Κώστας Θωκταρίδης: Ο άνθρωπος που αφουγκράζεται τα μυστικά του βυθού

Ο «εθνι­κός» μας δύτης κι ερευ­νη­τής μιλά για τις ρίζες του από τη Σύμη, την πρώτη του κα­τά­δυ­ση στον Πα­νορ­μί­τη, τα ιστο­ρι­κά ναυά­για του Αι­γαί­ου και τη δια­δρο­μή που τον ανέ­δει­ξε σε κο­ρυ­φαίο βου­τη­χτή της Ελ­λά­δας

Ο Κώ­στας Θω­κτα­ρί­δης δεν μιλά για τη θά­λασ­σα σαν ένας απλός δύτης· μιλά σαν άν­θρω­πος που κου­βα­λά μέσα του μνήμη, ιστο­ρία και κα­τα­γω­γή. Με ρίζες βαθιά δε­μέ­νες με τη Σύμη και τη ναυ­τι­κή πα­ρά­δο­ση των Δω­δε­κα­νή­σων, ο κο­ρυ­φαί­ος Έλ­λη­νας δύτης, ερευ­νη­τής ξε­δι­πλώ­νει στη συ­νέ­ντευ­ξή του στην «δ» άγνω­στες οι­κο­γε­νεια­κές ιστο­ρί­ες, τις πρώ­τες παι­δι­κές του ει­κό­νες από τον Πα­νορ­μί­τη και το συ­γκλο­νι­στι­κό τα­ξί­δι που τον οδή­γη­σε από την αμη­χα­νία της πρώ­της κα­τά­δυ­σης στις με­γα­λύ­τε­ρες υπο­βρύ­χιες απο­στο­λές της χώρας. Από τα ναυά­για του Αι­γαί­ου και τις ιστο­ρι­κές έρευ­νες για το FIUME και το Donizetti, μέχρι τη βαθιά του πίστη στην ασφά­λεια, την πει­θαρ­χία και τη γνώση, ο άν­θρω­πος που έχει συν­δέ­σει το όνομά του με σπου­δαί­ες απο­στο­λές κάτω από την επι­φά­νεια της θά­λασ­σας απο­κα­λύ­πτει τη βιω­μα­τι­κή σχέση του με το «από­λυ­το γα­λά­ζιο» και την ακα­τά­λυ­τη σύν­δε­σή του με τη Σύμη.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

κ. Θω­κτα­ρί­δη με αφορ­μή την πα­ρου­σί­α­ση του βι­βλί­ου για τον «Αδρία» στην Σύμη, υπεν­θυ­μί­σα­τε ότι κα­τά­γε­στε και από το νησί. Ποια ήταν η οι­κο­γέ­νεια σας;

Η για­γιά Καλ­λι­ρόη Πα­γώ­νη (1896-1986) το γένος Σβου­ρά­κη, είχε γεν­νη­θεί στην Σύμη, ο πα­τέ­ρας της ήταν ο Κω­στα­ντής (Κων/νος) Σβου­ρά­κης (προ­πάπ­πους μου) γεν­νη­μέ­νος επί­σης στη Σύμη, με κα­τα­γω­γή από το Ηρά­κλειο και με σύ­ζυ­γο την Χρυ­σα­φί­να (Χρυ­σάν­θη) Σβου­ρά­κη που απε­βί­ω­σε το 1952 στην Αί­γυ­πτο (προ­για­γιά μου).

Ο Κω­στα­ντής Σβου­ρά­κης είχε 6 αδέλ­φια. Επαγ­γελ­μα­τι­κά ήταν ναυ­τι­κός και αρ­γό­τε­ρα φούρ­να­ρης στο μο­να­στή­ρι του Πα­νορ­μί­τη της Σύμης και ζού­σαν εκεί. Η για­γιά μου (μη­τέ­ρα της μαμάς μου) Καλ­λι­ρόη Πα­γώ­νη (1896-1986) το γένος Σβου­ρά­κη ήταν η νε­ό­τε­ρη από τις 4 αδερ­φές και 2 αδερ­φούς γεν­νή­θη­καν και ζού­σαν στη Σύμη.

