Αντιπυρική 2026: Παγκόσμιο σήμα κινδύνου από τις φωτιές – Τι έρχεται στην Ελλάδα

Λίγες εβδο­μά­δες πριν από την έναρξη της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου την 1η Μαΐου, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή προχωρά σε μια από τις πιο εκτε­τα­μέ­νες παρεμ­βά­σεις των τελευ­ταίων ετών για τη δια­χεί­ριση των πυρ­κα­γιών, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η απειλή κλι­μα­κώ­νε­ται σε όλη την ήπειρο. Με τη στρα­τη­γική που παρου­σί­ασε στις 25 Μαρτίου, η Κομι­σιόν περι­γρά­φει ένα φαι­νό­μενο που εξε­λίσ­σε­ται ραγδαία, με πυρ­κα­γιές «μεγα­λύ­τε­ρες, συχνό­τε­ρες και πιο κατα­στρο­φι­κές», και επι­χει­ρεί να απα­ντή­σει με ένα ολο­κλη­ρω­μένο πλαίσιο που καλύ­πτει το σύνολο του κύκλου δια­χεί­ρι­σης: από την πρόληψη και την ετοι­μό­τητα έως την από­κριση και την απο­κα­τά­σταση.

Στον πυρήνα της νέας προ­σέγ­γι­σης βρί­σκε­ται η σαφής μετα­τό­πιση προς την πρόληψη, με έμφαση σε μέτρα που βασί­ζο­νται στα οικο­συ­στή­ματα. Η Επι­τροπή υπο­γραμ­μί­ζει ότι η δημιουρ­γία «ανθε­κτι­κών τοπίων» και η απο­κα­τά­σταση της φύσης μπορούν να μειώ­σουν σημα­ντικά τον κίνδυνο και τις επι­πτώ­σεις των πυρ­κα­γιών, ενώ ταυ­τό­χρονα ενι­σχύει τα εργα­λεία έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης μέσω Copernicus, την ανταλ­λαγή επι­χει­ρη­σια­κών δυνά­μεων και την ανά­πτυξη τεχνο­λο­γιών, όπως η τεχνητή νοη­μο­σύνη για τη δια­χεί­ριση κρίσεων. Παράλ­ληλα, ενι­σχύ­ε­ται σημα­ντικά ο στόλος rescEU με την προ­μή­θεια 12 πυρο­σβε­στι­κών αερο­σκα­φών και 5 ελι­κο­πτέ­ρων – με το πρώτο να έχει ήδη παρα­δο­θεί στις αρχές του 2026 – ενώ προ­ω­θεί­ται και η δημιουρ­γία ευρω­παϊ­κού κόμβου πυρό­σβε­σης στην Κύπρο.

Ακα­θά­ρι­στα οικό­πεδα: Από 1η Απρι­λίου οι καθα­ρι­σμοί – Οι δηλώ­σεις, οι έλεγχοι και πρό­στιμα

Οι φωτιές ξεκί­νη­σαν ήδη από τον χειμώνα

Τα πρώτα στοι­χεία για το 2026 δεί­χνουν ότι η φετινή αντι­πυ­ρική περί­ο­δος έχει στην πράξη ήδη ξεκι­νή­σει πριν από την επίσημη ημε­ρο­μη­νία. Σύμφωνα με το ευρω­παϊκό σύστημα παρα­κο­λού­θη­σης πυρ­κα­γιών EFFIS του Joint Research Centre, μέχρι τις αρχές Μαρτίου είχαν ήδη καεί περίπου 22.476 εκτάρια, με 151 πυρ­κα­γιές, ενώ έως το τέλος Μαρτίου η δρα­στη­ριό­τητα αυξή­θηκε περαι­τέρω, ξεπερ­νώ­ντας τον μέσο όρο της τελευ­ταίας 20ετίας για την εποχή.

