποπροσανατολιστική. Δεν πρόκειται για νέα κυριαρχία επί κοινόχρηστων αγαθών, αλλά για άσκηση μιας προϋφιστάμενης διαχειριστικής αρμοδιότητας, η οποία συνοδεύεται μάλιστα και από υποχρεώσεις.
Η ΕΤΑΔ, ως κύριος του Τουριστικού Δημόσιου Κτήματος, οφείλει να ενημερώνει την Κτηματική Υπηρεσία Δωδεκανήσου για κάθε κατάληψη, είτε αυτή προέρχεται από παράνομες κατασκευές και έργα είτε από υπερβάσεις μισθώσεων που η ίδια έχει συνάψει, ώστε η υπηρεσία να λαμβάνει τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας. Πρόκειται για υποχρέωση που, κατά τον αντίλογο, τηρείται σπάνια, με ελλιπή στοιχεία και πάντα καθυστερημένα, ζήτημα που θα ανέμενε κανείς να βρεθεί στο επίκεντρο της κριτικής του Δήμου αντί να παρακαμφθεί.
Οι δικές του αρμοδιότητες που έμειναν ανενεργές
Το πιο ευαίσθητο σημείο της παρέμβασης, ωστόσο, εντοπίζεται όχι σε όσα καταγγέλλει ο δήμαρχος αλλά σε όσα παραλείπει να αναφέρει για τον ίδιο τον Δήμο. Ο ν. 5092/2024 έχει αναθέσει στους δήμους συγκεκριμένες και ουσιαστικές αρμοδιότητες, οι οποίες, σύμφωνα με τον αντίλογο, στη Ρόδο παρέμειναν στα χαρτιά.
Η πρώτη αφορά τη χορήγηση γνώμης επί της χωροθέτησης των θέσεων της παραλιακής ζώνης που προορίζονται για ηλεκτρονική δημοπρασία απλής χρήσης από την Κτηματική Υπηρεσία, αρμοδιότητα που προβλέπει ρητά το άρθρο 9 του νόμου.
Η υποχρέωση αυτή δεν εφαρμόστηκε το 2025 για τις μισθώσεις της τριετίας έως το 2028, καθώς στον Δήμο Ρόδου, σε αντίθεση με άλλους δήμους της Δωδεκανήσου, δεν οργανώθηκε ούτε στελεχώθηκε γραφείο παραλιών στο μέγεθος που απαιτείται. Ένα γραφείο, δηλαδή, ικανό να παρακολουθεί επισταμένα τόσο το ζήτημα των εσόδων από τις μισθώσεις απλής χρήσης, που προκύπτουν από τα ποσοστά επί των συμβολαίων της Κτηματικής Υπηρεσίας, όσο και τη γενικότερη κατάσταση της παραλιακής ζώνης ενός προορισμού με τις ανάγκες της Ρόδου.
Η δεύτερη αρμοδιότητα είναι ακόμη κρισιμότερη και αφορά τη διενέργεια ελέγχων στις παραλίες και τη χορήγηση στην Κτηματική Υπηρεσία όλων των αναγκαίων στοιχείων προκειμένου εκείνη να λάβει τα μέτρα προστασίας. Σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 5092/2024, οι δήμοι έχουν πλέον, σε αντίθεση με το παρελθόν, την υποχρέωση για τους αιγιαλούς και τις παραλίες της χωρικής τους αρμοδιότητας να ενημερώνουν άμεσα τις κατά τόπους αστυνομικές αρχές και κτηματικές υπηρεσίες, μέσω των εντεταλμένων οργάνων τους, όταν διαπιστώνουν καταπατήσεις ή αυθαίρετες επεμβάσεις σε κοινόχρηστους χώρους. Παράλληλα, ασκούν τις ελεγκτικές αρμοδιότητες που προβλέπει το άρθρο 17 και συμμετέχουν στις ομάδες κοινού ελέγχου.