Τα αδέλ­φια της για­γιάς Καλ­λι­ρόη Πα­γώ­νη χρο­νο­λο­γι­κά ήταν:

Αλ­κμή­νη Σβου­ρά­κη που έζησε όλη την ζωή της στην Σύμη πα­ντρεύ­τη­κε δεν έκανε παι­διά και υιο­θέ­τη­σε 1 κο­ρι­τσά­κι αγνώ­στων λοι­πών στοι­χεί­ων.

Αλε­ξάν­δρα Σβου­ρά­κη όπου σε ηλι­κία 25 ετών πέ­θα­νε από φυ­μα­τί­ω­ση στην Αί­γυ­πτο.

Βα­σι­λι­κή Σβου­ρά­κη διέ­με­νε στην Ρόδο.

Καλ­λι­ρόη Σβου­ρά­κη(1896-1986) ήταν η μι­κρό­τε­ρη (η για­γιά μας).

Η για­γιά Καλ­λι­ρόη το γένος Σβου­ρά­κη (1896-1986) γνώ­ρι­σε και πα­ντρεύ­τη­κε τον παπ­πού μας Νι­κό­λαο Πα­γώ­νη (1879-1962) και απέ­κτη­σαν μαζί 12 παι­διά ! από αυτά έζη­σαν τα 7. Ο παπ­πούς μου σύ­ζυ­γος τις Καλ­λι­ρό­ης Πα­γώ­νη, ονο­μα­ζό­ταν Νι­κό­λα­ος Πα­γώ­νης 1881-1962 ήταν και αυτός Δω­δε­κα­νή­σιος, είχε γεν­νη­θεί στην Λέρο και ήταν ναυ­τι­κός αρ­χι­κά, αρ­γό­τε­ρα έγινε διευ­θυ­ντής στο ερ­γο­στά­σιο του Κου­τα­ρέ­λη στην Αί­γυ­πτο. Η μη­τέ­ρα του ήταν η Σοφία και ο πα­τέ­ρας του παπ­πού μου ο Νι­κή­τας Πα­γώ­νης. Ο παπ­πούς μου ο Πα­γώ­νης είχε και 5 αδέλ­φια. Ο γάμος της για­γιάς Καλ­λι­ρό­ης Σβου­ρά­κη και του παπ­πού μου Νι­κό­λα­ου Πα­γώ­νη έγινε στις 6 Νο­εμ­βρί­ου 1916 ημέρα Κυ­ρια­κή στην Αλε­ξάν­δρεια Αί­γυ­πτου.

Έχω στην κα­το­χή μου μια αση­μέ­νια ει­κό­να της για­γιάς μου και στο πίσω μέρος της ξύ­λι­νης επέν­δυ­σης είχε γρά­ψει τα ονό­μα­τα και τις ημε­ρο­μη­νί­ες γεν­νή­σε­ως των παι­διών της. Αυτή η ει­κό­να υπάρ­χει ακόμα και σή­με­ρα στο σπίτι μας και από αυτή άντλη­σα τα στοι­χεία που μοι­ρά­ζο­μαι μαζί σας. Δια­δο­χι­κά και με την πα­ρα­κά­τω χρο­νο­λο­γι­κή σειρά θα απο­κτή­σουν 12 παι­διά θα ζή­σουν τα 7 πα­ρα­κά­τω:

Νι­κή­τας Πα­γώ­νης στις 24 Νο­εμ­βρί­ου 1917 ημέρα Πα­ρα­σκευή (με το πα­λαιό ημε­ρο­λό­γιο Ιου­λια­νό).

Την Δευ­τέ­ρα 28ης Γε­νά­ρη 1920 η για­γιά μας θα χάσει το πρώτο της νε­ο­γέν­νη­το παιδί πλη­ρο­φο­ρί­ες δεν δια­σώ­ζο­νται και η ημε­ρο­μη­νία αυτή κα­τα­γρά­φε­ται χωρίς όνομα αφού το μωρό ήταν αβά­πτι­στο.

Σοφία Πα­γώ­νη είναι το πρώτο κο­ρί­τσι και γεν­νή­θη­κε στις 6 Οκτω­βρί­ου (8βρίου έγρα­φαν τότε) 1921 ημέρα Πέμ­πτη.