Η εικόνα δεν περιο­ρί­ζε­ται στην Ευρώπη. Στη Χιλή, στις αρχές του 2026, κατα­γρά­φη­καν πάνω από 45.000 εκτάρια καμένων εκτά­σεων, περισ­σό­τε­ροι από 20 νεκροί και μαζικές εκκε­νώ­σεις, ενώ στην Πατα­γο­νία (Χιλή–Αργε­ντινή) οι πυρ­κα­γιές κατέ­στρε­ψαν περισ­σό­τερα από 1.000 σπίτια και προ­κά­λε­σαν εκτο­πι­σμό δεκάδων χιλιά­δων πολιτών. Την ίδια στιγμή, στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, η περί­ο­δος πυρ­κα­γιών ξεκί­νησε εξαι­ρε­τικά νωρίς, με εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες εκτάρια να έχουν καεί ήδη από τους πρώτους μήνες του έτους. Το μοτίβο είναι πλέον σαφές: οι πυρ­κα­γιές ξεκι­νούν νωρί­τερα, εξα­πλώ­νο­νται ταχύ­τερα και εμφα­νί­ζο­νται ταυ­τό­χρονα σε πολ­λα­πλές γεω­γρα­φι­κές ζώνες.

Ξεκί­νησε η αντι­πυ­ρική περί­ο­δος: Τι αλλάζει στην πολι­τική προ­στα­σία

Η χρονιά που άλλαξε τα δεδο­μένα στην Ευρώπη

Το 2025 απο­τέ­λεσε τη χει­ρό­τερη χρονιά πυρ­κα­γιών στην Ευρώπη, με περισ­σό­τερα από 1 εκα­τομ­μύ­ριο εκτάρια καμένα, σύμφωνα με τα στοι­χεία του ευρω­παϊ­κού συστή­μα­τος EFFIS, επι­βε­βαιώ­νο­ντας τη ραγδαία επι­δεί­νωση του φαι­νο­μέ­νου. Το μεγα­λύ­τερο βάρος συγκε­ντρώ­θηκε στη νότια Ευρώπη, όπου η Ισπανία κατέ­γραψε περίπου 400.000 εκτάρια καμένης γης, ενώ η Πορ­το­γα­λία κινή­θηκε σε επίπεδα 200.000 έως 275.000 εκτα­ρίων, με τις δύο χώρες να αντι­στοι­χούν συνο­λικά σε έως και το 60% της συνο­λι­κής κατα­στρο­φής στην Ευρω­παϊκή Ένωση.

Σημα­ντι­κές εκτά­σεις κατα­γρά­φη­καν επίσης στη Γαλλία και την Ιταλία, ενώ αξιο­ση­μεί­ωτη ήταν η εμφά­νιση μεγάλων πυρ­κα­γιών και σε χώρες της Κεντρι­κής και Ανα­το­λι­κής Ευρώπης, όπως η Γερ­μα­νία και η Σλο­βα­κία, γεγονός που κατα­δει­κνύει ότι η γεω­γρα­φία του κιν­δύ­νου επε­κτεί­νε­ται πέρα από το παρα­δο­σιακό μεσο­γειακό τόξο. Η εξέλιξη αυτή επι­βε­βαιώ­νει ότι οι πυρ­κα­γιές δεν αυξά­νο­νται μόνο σε ένταση και έκταση, αλλά μετα­βάλ­λουν και τον γεω­γρα­φικό τους χάρτη, δημιουρ­γώ­ντας ένα πιο σύνθετο και απρό­βλε­πτο περι­βάλ­λον για την ευρω­παϊκή πολι­τική προ­στα­σία.

Ελλάδα: Λιγό­τε­ρες φωτιές, αλλά πιο κατα­στρο­φι­κές

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα, η Ελλάδα εισέρ­χε­ται στην αντι­πυ­ρική περίοδο με έναν απο­λο­γι­σμό που δείχνει μια ξεκά­θαρη μετα­βολή του φαι­νο­μέ­νου. Το 2025 κατα­γρά­φη­καν περίπου 9.143 πυρ­κα­γιές και 477.000 στρέμ­ματα καμένων εκτά­σεων, ενώ οι μεγάλες πυρ­κα­γιές αυξή­θη­καν κατά 50%, μετα­τρέ­πο­ντας το επι­χει­ρη­σιακό πεδίο σε πολύ πιο απαι­τη­τικό.