Γιατί ο νομοθέτης ενέπλεξε τους δήμους
Η ενσωμάτωση των δήμων στους μηχανισμούς ελέγχου δεν είναι, σύμφωνα με τον αντίλογο, τυχαία. Ο νομοθέτης, θέλοντας να ενισχύσει τους ελέγχους, πρόσθεσε επιπλέον μηχανισμούς πέρα από τις υπάρχουσες υπηρεσίες, λαμβάνοντας ειδικά υπόψη τους νησιωτικούς νομούς. Σε έναν νομό όπως η Δωδεκάνησος, είναι πρακτικά αδύνατο λιγοστοί υπάλληλοι της Κτηματικής Υπηρεσίας να διενεργούν ταυτόχρονα ελέγχους σε ένα γεωγραφικό εύρος που εκτείνεται από την Κάλυμνο μέχρι την Κάρπαθο. Η συμμετοχή των δήμων, υπό αυτή την έννοια, λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της ελεγκτικής δυναμικής και όχι ως αφαίρεση αρμοδιοτήτων.
Από αυτή τη βάση προκύπτει και η ουσία του αντιλόγου προς τον δήμαρχο. Αυτό που θα ανέμενε κανείς από τον Δήμο Ρόδου, σύμφωνα με την κριτική, είναι να ζητήσει την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, τόσο σε προσωπικό όσο και σε τεχνικά μέσα, ώστε να τηρούνται οι αναγκαίες συνθήκες νομιμότητας στην παραλιακή ζώνη. Αντί αυτού, η δημόσια ενέργεια στράφηκε σε βάρος της ΕΤΑΔ, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τις αρμοδιότητες που ο ίδιος ο Δήμος δεν ενεργοποίησε προς ένα μέτωπο συνταγματικότητας.
Το παρασκήνιο της αντιπαράθεσης
Η κόντρα δεν ξεκίνησε με την νέα διάταξη, έχει τις ρίζες της στη ρύθμιση του 2023, με την οποία πέρασαν στη διαχείριση της ΕΤΑΔ Α.Ε. εκτάσεις που είχαν χαρακτηριστεί πριν από δεκαετίες ως ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου υπό τον τίτλο των Τουριστικών Δημοσίων Κτημάτων, μαζί με όμορα τμήματα αιγιαλών και παραλιών. Ο κ. Κολιάδης υποστηρίζει ότι στο πλαίσιο αυτό περιελήφθησαν και ατόφιοι αιγιαλοί χωρίς όμορα κτήματα, κάτι που, κατά την άποψή του, αντιβαίνει στον αναπαλλοτρίωτο και αμεταβίβαστο χαρακτήρα των κοινόχρηστων αυτών αγαθών.
Στο επιχείρημα της αντισυνταγματικότητας ο δήμαρχος επικαλείται τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και θέσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, σύμφωνα με τις οποίες ακίνητα του Δημοσίου που λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους απολαμβάνουν την αυξημένη προστασία του άρθρου 24 του Συντάγματος εξαιρούνται από τη μεταβίβαση στην ΕΤΑΔ, ώστε να μην είναι επιτρεπτή η αξιοποίησή τους για τους σκοπούς της εταιρείας. Πρόκειται για το πεδίο όπου η σύγκρουση παραμένει ανοιχτή και θα κριθεί, κατά πάσα πιθανότητα, σε νομικό και δικαστικό επίπεδο.
Η εικόνα που σχηματίζεται, ωστόσο, είναι διπλή. Από τη μία υπάρχει ένα υπαρκτό συνταγματικό ερώτημα για το κατά πόσο μία ανώνυμη εταιρεία μπορεί να διοικεί και να εκμεταλλεύεται αμιγώς κοινόχρηστα πράγματα στο όνομα και για λογαριασμό της. Από την άλλη, υπάρχει ένα εξίσου υπαρκτό ερώτημα διοικητικής ευθύνης, που αφορά το γιατί ο Δήμος Ρόδου δεν αξιοποίησε τα ίδια τα εργαλεία που του παρέδωσε ο νομοθέτης για την προστασία της παραλιακής του ζώνης.
Η παρέμβαση του δημάρχου φωτίζει με ένταση το πρώτο, αφήνει όμως ακάλυπτο το δεύτερο, και εκεί ακριβώς εντοπίζεται το πιο ευάλωτο σημείο της.