Αλε­ξάν­δρα (Αλεξ) Πα­γώ­νη 9 Φε­βρουα­ρί­ου 1923 ημέρα Πέμ­πτη είναι το 2ο κο­ρί­τσι.

Κώ­στας Πα­γώ­νης την Δευ­τέ­ρα 21 Οκτω­βρί­ου 1924 είναι το 2ο αγόρι και 4ο παιδί στην σειρά.

Φι­λά­ρε­τος Πα­γώ­νης την 1η Αυ­γού­στου 1926 ημέρα Σάβ­βα­το με το Π.Η (και 14 Αυ­γού­στου με το νέο ημε­ρο­λό­γιο). Από 1η Μαρ­τί­ου 1923 το ημε­ρο­λό­γιο άλ­λα­ξε.

Χρυ­σάν­θη Πα­γώ­νη 31 Γε­νά­ρη 1930 ημέρα Πα­ρα­σκευή (η ημε­ρο­μη­νία αυτή είναι με το νέο ημε­ρο­λό­γιο).

Μαρία Πα­γώ­νη 13 Σε­πτεμ­βρί­ου 1940 και ημέρα Πα­ρα­σκευή είναι το 7ο και τε­λευ­ταίο παιδί. Ήταν η μη­τέ­ρα μου.

Επί­σης απ’ ό,τι ανα­φέ­ρα­τε, η πρώτη σας βου­τιά -κα­τά­δυ­ση σε ηλι­κία 7 ετών- ήταν με την για­γιά Καλ­λι­ρόη στον Πα­νορ­μί­τη για να πιά­σε­τε ψάρια;

Πριν 50 χρό­νια η για­γιά μου μαζί με την θεία μου Σοφία απο­φά­σι­σαν να κά­νουν το τε­λευ­ταίο τους τα­ξί­δι στη Σύμη. Με πήραν μαζί τους και θυ­μά­μαι ότι μας φι­λο­ξέ­νη­σαν στα σπι­τά­κια του Πα­νορ­μί­τη. Εκεί μπήκα για πρώτη φορά στην θά­λασ­σα. Η για­γιά μου πήρε ένα πή­λι­νο σκεύ­ος σαν κιού­πι γά­στρας που είχε στην κου­ζί­να του σπι­τιού που δια­μέ­να­με, έκοψε ένα άσπρο ύφα­σμα και έκανε μια στρογ­γυ­λή τρύπα στο κέ­ντρο και έδεσε το ύφα­σμα με το σκοι­νί που υπήρ­χε για να απλώ­νου­με τα ρούχα.

Μέσα το­πο­θέ­τη­σε απο­φά­για της προη­γού­με­νης μέρας και μου είπε να πάμε μαζί στην Θά­λασ­σα για ψά­ρε­μα! Έμει­νε σε κο­ντι­νή από­στα­ση εκτός νερού και μου έδινε οδη­γί­ες. Κρα­τού­σα στην αρχή τον αυ­το­σχέ­διο κιούρ­το στην επι­φά­νεια της θά­λασ­σας καθώς επέ­πλεε και όταν περ­πα­τώ­ντας έφτα­σε το νερό στο στή­θος μου είπε να το βάλω νερό μέσα στο πή­λι­νο δο­χείο. Το δο­χείο βά­ρυ­νε και βυ­θί­στη­κε αργά στο βυθό.

Την επό­με­νη ημέρα μου ζή­τη­σε να πάω να το βγάλω, αυτή ήταν η πρώτη μου φορά που έβαλα το κε­φά­λι μου κάτω από την θά­λασ­σα.

Ο αυ­το­σχέ­διος κιούρ­τος είχε μέσα κάτι μικρά ψα­ρά­κια που τότε δεν μπο­ρού­σα κα­τα­λά­βω πως μπή­καν και δεν έφυ­γαν αφού υπήρ­χε μια ανοι­χτή τρύπα! Τα τη­γά­νι­σε και φά­γα­με και θυ­μά­μαι ακόμα αυτή την συ­γκλο­νι­στι­κή στιγ­μή από την Σύμη, διότι για μένα ήταν με­γά­λο κα­τόρ­θω­μα και ένιω­σα με­γά­λη χαρά που κα­τά­φε­ρα να φέρω εις πέρας αυτό που ζή­τη­σε η για­γιά μου. Αυτό για μένα ήταν κάτι πολύ δύ­σκο­λο καθώς δεν είχα καμία επαφή με το υγρό στοι­χείο και την θά­λασ­σα.