Η εικόνα αυτή δεν είναι συγκυ­ριακή, αλλά εντάσ­σε­ται σε μια ευρύ­τερη επι­στη­μο­νικά τεκ­μη­ριω­μένη τάση για τη Μεσό­γειο και την Ευρώπη. Σύμφωνα με το Intergovernmental Panel on Climate Change, ο κίν­δυ­νος πυρ­κα­γιών αυξά­νε­ται σε όλες τις περιο­χές της Ευρώπης και μάλιστα ακόμη και σε σενάρια περιο­ρι­σμέ­νης αύξησης της θερ­μο­κρα­σίας, όπως το +1,5°C, ενώ γίνεται ακόμη πιο έντονος σε υψη­λό­τερα σενάρια όπως το +3°C. Αυτό σημαί­νει ότι το φαι­νό­μενο δεν περιο­ρί­ζε­ται πλέον στη Μεσό­γειο, αλλά επε­κτεί­νε­ται γεω­γρα­φικά.

Για τη Μεσό­γειο, οι επι­στη­μο­νι­κές εκτι­μή­σεις είναι ακόμη πιο σαφείς. Η αύξηση των καυ­σώ­νων και της ξηρα­σίας μειώνει την υγρασία των δασών και αυξάνει την ευφλε­κτό­τητα, ενώ η περί­ο­δος πυρ­κα­γιών επι­μη­κύ­νε­ται σημα­ντικά. Οι μεγάλες πυρ­κα­γιές γίνο­νται πιο πιθανές και πιο έντονες, με τους επι­στή­μο­νες να κάνουν λόγο για περισ­σό­τερα «mega-fires» στο μέλλον.

Στην Ελλάδα, οι προ­βλέ­ψεις συγκλί­νουν ότι η περί­ο­δος ακραίας ζέστης θα επι­μη­κυν­θεί έως και κατά έναν μήνα μέχρι το 2050 και ενδέ­χε­ται να ξεπε­ρά­σει τους δύο μήνες έως το 2100, διευ­ρύ­νο­ντας ουσια­στικά τη διάρ­κεια της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου. Παράλ­ληλα, η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας και η μείωση των βρο­χο­πτώ­σεων οδηγούν σε πιο ξηρά καλο­καί­ρια και σε αυξη­μένο κίνδυνο πυρ­κα­γιάς.

Το πιο ανη­συ­χη­τικό στοι­χείο αφορά την ένταση των φαι­νο­μέ­νων. Στη Μεσό­γειο, οι καμένες εκτά­σεις ενδέ­χε­ται να αυξη­θούν έως και 3 έως 5 φορές μέχρι το τέλος του αιώνα, ενώ η πιθα­νό­τητα πολύ μεγάλων πυρ­κα­γιών μπορεί να υπερ­δι­πλα­σια­στεί. Τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα, όπως οι καύ­σω­νες και η ξηρασία, θα εμφα­νί­ζο­νται συχνό­τερα και με μεγα­λύ­τερη ένταση, οδη­γώ­ντας σε ταχύ­τερη εξά­πλωση της φωτιάς, δυσκο­λό­τερη κατά­σβεση και μεγα­λύ­τε­ρες κατα­στρο­φές.

Καθώς η χώρα οδεύει προς την 1η Μαΐου, η εικόνα που δια­μορ­φώ­νε­ται είναι σαφής: η αντι­πυ­ρική περί­ο­δος του 2026 ξεκινά ήδη υπό πίεση. Οι πυρ­κα­γιές δεν περι­μέ­νουν πλέον το καλο­καίρι και δεν περιο­ρί­ζο­νται γεω­γρα­φικά. Η Ελλάδα, όπως και η ευρύ­τερη Μεσό­γειος, εισέρ­χε­ται σε μια νέα κανο­νι­κό­τητα, όπου ο κίν­δυ­νος γίνεται πιο πρώιμος, πιο εκτε­τα­μέ­νος και πιο απρό­βλε­πτος.

Πηγή: insider.gr