Ο δή­μαρ­χος Σύμης Λευ­τέ­ρης Πα­πα­κα­λο­δού­κας σας απο­κά­λε­σε σύγ­χρο­νο Χατζή. Τε­λι­κά οι Συ­μια­κοί είναι οι γη­τευ­τές του βυθού;

Οι Συ­μια­κοί δύτες, κυρία Πα­μπρή, έχουν μια τε­ρά­στια πα­ρά­δο­ση! Τo 1862 ο Φώτης Μα­στο­ρί­δης έφερε το πρώτο σκά­φαν­δρο στην Ελ­λά­δα. Ο Μα­στο­ρί­δης δεν ήταν δύτης όμως ερ­γά­ζο­νταν ως κα­πε­τά­νιος με τους Άγ­γλους στην ανέλ­κυ­ση ναυα­γί­ων στις Ανα­το­λι­κές Ιν­δί­ες και στην Κεϋ­λά­νη. Οι Άγ­γλοι του έκα­ναν δώρο ένα πλή­ρες σκά­φαν­δρο με τον εξο­πλι­σμό του.

Την στολή αυτή έφερε στην Σύμη το 1962 και προ­σπά­θη­σε να πεί­σει τους σφουγ­γα­ρά­δες να την χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν στην αλιεία των σφουγ­γα­ριών. Επει­δή όμως ήταν δύ­σπι­στοι έκανε μια επί­δει­ξη στο λι­μά­νι της Σύμης με πρώτη δύ­τρια τη γυ­ναί­κα του! Το 1863 άρ­χι­σε να χρη­σι­μο­ποιεί­ται ευ­ρέ­ως από τους σφουγ­γα­ρά­δες της Σύμης. Το 1864 άρ­χι­σαν να χρη­σι­μο­ποιού­νται σκά­φαν­δρα από σπογ­γα­λιείς της Κα­λύ­μνου, της Χάλ­κης, και του Κα­στελ­λό­ρι­ζου ενώ το 1866 χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν και από τους Υδραί­ους και Αι­γι­νή­τες.

Το 1920 ο Γε­ώρ­γιος Γε­ωρ­γάς από την Σύμη φέρ­νει το σύ­στη­μα Fernez στην Ελ­λά­δα.

Οι σφουγ­γα­ρά­δες παρά τις δυ­σκο­λί­ες, που κατά και­ρούς τους συ­νέ­βαι­ναν, είχαν συ­νη­θί­σει και είχαν αγα­πή­σει πολύ τη δου­λειά αυτή. Συ­νή­θι­ζαν να λένε ότι «όποιος βάλει το φό­ρε­μα της μη­χα­νής και πιει από το καυτό νερό του σκου­ρια­σμέ­νου ντε­πό­ζι­του θα θέλει να ξα­να­δο­κι­μά­σει».

Ο Γιώρ­γος Χα­τζής, γνω­στός στο νησί και σαν “Στά­θης” είναι ένα με­γά­λο κε­φά­λαιο ιστο­ρί­ας και της ελεύ­θε­ρης κα­τά­δυ­σης.

Πώς προ­έ­κυ­ψε αυτή η αγάπη για τη θά­λασ­σα, τι σας συ­νέ­δε­σε με το από­λυ­το γα­λά­ζιο;

Ξε­κί­νη­σα τις κα­τα­δύ­σεις το 1986. Η επαφή μου με το νερό δεν ήταν πολύ καλή και οι πρώ­τες μου εμπει­ρί­ες ήταν αρ­νη­τι­κές. Μία από τις φορές, θυ­μά­μαι, που πήγα με τον πα­τέ­ρα μου στους Πε­τα­λιούς – πη­γαί­να­με συχνά – το σκά­φος έσπα­σε και σχε­δόν ναυα­γή­σα­με! Πα­ράλ­λη­λα η θά­λασ­σα με ζά­λι­ζε και έτσι απο­φά­σι­σα πως το χόμπυ αυτό δεν ήταν ευ­χά­ρι­στο και δεν μου ταί­ρια­ζε. Στο βουνό, με τους προ­σκό­πους, περ­νού­σα κα­λύ­τε­ρα! Κά­ποια στιγ­μή, επη­ρε­α­σμέ­νος από ένα πολύ καλό μου φίλο ασχο­λή­θη­κα με την σπη­λαιο­λο­γία.

Έλαβα μέρος σε σπη­λαιο­λο­γι­κές εξε­ρευ­νή­σεις, που ήταν πολύ εντυ­πω­σια­κές. Αυτό που με γο­ή­τευ­σε πιο πολύ ήταν το νερό που βρί­σκα­με στις σπη­λιές και οι σπη­λαιο­κα­τα­δύ­σεις. Θέ­λη­σα λοι­πόν να ασχο­λη­θώ μ’ αυτό. Μου είπαν όμως ότι για να γίνει αυτό πρέ­πει να γίνω πρώτα αυ­το­δύ­της. Το Σαβ­βα­το­κύ­ρια­κο πή­γα­με σε ένα σπή­λαιο στη Μάνη, τη Δευ­τέ­ρα άρ­χι­σα τα μα­θή­μα­τα κα­τα­δύ­σε­ων.

Στο πρώτο επί­πε­δο εκ­παί­δευ­σης δεν τα πήγα πολύ καλά. Όταν τε­λεί­ω­σα ένοιω­θα πως δεν “το έχω”. Δεν φο­βό­μουν, απλώς δεν ένοιω­θα “υδρό­βιος”, δεν ένοιω­θα άνετα. Άρ­γη­σα να πάρω μπρο­στά. Δεν τρε­λά­θη­κα, για να πω την αλή­θεια, με την κα­τά­δυ­ση!

Πε­ρί­με­να στην αρχή ότι θα τα πάω κα­λύ­τε­ρα και δεν έμει­να ευ­χα­ρι­στη­μέ­νος από τον εαυτό μου. Ένα από τα προ­βλή­μα­τα που αντι­με­τώ­πι­σα ήταν ότι δεν είχα κα­τα­λά­βει πώς εξι­σώ­νου­με και εξί­σω­να στ’ αυτιά μου με με­γά­λη έντα­ση, με απο­τέ­λε­σμα να πονάω μετά την κα­τά­δυ­ση. Έχω, ανοι­χτές ευ­στα­χια­νές σάλ­πιγ­γες, αλλά αυτό δεν το γνώ­ρι­ζα τότε. Κάθε φορά λοι­πόν που επρό­κει­το να κάνω μά­θη­μα κα­τά­δυ­σης, το έκανα με κρύα καρ­διά. Τε­λεί­ω­να τη βου­τιά και επέ­στρε­φα στο σπίτι πο­νώ­ντας.

Ωραίο σπορ, έλεγα, αλλά έχει πολύ πόνο! Πί­στευα λοι­πόν ότι έτσι θα είναι πάντα. Ρω­τού­σα τους άλ­λους, αν πο­νά­νε, και μου έλε­γαν όχι. Πήρα κά­ποια στιγ­μή το πτυ­χίο, αλλά ήμου­να στη φάση να στα­μα­τή­σω.

Σκέ­φτη­κα, στη συ­νέ­χεια, να ασχο­λη­θώ πε­ρισ­σό­τε­ρο για να δω αν αξί­ζει τον κόπο να συ­νε­χί­σω. Άρ­χι­σα λοι­πόν να συ­γκε­ντρώ­νο­μαι για να δω τι είναι αυτό που δεν μου αρέ­σει, τι είναι αυτό που μου πάει στρα­βά. Κά­ποια στιγ­μή κα­τά­λα­βα μόνος μου πού ήταν το πρό­βλη­μα. Ξε­χνιό­μουν, αρ­γού­σα να εξι­σώ­σω και έβλε­πα ότι ο πόνος ήταν λι­γό­τε­ρος. Η βι­βλιο­γρα­φία στο θέμα της κα­τά­δυ­σης ήταν τότε μικρή και δεν υπήρ­χε και το δια­δί­κτυο για να πάρω πλη­ρο­φο­ρί­ες. Πι­στεύω ότι τα πρώτα δύο χρό­νια ακρο­βα­τού­σα. Ήμου­να σε μια κα­τά­στα­ση που ένοιω­θα το ρίσκο.

Κι’ αυτό γιατί φο­βό­μουν, δεν ένοιω­θα ασφά­λεια, δεν μπο­ρού­σα να έχω τον από­λυ­το έλεγ­χο στην κα­τά­δυ­ση. Αυτό με ενο­χλού­σε πολύ. Μέσα σε δύο χρό­νια είχα πε­τύ­χει να νοιώ­θω πολύ καλά. Άρ­χι­σα να αντι­λαμ­βά­νο­μαι πια ότι η κα­τά­δυ­ση ήταν μια συ­γκε­κρι­μέ­νη δια­δι­κα­σία και έπρε­πε να ακο­λου­θώ πά­ντο­τε τους ίδιους κα­νό­νες. Έκανα πάντα το ίδιο πράγ­μα, με τις ίδιες τε­χνι­κές, τα ίδια αέρια. Μια δια­δι­κα­σία – “κον­σέρ­βα” με άλλα λόγια. Αυτό κα­τά­φε­ρα να εφαρ­μό­σω και νο­μί­ζω ότι αυτή ήταν και η με­γα­λύ­τε­ρη επι­τυ­χία.

Θε­ω­ρεί­στε -δι­καί­ως- ο εθνι­κός μας δύτης, έχο­ντας στο βιο­γρα­φι­κό σας ιδιαί­τε­ρα κα­τορ­θώ­μα­τα από εντο­πι­σμούς ναυα­γί­ων, ανέλ­κυ­ση του ελι­κό­πτε­ρου στα Ίμια, ανα­θέ­σεις για κα­λώ­δια, οπτι­κές ίνες, αγω­γούς κ.α. Ποια απο­στο­λή σας δυ­σκό­λε­ψε πε­ρισ­σό­τε­ρο, χωρίς πε­ρι­θώ­ρια λά­θους;

Κάθε κα­τά­δυ­ση είναι δια­φο­ρε­τι­κή, οι δυ­σκο­λί­ες είναι για να τις ξε­περ­νά­με. Όλα είναι στο μυαλό μας. Γε­νι­κά δεν έχω πε­ρά­σει πολύ δύ­σκο­λες στιγ­μές υπο­βρυ­χί­ως, δεν έχω πάθει νόσο δυτών και δεν έχω χάσει ποτέ δύτη. Θεωρώ ότι όλα είναι θέμα εκ­παί­δευ­σης και γε­νι­κά είμαι υπερ­βο­λι­κά τυ­πι­κός σε θέ­μα­τα ασφα­λεί­ας. Μια ζωή κάνω εκ­παί­δευ­ση και μα­θαί­νω πι­στεύω στην τυ­πο­ποί­η­ση δια­δι­κα­σιών και τή­ρη­ση κα­νό­νων ασφα­λεί­ας.

Έχω τη βε­βαιό­τη­τα ότι σύ­ντο­μα θα επι­στρέ­ψε­τε στην πα­τρί­δα Σύμη, καθώς δια­πί­στω­σα ότι η ανά­δει­ξη του υπο­θα­λάσ­σιου πλού­του είναι στό­χος του δη­μάρ­χου Λευ­τέ­ρη Πα­πα­κα­λο­δού­κα. Πα­ράλ­λη­λα σας άκου­σα να μι­λά­τε για το ναυά­γιο του FIUME, θα μας πε­ρι­γρά­ψε­τε το ιστο­ρι­κό του;

Το ναυά­γιο του FIUME είναι άρ­ρη­κτα συν­δε­δε­μέ­νο με την Σύμη. Ήταν Ιτα­λι­κό επι­βα­τη­γό-οπλι­τα­γω­γό FIUME (πρώην PETER PRESTO LONASCENVIK, πρ. GALITEA), νηο­λο­γί­ου Bενε­τί­ας, ολικ. χωρητ. 662 κόρων και καθ. 386 κόρων, μή­κους 165 ποδών, ναυ­πη­γή­σε­ως του 1926 στην Γερ­μα­νία, ήταν πλοιο­κτη­σί­ας της εται­ρεί­ας ADRIATICA και εκτε­λού­σε τη συ­γκοι­νω­νία με­τα­ξύ των νη­σιών του συ­μπλέγ­μα­τος της Δω­δε­κα­νή­σου. Tο πλοίο τορ­πι­λί­στη­κε και βυ­θί­στη­κε στις 24 Σε­πτεμ­βρί­ου 1942, από το ελ­λη­νι­κό υπο­βρύ­χιο NHPEYΣ με κυ­βερ­νή­τη τον πλω­τάρ­χη Pάλλη.

Στο πλοίο υπη­ρε­τού­σαν ως πλή­ρω­μα και Έλ­λη­νες ναυ­τι­κοί, αλλά ως επι­βά­τες επέ­βαι­ναν και Έλ­λη­νες.

Aπω­λέ­στη­κε ο ναύ­κλη­ρος Γε­ώρ­γιος Πισ­σάς και οι Έλ­λη­νες επι­βά­τες όπως η

Mαρία Mαρ­γα­ρί­τη, Γε­ώρ­γιος Πα­πα­δό­που­λος, Aικα­τε­ρί­νη Pηγο­πού­λου, Hλίας Xατζη­νι­κο­λά­ου, Nικό­λα­ος Kαρα­γιάν­νης και δια­σώ­θη­καν ο ναύ­της Eμμα­νου­ήλ Πρί­γκη­πας και ο τότε 15ετής Γα­βρι­ήλ Mαρ­γα­ρί­της και αρ­γό­τε­ρα Aρχι­μαν­δρί­της Hγού­με­νος της Mονής Πα­νορ­μί­τη της Σύμης. Επί­σης πνί­γη­καν τρεις κοι­νο­τάρ­χες της Nισύ­ρου, οι: Πο­λε­ζέλ του Mαν­δρα­κί­ου, Iταλός, Δημ. Xαρ­το­φύ­λης των Nικιών και Δια­μα­ντό­που­λος του Eμπο­ριού και ακόμη η οι­κο­γέ­νεια Xατζη­νι­κο­λά­ου και ο Bαπο­ρί­δης. Βρί­σκε­ται σε με­γά­λο βάθος άνω των 300 μέ­τρων και έχω συλ­λέ­ξει πολλά στοι­χεία μετά από έρευ­νες στα Ελ­λη­νι­κά, Ιτα­λι­κά και στα Βρε­τα­νι­κά αρ­χεία. Θα ήθελα να ασχο­λη­θώ πε­ρισ­σό­τε­ρο με την ιστο­ρία αυτή. Πα­ρου­σιά­ζει με­γά­λο εν­δια­φέ­ρον.

Πρό­σφα­τα εκ­δό­θη­κε από τον δήμο Καρ­πά­θου ένα βι­βλίο σας με τα ναυά­για της πε­ριο­χής. Στα Δω­δε­κά­νη­σα, αλλά και στην υπό­λοι­πη χώρα τι έχετε ση­μειώ­σει ως ναυά­για που θέ­λε­τε να εντο­πί­σε­τε;

Έχω ξε­κι­νή­σει μια με­γά­λης κλί­μα­κας έρευ­να για το Donizetti και αν τύχει να βρεθώ ξανά στην πε­ριο­χή για δου­λειά ελ­πί­ζω να έχω την δυ­να­τό­τη­τα να ασχο­λη­θώ με την ιστο­ρία αυτή. Η ναυ­τι­κή ιστο­ρία και η με­λέ­τη αρ­χεί­ων είναι η αδυ­να­μία μου, για μένα είναι ένα τα­ξί­δι στο πα­ρελ­θόν και αυτό με συ­ναρ­πά­ζει. Σας ευ­χα­ρι­στώ πολύ για την πολύ ωραία κου­βέ­ντα που εί­χα­με.